Vai Trò Kinh Tế Của Nhà Nước Trong Nền Kinh Tế Thị Trường Việt Nam

Nền kinh tế thị trường, với cơ chế vận hành linh hoạt, đã chứng minh khả năng thúc đẩy tăng trưởng và… 117 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 1997.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Vai Trò Kinh Tế Của Nhà Nước Trong Nền Kinh Tế Thị Trường Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 1997
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Phần mở đầu
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VAI TRÒ KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 1.1. Tính tất yếu, nội dung, vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường
• 1.2. Tiến trình phát triển lý luận về vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường
• 1.3. Kinh nghiệm của các nước trong thực hiện vai trò kinh tế của Nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VAI TRÒ KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC TA TRONG THỜI KỲ MƯỜI NĂM ĐỔI MỚI (1986-1996)
• 2.1. Quá trình đổi mới kinh tế và thực trạng vai trò kinh tế của Nhà nước trong giai đoạn 1986-1996
• 2.2. Đổi mới vai trò kinh tế của Nhà nước trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐỂ TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.1. Mục tiêu, định hướng phát triển của thành phố Đà Nẵng và yêu cầu của việc tăng cường vai trò kinh tế của Nhà nước
• 3.2. Định hướng các giải pháp cơ bản nhằm tăng cường vai trò kinh tế của Nhà nước ở thành phố Đà Nẵng hiện nay
• 3.3. Một số kiến nghị về điều kiện để tăng cường vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước ở Đà Nẵng hiện nay
• Kết luận
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Kinh Tế Nhà Nước Trong Kinh Tế Thị Trường

Nền kinh tế thị trường, với cơ chế vận hành linh hoạt, đã chứng minh khả năng thúc đẩy tăng trưởng và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn những khuyết tật như bất ổn kinh tế vĩ mô, bất bình đẳng thu nhập và ô nhiễm môi trường. Vai trò kinh tế của nhà nước trở nên thiết yếu để khắc phục những hạn chế này, đảm bảo một nền kinh tế thị trường vận hành ổn định, công bằng và bền vững. Nhà nước không chỉ là người chơi mà còn là trọng tài, thiết lập luật lệ và giám sát thị trường. Sự can thiệp của nhà nước phải hợp lý, không triệt tiêu động lực thị trường mà hướng tới mục tiêu chung của xã hội. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa cơ chế thị trường và vai trò điều tiết của nhà nước.

1.1. Bản Chất và Đặc Điểm của Kinh Tế Thị Trường

Kinh tế thị trường là hệ thống kinh tế mà ở đó, việc sản xuất, phân phối và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ được quyết định chủ yếu bởi các lực lượng thị trường như cung và cầu. Giá cả đóng vai trò tín hiệu, điều phối hoạt động kinh tế. Các chủ thể kinh tế hoạt động độc lập, dựa trên quyền sở hữu tư nhân và tự do kinh doanh. Cơ chế thị trường tạo động lực cho sự sáng tạo và hiệu quả, nhưng cũng có thể dẫn đến thất bại thị trường nếu không có sự điều tiết. Kinh tế thị trường không đồng nghĩa với chủ nghĩa tư bản, mà là một phương thức tổ chức kinh tế có thể được áp dụng trong nhiều hệ thống chính trị khác nhau.

1.2. Ưu Điểm và Hạn Chế Của Cơ Chế Thị Trường

Ưu điểm nổi bật của cơ chế thị trường là khả năng tự điều chỉnh, phân bổ nguồn lực hiệu quả và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thị trường cũng có những hạn chế cố hữu như xu hướng tạo ra độc quyền, bất bình đẳng thu nhập và không quan tâm đến các vấn đề xã hội như bảo vệ môi trường. Thất bại thị trường đòi hỏi sự can thiệp của nhà nước để đảm bảo công bằng, hiệu quả và bền vững. Nhà nước cần tạo ra một sân chơi bình đẳng, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và khắc phục những tác động tiêu cực của thị trường.

II. Vì Sao Cần Nhà Nước Trong Nền Kinh Tế Thị Trường Việt Nam

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường Việt Nam, vai trò của nhà nước càng trở nên quan trọng. Việt Nam đang xây dựng một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đòi hỏi sự kết hợp giữa hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội. Nhà nước cần đảm bảo rằng tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển xã hội, bảo vệ môi trường và giảm thiểu bất bình đẳng. Quản lý nhà nước về kinh tế không chỉ là điều tiết thị trường mà còn là định hướng phát triển, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước hội nhập kinh tế quốc tế. Sự can thiệp của nhà nước phải minh bạch, hiệu quả và phù hợp với các quy luật thị trường.

2.1. Sự Cần Thiết Khách Quan Của Quản Lý Nhà Nước

Quản lý nhà nước về kinh tế là tất yếu khách quan do những hạn chế của cơ chế thị trường và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nhà nước cần can thiệp để khắc phục thất bại thị trường, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, bảo vệ môi trường và giảm thiểu bất bình đẳng. Điều tiết kinh tế của nhà nước phải dựa trên luật pháp, minh bạch và hiệu quả, không gây cản trở sự phát triển của thị trường.

2.2. Mục Tiêu và Nguyên Tắc Quản Lý Kinh Tế Của Nhà Nước

Mục tiêu quản lý kinh tế của nhà nước là đảm bảo tăng trưởng kinh tế bền vững, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Các nguyên tắc quản lý bao gồm tôn trọng quy luật thị trường, minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Chính sách kinh tế của nhà nước phải hướng tới tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích đổi mới sáng tạo và hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.3. Chức Năng Kinh Tế Của Nhà Nước Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, chức năng kinh tế của nhà nước càng trở nên quan trọng. Nhà nước cần chủ động tham gia vào các hiệp định thương mại tự do, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường quốc tế và bảo vệ quyền lợi của quốc gia. Hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi nhà nước phải nâng cao năng lực quản lý, điều hành kinh tế và xây dựng một hệ thống pháp luật phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.

III. Cách Nhà Nước Điều Tiết Kinh Tế Thị Trường Việt Nam Hiệu Quả

Nhà nước sử dụng nhiều công cụ điều tiết kinh tế để tác động đến thị trường, bao gồm chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, luật pháp và các quy định. Chính sách tài khóa, thông qua chi tiêu công và thuế, có thể kích thích hoặc kiềm chế tăng trưởng kinh tế. Chính sách tiền tệ, thông qua lãi suất và cung tiền, có thể kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá hối đoái. Luật pháp và các quy định tạo ra một khuôn khổ pháp lý cho hoạt động kinh tế, bảo vệ quyền sở hữu và khuyến khích cạnh tranh. Sự phối hợp hiệu quả giữa các công cụ này là chìa khóa để đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô.

3.1. Chính Sách Tài Khóa và Vai Trò Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

Chính sách tài khóa là công cụ quan trọng để ổn định kinh tế vĩ mô. Chi tiêu công có thể được sử dụng để kích thích tăng trưởng kinh tế trong thời kỳ suy thoái, trong khi thuế có thể được sử dụng để kiềm chế lạm phát trong thời kỳ bùng nổ. Ngân sách nhà nước cần được quản lý hiệu quả, đảm bảo chi tiêu hợp lý và minh bạch.

3.2. Chính Sách Tiền Tệ và Kiểm Soát Lạm Phát

Chính sách tiền tệ là công cụ quan trọng để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá hối đoái. Ngân hàng trung ương có thể sử dụng lãi suất và cung tiền để tác động đến lạm phát và tỷ giá. Lạm phát cần được kiểm soát ở mức hợp lý để đảm bảo ổn định kinh tế và bảo vệ sức mua của người dân.

3.3. Luật Pháp và Tạo Môi Trường Kinh Doanh Thuận Lợi

Luật pháp đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Luật pháp cần bảo vệ quyền sở hữu, khuyến khích cạnh tranh và đảm bảo công bằng cho tất cả các chủ thể kinh tế. Pháp luật về doanh nghiệp và đầu tư cần được hoàn thiện để thu hút đầu tư trong và ngoài nước.

IV. Giải Pháp Tăng Cường Vai Trò Kinh Tế Nhà Nước Tại Việt Nam

Để tăng cường vai trò kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường Việt Nam, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp. Cần tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và minh bạch. Cần nâng cao năng lực quản lý nhà nước về kinh tế, đảm bảo hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Cần đẩy mạnh cải cách doanh nghiệp nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh. Cần tăng cường đầu tư vào các lĩnh vực then chốt như giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng.

4.1. Hoàn Thiện Thể Chế Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ then chốt. Cần tiếp tục đổi mới tư duy về vai trò của nhà nước trong nền kinh tế, đảm bảo sự can thiệp của nhà nước là hợp lý và hiệu quả. Đổi mới thể chế cần tập trung vào việc tạo ra một môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và công bằng.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Nhà Nước Về Kinh Tế

Nâng cao năng lực quản lý nhà nước về kinh tế là yêu cầu cấp thiết. Cần xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý có trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức tốt và tinh thần trách nhiệm cao. Phân cấp quản lý kinh tế cần được thực hiện hợp lý, đảm bảo sự chủ động và sáng tạo của các địa phương.

4.3. Cải Cách Doanh Nghiệp Nhà Nước Để Nâng Cao Hiệu Quả

Cải cách doanh nghiệp nhà nước là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Cần đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả. Doanh nghiệp nhà nước cần tập trung vào các lĩnh vực then chốt, có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Vai Trò Nhà Nước Tại Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng là một ví dụ điển hình về vai trò của nhà nước trong phát triển kinh tế địa phương. Nhà nước đã đóng vai trò quan trọng trong việc quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng và thu hút đầu tư vào thành phố. Phát triển kinh tế vùng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước và các doanh nghiệp, đảm bảo sự phát triển bền vững và hài hòa giữa các vùng miền.

5.1. Quy Hoạch và Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng Tại Đà Nẵng

Nhà nước đã đóng vai trò quan trọng trong việc quy hoạch và phát triển cơ sở hạ tầng tại Đà Nẵng. Các dự án lớn như sân bay quốc tế, cảng biển và các tuyến đường giao thông huyết mạch đã tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế của thành phố.

5.2. Thu Hút Đầu Tư và Phát Triển Các Ngành Kinh Tế Mũi Nhọn

Nhà nước đã có nhiều chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư vào Đà Nẵng, đặc biệt là các ngành kinh tế mũi nhọn như du lịch, công nghệ thông tin và logistics. Các chính sách này đã góp phần quan trọng vào sự tăng trưởng kinh tế của thành phố.

5.3. Giải Quyết Các Vấn Đề Xã Hội và Bảo Vệ Môi Trường

Nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường tại Đà Nẵng. Các chính sách về an sinh xã hội, y tế và giáo dục đã góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

VI. Tương Lai Vai Trò Kinh Tế Nhà Nước Trong Bối Cảnh Số Hóa

Trong bối cảnh kinh tế số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, vai trò của nhà nước càng trở nên quan trọng. Nhà nước cần tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế số, đầu tư vào hạ tầng số và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Chuyển đổi số đòi hỏi nhà nước phải đổi mới tư duy và phương pháp quản lý, đảm bảo sự phát triển bền vững và bao trùm.

6.1. Tạo Môi Trường Pháp Lý Cho Kinh Tế Số Phát Triển

Nhà nước cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch cho các hoạt động kinh tế số, bao gồm thương mại điện tử, thanh toán điện tử và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Pháp luật cần khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

6.2. Đầu Tư Vào Hạ Tầng Số và Đào Tạo Nguồn Nhân Lực

Nhà nước cần tăng cường đầu tư vào hạ tầng số, bao gồm mạng lưới internet tốc độ cao, trung tâm dữ liệu và các nền tảng số. Cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của kinh tế số.

6.3. Đổi Mới Phương Pháp Quản Lý Nhà Nước Trong Kỷ Nguyên Số

Nhà nước cần đổi mới phương pháp quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động quản lý nhà nước. Cần xây dựng chính phủ điện tử, cung cấp các dịch vụ công trực tuyến và tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 10 năm đổi mới (1986 - 1996) đánh dấu bước ngoặt lịch sử của nền kinh tế Việt Nam khi chuyển đổi thành công từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Những thành tựu vĩ mô ấn tượng trong giai đoạn này là minh chứng rõ nét: tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 8,2% trong kế hoạch 5 năm 1991 - 1995, đạt đỉnh 9,5% vào năm 1996; chỉ số lạm phát từ mức phi mã 400% năm 1988 đã được khống chế ngoạn mục xuống còn 12,7% năm 1995. Tuy nhiên, quá trình điều hành nền kinh tế thị trường còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: năng lực quản lý vĩ mô còn lúng túng, sự phối hợp giữa các chính sách chưa đồng bộ, hệ thống công cụ điều tiết kinh tế thiếu tính ổn định và phần lớn còn mang nặng tính chất xử lý tình thế.

Trước yêu cầu cấp bách của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, luận văn tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm sáng tỏ bản chất, chức năng và cơ chế phát huy vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường. Nghiên cứu xác định mục tiêu cụ thể gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận kinh điển và hiện đại về sự can thiệp của Nhà nước vào kinh tế; đánh giá toàn diện thực trạng 10 năm đổi mới thể chế kinh tế tại Việt Nam; phân tích sâu sắc mô hình quản lý kinh tế tại một địa bàn trọng điểm là thành phố Đà Nẵng; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế của Nhà nước. Về phạm vi, luận văn tập trung vào mốc thời gian 1986 - 1996 trên quy mô toàn quốc, đồng thời lấy dẫn chứng thực tiễn điển hình tại thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn chuẩn bị trở thành thành phố trực thuộc Trung ương năm 1997. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp cải thiện các chỉ số hiệu quả kinh tế, nâng mức thu nhập bình quân đầu người từ 170 USD năm 1993 lên mức ước tính trên 280 USD vào năm 1996 và tạo đà tăng trưởng bền vững cho giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kế thừa và đối sánh có hệ thống giữa các trường phái tư tưởng kinh tế học lớn trên thế giới cùng nền tảng lý luận Mác - Lênin:

• Trường phái Cổ điển và Tân cổ điển: Khởi nguồn từ học thuyết "Bàn tay vô hình" của Adam Smith (1723 - 1790) trong tác phẩm "Tài sản quốc gia" (The Wealth of Nations), khẳng định cơ chế thị trường tự do cạnh tranh có khả năng tự điều tiết cung cầu hoàn hảo mà không cần Nhà nước can thiệp sâu, tiếp nối bởi mô hình cân bằng tổng thể của Leon Walras và Alfred Marshall.
• Trường phái Keynesian: Xuất phát từ học thuyết của John Maynard Keynes (1883 - 1946) với tác phẩm "Lý thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ" (1936), chỉ ra những khuyết tật nội tại của thị trường như khủng hoảng, thất nghiệp và suy thoái chu kỳ; khẳng định sự cần thiết của Nhà nước trong việc sử dụng chính sách tài chính, tiền tệ nới lỏng và đầu tư công nhằm nâng cao "cầu hiệu quả" và thúc đẩy tăng trưởng thông qua nguyên lý số nhân đầu tư.
• Trường phái Kinh tế học Hiện đại: Tiêu biểu là lý thuyết "Kinh tế hỗn hợp" của Paul Samuelson, kết hợp hài hòa giữa "bàn tay vô hình" của cơ chế thị trường tự do và "bàn tay hữu hình" của Nhà nước, cùng với các nguyên lý từ trường phái trọng tiền của Milton Friedman và trường phái kinh tế thị trường xã hội của Walter Eucken tại Cộng hòa Liên bang Đức.
• Lý luận Kinh tế chính trị Mác - Lênin: Vận dụng sáng tạo tư tưởng của V.I. Lênin về "Chính sách kinh tế mới" (NEP) ban hành mùa xuân năm 1921, khẳng định tính tất yếu khách quan của việc duy trì sản xuất hàng hóa, sử dụng thị trường và chủ nghĩa tư bản nhà nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
• Các khái niệm then chốt: Cơ chế thị trường, Quản lý vĩ mô của Nhà nước, Kinh tế nhiều thành phần, Thất bại của thị trường và Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Đề tài sử dụng dữ liệu thứ cấp từ hơn 100 văn bản pháp quy, nghị quyết của Đảng, nghị định Chính phủ và số liệu thống kê kinh tế xã hội giai đoạn 1986 - 1996 của Tổng cục Thống kê, cùng dữ liệu khảo sát thực tế tại hơn 200 đơn vị cơ sở sản xuất kinh doanh và cơ quan quản lý tại thành phố Đà Nẵng.
• Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng đại diện, bao quát đầy đủ 3 nhóm chủ thể chính: khối doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ đạo, khối doanh nghiệp tư nhân - công ty cổ phần và khối hộ kinh doanh cá thể tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp chặt chẽ phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích - tổng hợp, lịch sử - logic và thống kê so sánh. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan toàn diện, bóc tách được bản chất quy luật kinh tế từ các chuỗi số liệu thực nghiệm trong suốt thập niên 1986 - 1996.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập, phân tích và hệ thống hóa dữ liệu xuyên suốt 10 năm đổi mới (1986 - 1996), tiến hành đánh giá thực địa và hoàn thiện công trình vào năm 1997.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ những thành tựu nổi bật và các hạn chế cơ bản trong việc thực hiện vai trò kinh tế của Nhà nước trong 10 năm đổi mới:

• Thành tựu ổn định kinh tế vĩ mô và tăng trưởng bứt phá: Nền kinh tế đã thoát khỏi khủng hoảng nghiêm trọng, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm chuyển biến ngoạn mục từ 0,4% (1976 - 1980) lên 3,9% (1986 - 1990), đạt 8,2% (1991 - 1995) và cán mốc 9,5% năm 1996. Tỷ lệ lạm phát giảm từ 400% năm 1988 xuống còn 67,1% năm 1991 và kiểm soát vững chắc ở mức 12,7% năm 1995.
• Tái cấu trúc và nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước: Thực hiện Nghị định 388-HĐBT về sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước (DNNN), số lượng DNNN được tinh gọn giảm 50% từ 12.000 đơn vị xuống còn 6.000 đơn vị. Trong ngành công nghiệp, số DNNN giảm từ 2.268 doanh nghiệp năm 1992 xuống 2.002 doanh nghiệp năm 1995. Nhà nước đã tập trung nguồn lực xây dựng 24 tổng công ty đặc biệt và 66 tổng công ty nhà nước có quy mô vốn trên 100 tỷ đồng.
• Giải phóng sức sản xuất của khu vực ngoài quốc doanh: Sự ra đời của Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp tư nhân (1990) đã tạo hành lang pháp lý giúp khu vực tư bản tư nhân tăng trưởng vượt bậc từ 318 xí nghiệp năm 1988 lên 3.256 xí nghiệp năm 1995 (tăng gấp hơn 10 lần). Khối kinh tế cá thể tiểu chủ tăng từ 31 vạn hộ lên 57 vạn hộ năm 1995. Tỷ trọng bán lẻ của khu vực tư nhân tăng vọt từ 46,4% (30,2 tỷ đồng năm 1985) lên 75,1% tổng mức lưu chuyển bán lẻ toàn xã hội (91.500 tỷ đồng năm 1995).
• Đột phá trong kinh tế đối ngoại và thu hút vốn: Tính đến tháng 1/1997, cả nước đã thu hút 1.583 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với tổng vốn đăng ký đạt 27 tỷ USD, trong đó có hơn 8 tỷ USD vốn thực hiện. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 1996 đạt 18 tỷ USD (xuất khẩu 7 tỷ USD, nhập khẩu 11 tỷ USD), mở rộng quan hệ thương mại với trên 100 quốc gia.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng nguyên nhân cốt lõi của những bước tiến nhảy vọt là nhờ sự đổi mới căn bản tư duy kinh tế của Đảng và Nhà nước, từ việc chỉ huy bằng mệnh lệnh hành chính sang định hướng và dẫn dắt thông qua thể chế pháp luật cùng các đòn bẩy kinh tế.

Khi trực quan hóa cấu trúc kinh tế qua biểu đồ cơ cấu GDP giai đoạn 1990 - 1995, dữ liệu cho thấy sự chuyển dịch công nghiệp hóa rõ rệt: tỷ trọng ngành công nghiệp và xây dựng trong GDP tăng từ 22,6% năm 1990 lên 29,1% năm 1995; ngành dịch vụ mở rộng từ 38,6% lên 41,9%. Đồng thời, bảng tổng hợp giá trị sản xuất công nghiệp ngoài quốc doanh chứng minh mức đóng góp của công nghiệp tư nhân và hỗn hợp đã tăng trưởng tỷ trọng từ 0,97% (136,5 tỷ đồng năm 1990) lên 5,3% (1.250 tỷ đồng năm 1994).

Tuy nhiên, thảo luận cũng chỉ rõ những mặt hạn chế cần khắc phục: công tác điều hành vĩ mô còn lúng túng; chính sách tiền tệ và tín dụng vẫn còn phân biệt đối xử bất lợi đối với kinh tế tư nhân; năng suất lao động và trình độ công nghệ của trên 70% doanh nghiệp tư nhân còn ở mức lạc hậu; tiến trình cổ phần hóa DNNN diễn ra chậm chạp. Tại địa bàn thành phố Đà Nẵng, việc phân cấp quản lý kinh tế giữa Trung ương và địa phương còn chồng chéo, hạ tầng kỹ thuật và cảng biển chưa khai thác hết tiềm năng liên vùng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế của Nhà nước trong giai đoạn mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện đồng bộ môi trường pháp lý và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng: Ban hành Luật Chống độc quyền, Luật Doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời cắt giảm tối thiểu 50% các thủ tục hành chính phiền hà trong cấp phép kinh doanh. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ và các Bộ ngành Trung ương. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 1998 - 2000.
2. Đẩy nhanh tiến độ sắp xếp và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước: Phân loại rõ ràng các ngành y tế, quốc phòng, hạ tầng giao thông trọng yếu để Nhà nước nắm giữ 100% vốn; thực hiện cổ phần hóa, bán, khoán hoặc cho thuê đối với các DNNN thương mại dịch vụ thua lỗ kéo dài, phấn đấu nâng tỷ suất sinh lời trên vốn nhà nước (ROE) đạt trên 15%/năm. Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo Đổi mới Doanh nghiệp, Bộ Tài chính và UBND các tỉnh, thành phố. Lộ trình thực hiện: 1997 - 2000.
3. Đổi mới công cụ điều tiết vĩ mô và phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ: Áp dụng cơ chế lãi suất thị trường linh hoạt, duy trì tỷ lệ lạm phát ổn định dưới 10%/năm, tăng dần tỷ lệ tích lũy nội bộ từ mức 19% năm 1996 lên trên 25% GDP vào năm 2000. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính. Lộ trình thực hiện: Định kỳ hàng năm.
4. Tăng cường vai trò quản trị kinh tế địa phương tại thành phố Đà Nẵng: Quy hoạch phát triển vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, ưu tiên đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, hiện đại hóa cảng biển Đà Nẵng, tạo môi trường thuận lợi để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP địa phương trên 10%/năm trong giai đoạn 1997 - 2005. Chủ thể thực hiện: Thành ủy, HĐND và UBND Thành phố Đà Nẵng. Lộ trình thực hiện: 1997 - 2005.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các đề xuất mang tính chiến lược của luận văn đem lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách: Cán bộ công tác tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ban Kinh tế Trung ương và UBND các tỉnh, thành phố (đặc biệt là thành phố Đà Nẵng) có thể sử dụng các phân tích trong luận văn làm cơ sở hoàn thiện quy hoạch kinh tế vùng và thiết kế chính sách điều tiết thị trường linh hoạt.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Kinh tế: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế Chính trị, Quản lý Kinh tế và Lịch sử Kinh tế quốc dân có thêm nguồn tư liệu chuẩn mực về mô hình chuyển đổi thể chế kinh tế Việt Nam trong 10 năm đầu đổi mới (1986 - 1996).
• Lãnh đạo các Doanh nghiệp Nhà nước và Tổng công ty: Các nhà quản trị tại hơn 6.000 DNNN và 66 tổng công ty lớn có thể tham khảo mô hình sắp xếp vốn, tái cấu trúc quản trị và xây dựng lộ trình cổ phần hóa thích ứng với cạnh tranh thị trường.
• Cộng đồng doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư: Các hiệp hội doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước có được cái nhìn toàn diện về chu kỳ chính sách, hệ thống thể chế và định hướng phát triển kinh tế nhiều thành phần tại Việt Nam để hoạch định chiến lược kinh doanh trung và dài hạn.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao nền kinh tế thị trường định hướng XHCN vẫn cần sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước?
  Cơ chế thị trường tự do tiềm ẩn nhiều khuyết tật nghiêm trọng như khủng hoảng chu kỳ, lạm phát, phân hóa giàu nghèo và suy thoái môi trường. Sự điều tiết của Nhà nước đóng vai trò khắc phục các thất bại thị trường, cung ứng hàng hóa công cộng và bảo đảm tiến bộ công bằng xã hội gắn liền với tăng trưởng kinh tế.
• Quá trình đổi mới đã tác động như thế nào đến quy mô Doanh nghiệp Nhà nước giai đoạn 1986 - 1996?
  Thông qua việc thực hiện Nghị định 388-HĐBT, Nhà nước đã sắp xếp lại khối DNNN từ 12.000 đơn vị xuống còn 6.000 doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, đồng thời thành lập 24 doanh nghiệp đặc biệt và 66 tổng công ty có quy mô vốn trên 100 tỷ đồng để giữ vững vai trò chủ đạo.
• Khu vực kinh tế ngoài quốc doanh đóng vai trò gì trong sự phát triển kinh tế thời kỳ này?
  Khu vực tư nhân đã tạo bước đột phá trong huy động vốn và giải quyết việc làm, mở rộng từ 318 doanh nghiệp năm 1988 lên 3.256 doanh nghiệp năm 1995, chiếm lĩnh 75,1% tổng mức lưu chuyển bán lẻ hàng hóa xã hội và đóng góp 25% giá trị công nghiệp cá thể tiểu thủ công nghiệp năm 1994.
• Bài học kinh nghiệm quốc tế nào từ các nước NIC và ASEAN được luận văn đúc kết?
  Luận văn chỉ ra các nước NIC và ASEAN đạt tốc độ tăng trưởng cao 6 - 9%/năm nhờ Chính phủ có tầm nhìn chiến lược, nhanh chóng chuyển đổi sang mô hình hướng về xuất khẩu, duy trì kỷ luật tài chính nghiêm ngặt và kết hợp hiệu quả giữa khai thác vốn FDI với tích lũy nội bộ.
• Vì sao luận văn lựa chọn nghiên cứu thực tiễn tại thành phố Đà Nẵng?
  Đà Nẵng là đô thị cảng biển chiến lược và trung tâm kinh tế của miền Trung. Việc phân tích thực trạng quản lý nhà nước tại Đà Nẵng giúp kiểm chứng hiệu lực chính sách vĩ mô từ Trung ương tới cấp cơ sở, làm tiền đề thực tiễn cho giai đoạn Đà Nẵng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương năm 1997.

Kết luận

• Khẳng định tính tất yếu khách quan và vai trò quyết định của Nhà nước trong việc dẫn dắt, điều tiết nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Tổng kết toàn diện 10 năm đổi mới (1986 - 1996) với những thành tựu vượt bậc: tăng trưởng GDP đạt 9,5% năm 1996, đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội và kiểm soát lạm phát thành công.
• Đánh giá sâu sắc sự chuyển dịch của nền kinh tế nhiều thành phần, tinh gọn 50% số lượng DNNN và thúc đẩy kinh tế tư nhân cùng kinh tế đối ngoại phát triển mạnh mẽ.
• Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp hoàn thiện thể chế, đẩy nhanh cổ phần hóa, phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ và tăng cường năng lực quản trị kinh tế địa phương tại thành phố Đà Nẵng.
• Định hướng giai đoạn tiếp theo cần tập trung nâng cao năng lực thể chế kinh tế trong kế hoạch 5 năm 1996 - 2000, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Hãy tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp quản lý kinh tế của luận văn để nâng cao hiệu lực quản trị vĩ mô trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUING DAI HOC KINH TE QUOC DAN NGUYEN HONG ci Glfil PHfiP CO BfiN DE TfiNG CU&NG VfiI TRO KINH TE CUfi NHfi NlRfc TRONG NEN KINH TE TH! TRlfCfNG 6 VIET NfiM. (LAY VI DU TREN DIA BAN THANH PHO DA NANG) CHUYEN NGANH : KINH TE CHINH TRI MA SO : 5.01 LUAN Abl THAC SY * 4 KHOA HOC KINH TE ■ NGVOl HVdNG DAn KHOA HOC : JLii DAI HOC KTQD TRUNGTAM THONG TIN THU VI HA NOI1997 MUC LUC Phdn md dau : 1 Chirong 1 : Nhurng van de ly luan co ban ve vai tro kinh te cua Nha nude trong nen kinh te thi trirdng.1 : Tlnh tdt ydu, noi dung, vai tro kinh td cua Nha nude trong nen kinh td thi trudng.2 : Tien trinh phat trien ly ludn ve vai tro kinh td cua Nha nude trong ndn kinh td thi trudng.3 : Kinh nghiem cua cac nude trong thuc hidn vai tro kinh td cua Nha nude 29 Chirong 2 : Phan tich thuc trang vai tro kinh te cua Nha nude ta trong thdi ky mudi nam doi mdi (1986-1996).1 : Qua trinh doi mdi kinh td va thuc trang vai tro kinh td cua Nha nude trong giai doan 1986-1996.2 : Ddi mdi vai tro kinh td cua Nha nude trdn dia ban thanh pho Da nSng. 65 Chuong 3 : Nh&ng giai phap co ban de tang cudng vai tro kinh te cua Nha nude tren dia ban thanh pho Ba nang.1: Muc tieu, dinh hudng phat tridn cua thanh pho Da nSng va ydu cdu cua vide tang cudng vai tro kinh td cua Nha nude.2 : Dinh hudng cac giai phap co ban nhiim tang cudng vai tro kinh td cua Nha nude 6 thanh pho Da nSng hidn nay.3 : Mdt sd' kidn nghi ve di6u kidn de tang cudng vai tro quan ly kinh td cua Nha nude d Da nSng hidn nay. 108 Ket luan : 110 Danh muc tai lieu tham khao Suon an &^/iac M Q/Owa /wo Q>/(/n/i te 1 phAn mo dAu si • ' 9 • • x ' * • ✓ 1.

Tinh cap thiet cua viec nghien cuu de tai luan an: 9 / / Trong qua trinh chuyen til cd che ke hoach hoa tap trung sang cd che thi triidng co sii quan ly cua Nha niidc theo dinh hiidng XHCN 6 niidc ta, van de ly luan can diidc lam sang to la chile nang vai tro kinh te cua Nha niidc trong nen kinh te thi triidng. Thiic tien qua 10 nam doi mdi d niidc ta cho thay Nha niidc dong vai tro rat quan trong trong viec on dinh kinh te - xa hoi va hiidng dan nen kinh te nhieu thanh phan phat trien dung dinh hiidng. Nha niidc ta da dat diidc nhiing thanh tiiu quan trong trong quan ly kinh te, diia nen kinh te niidc ta ra khoi khung hoang, di vao on dinh va tang triidng. Tuy nhien, qua trinh Nha niidc dieu hanh nen kinh te thi triidng cung hoc 16 nhieu nhiidc diem : Dieu hanh vi mo con lung tung, thieu sii phoi hdp dong bo cua chinh sach, hieu qua cua chinh sach vao ddi song thiic tien chiia cao, chat lilting cua he thong cong cu quan ly con nhieu mat yeu kem va dac biet la each thiic dieu tiet kinh te cua Nha niidc con mang tinh chat xii ly tinh the.

Nen kinh te niidc ta hien nay da viidt qua diidc thil thach ban dau va biidc vao giai doan cd tinh chat quyet dinh cho tiidng lai cua toan dan toe: Cong nghiep hoa, hien dai hoa. Vi vay, can phai cd nhiing bien phap hiiu hieu de nhanh chong khac phuc nhiing 9 / nhiidc diem tren, tang ciidng vai tro kinh te ciia Nha niidc trong giai doan hien nay. Day la van de co y nghia to ldn va mang tinh chat cap bach. Muc dich nghien cuu cua luan an: Tren cd sd phan tich va danh gia thiic trang ve vai tro kinh te cua Nha niidc ta trong thdi ky 10 nam doi mdi, chi rd nhiing thanh tiiu va han che cd ban cua qua trinh Nha niidc quan ly nen kinh te thi triidng.

Smmmi, an <&Aae £ Aoc Q%nA le 2 Muc dich cua de tai luan an la de xuat cac giai phap nham giai quyet xd ly nhdng han che, mau thuan dang ton tai trong cd che quan ly kinh te hien nay. Doi tuong vapham vi nghien cuu: Doi tUOng nghien cdu cua de tai la khao sat tinh hinh thuc hien vai tro kinh te cua Nha nudc ta trong thoi ky 10 nam doi mdi, trong do dac biet quan tam tdi vai tro cua Nha nudc trong qua trinh chuyen doi cd che kinh te va thuc hien chUc nang kinh te cua Nha nudc trong cd che kinh te mdi. Ngoai viec nghien cUu mot cach tong quat tren pham vi ca nude, ? / luan an con di sau phan tich viec doi mdi vai tro kinh te cua Nha nudc tren dia ban thanh pho Da nang nham tim hieu tac dong cua qua trinh thUc hien vai tro kinh te cua Nha nudc tren mot dia phUdng cu the, tren cd set do xem xet van de hieu luc cua chinh sach, nhdng mau thuan, can trd trong qua trinh trien khai thUc hien chinh sach kinh te cua Nha nude. Nhdng ket luan nghien cdu cua phan nay se bo sung cho cac ket luan rut ra th viec nghien cdu chung.

Dua tren cd sd danh gia thanh tuu va han che trong viec thuc hien cac chu’c nang quan ly kinh te cua Nha nddc d thanh pho Da nang, luan an con de xuat nhdng giai phap de tang cUdng vai tro kinh te cua Nha nddc tren dia ban thanh pho Da nang cung nhdng kien nghi va yeu cdu doi vdi Nha nudc trong qua trinh thuc hien cac chdc nang kinh te cua minh nham tao dieu kien thuan loi cho qua trinh quan ly kinh te cua Nha nudc mot cach co hieu qua 0 cac dia phUdng. Trong qua trinh phan tich luan an chi chu yeu de cap den vai tro kinh te cua Nha nUOc. Cac chdc nang khac cua Nha nddc chi dUOc xem xet trong moi quan he tac dong t6i viec thuc hien chdc nang kinh te. 2Man an to Oj*Qioa Aoc Q%/nA te 3 4.

PhUdng phap nghien cuu cua luan an: ? \ Trong qua trinh nghien chu cua luan an sd dung tong hop nhieu phuong phap khac nhau, trong do quan trong nhat la phuong phap duy vat bien chhng, duy vat lich sd, phuong phap phan tich - tong hop, lich su - logic, thong ke, lien he so sanh ket hop vdi dieu tra nghien chu khao sat thUc tien de co the rut ra duoc nhung ket luan xac dang phan anh duoc thUc trang va la co sd cho viec de xuat cac giai phap, kien nghi. Nhung dong gop moi cua de tai: - He thong hoa nhung van de ly luan ve vai tro kinh te cua Nha nudc trong nen kinh te thi truong. - Danh gia mot cach toan dien, cu the, khach quan ve thuc trang thuc hien vai tro kinh te cua Nha nudc noi chung va d thanh pho Da ning noi rieng trong thOi ky 10 nam qua nham chi rd nhung Uu diem, ton tai va nguyen nhan han che cua qua trinh thUc hien cac chu’c nang kinh te cua Nha nUdc, nhUng van de nay sinh trong viec thUc thi chinh sach kinh te cua Nha nudc d dia phUOng. ? - Xay dUng mot he thong cac quan diem dinh hudng cho cac giai phap de tang cuOng vai tro kinh te cua Nha nudc d thanh pho Da nang ddng thOi chi ra nhung phuong hudng xd ly nhung mau thuan nham nang cao hieu luc quan ly kinh te cua Nha nudc trong giai doan hien nay.

Ket cau cua luan an: \ 7 * Ten de tai: Giai phap cd ban de tang cutting vai trti kinh te cua Nha ntifc trong nen kinh te thi trUting Viet nam ( lay vi du S tv tren dia ban thanh pho Da nang). Ngoai phan mO dau, ket luan, muc luc, danh muc tai lieu tham khao, luan an con duoc ket cau thanh 3 chuong: ChUdng 1: Nhu’ng van de ly luan co ban ve vai tro kinh te cua X z Nha nuoc trong nen kinh te thi truong. Soon an it Q^Oioa A&c te 4 Chitting 2: Phan tich thdc trang vai tro kinh te cua Nha nddc ta trong thdi ky 10 nam doi mdi (1986 - 1996). 9 Chitting 3: Nhdng giai phap cd ban de tang cddng vai tro kinh te cua Nha nddc tren dia ban thanh pho Da nang.

Do dieu kien han che ve thoi gian va trinh do, luan an chac chan khong the tranh khoi nhdng nhdOc diem, thieu sot. Tac gia mong muon ddOc sd gop y cua cac thay co giao va cac ban dong nghiep. Cuoi cung tac gia luan an xin bay to ldi cam On chan thanh tdi thly Mai Ngoc Cudng cung toan the thay, co giao Bo mon Kinh te - Chinh tri trddng Dai hoc Kinh te Quoc dan da tan tinh chi bao, hddng dan, dong gop nhdng y kien quy bau trong qua trinh thdc hien de tai. Smuk an £ Q^Owa /inc te 5 CHUONG 1 nhQng vAn d£ ly luan co ban vE vai tro KINH Tfz CUA NHA NUOC TRONG N^N KINH TE= THI TRUONG 1.TINH TAT YfJU, NOI DUNG VAI TRO KINH t£ CUA NHA NUdc TRONG N^N KINH t£ THI TRUdNG 1.

KINH T£ THI TRUdNG VA UU, NHUOC DI^M CUA KINH T£ THI TRUdNG 1. Su hinh thanh va phat trien cua kinh te thi triidng: Trong lich sii loai ngiidi, to chiic kinh te dau tien ma loai ngiidi sii dung de giai quyet cac van de kinh te cd ban la kinh te tii nhien. Kinh te tit nhien la kieu kinh te til cap, tit tuc. Kieu kinh te nay pho bien trong thdi ky cong xa nguyen thuy, che do chiem lulu no le.

Trong xa hoi phong kien nd ton tai ditdi hinh thiic kinh te nong dan gia triidng va cac dien trang thai ap cua Z ? ? z dia chii. Kinh te tii nhien cd dac diem la san pham san xuat ra la de thoa man nhu cau tieu dung ciia ngiidi san xuat, ciia tiing gia dinh, bo toe, bo lac. Kieu to chiic kinh te nay khep kin cac qua trinh kinh te trong mot ddn vi san xuat nho, it cd mdi lien he vdi ben ngoai, nhu cau ddn gian, han hep. Kinh te tit nhien ton tai hang chuc van nam, mang tinh tri tre va bao thii da lam cho xa hoi tien trien vo cung cham chap nhiing cuoi cung sii phat trien cua LLSX, phan cong lao dong xa hoi da dan den sii ra ddi cua mot kieu td chiic kinh te nang dong hdn - kinh te hang hoa.

, 'ft z ? Kinh te hang hoa la kieu td chiic kinh te trong do san pham Z ? ? ? diidc san xuat ra de ban tren thi triidng.