MỞ ĐẦU 1. Bối cảnh nghiên cứu 1. Tổng quan về Ngân hàng phát triển Việt Nam - Chi nhánh NHPT Thái Bình Để nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức tài trợ phát triển, phù hợp với điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế trong tình hình mới, ngày 19/5/2006 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 108/2006/QĐ-TTg về việc thành lập NHPT trên cơ sở tổ chức lại hệ thống Quỹ hỗ trợ phát triển để tiếp tục thực hiện chính sách TDĐT và TDXK của Nhà nước [20]. Ngày 03/9/2015, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ký Quyết định số 1515/QĐ- TTg ban hành Điều lệ tổ chức và hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam [22].
Theo đó, NHPT là ngân hàng chính sách, hoạt động theo mô hình Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Hoạt động của NHPT tuân thủ quy định của Luật Ngân sách nhà nước, Luật Doanh nghiệp, Luật các tổ chức tín dụng. NHPT có tư cách pháp nhân theo pháp luật Việt Nam; có vốn điều lệ, có con dấu, được mở tài khoản tại NHNN, Kho bạc Nhà nước, các NHTM trong nước và nước ngoài, được tham gia hệ thống thanh toán với các ngân hàng và cung cấp dịch vụ thanh toán theo quy định của pháp luật. Nhà nước là chủ sở hữu của NHPT.
Chính phủ thống nhất quản lý thực hiện quyền, nhiệm vụ của chủ sở hữu Nhà nước đối với NHPT. Thủ tướng Chính phủ trực tiếp thực hiện quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu theo phân công của Chính phủ hoặc ủy quyền cho bộ Tài chính. Bộ Tài chính thực hiện một số quyền, nhiệm vụ của chủ sở hữu theo phân công của Chính phủ hoặc theo ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ và quy định tại Điều lệ. Hội đồng quản trị là cơ quan đại diện trực tiếp của chủ sở hữu nhà nước tại NHPT, quyết định các vấn đề liên quan đến hoạt động của NHPT theo phân cấp quy định tại điều lệ này.
Người đại diện theo pháp luật của NHPT là Tổng Giám đốc. Vốn điều lệ của NHPT là 30. NHPT hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận; được ngân sách nhà nước cấp bù chênh lệch lãi suất và phí quản lý, được Chính phủ bảo đảm khả năng thanh toán, được miễn nộp thuế và các khoản nộp NSNN; tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0%; không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi. 1 Trải qua thời gian hoạt động từ khi thành lập tới nay, NHPT đã từng bước phát huy vai trò của một Ngân hàng chính sách trong việc huy động các nguồn vốn, góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính, đáp ứng nhu cầu cho vay đầu tư, cho vay xuất khẩu để phát triển kinh tế nhanh, bền vững.
Hoạt động của NHPT đã tác động tích cực tới sự tăng trưởng của nền kinh tế và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH - HĐH đất nước. Cùng với các Chi nhánh NHPT tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trong cả nước, Chi nhánh NHPT Thái Bình chính thức hoạt động từ 01/7/2006 theo Quyết định số 03/QĐ-NHPT ngày 01/7/2006 của Tổng Giám đốc NHPT về việc thành lập Chi nhánh NHPT tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương [23]. Mô hình tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của Chi nhánh NHPT Thái Bình Chi nhánh NHPT Thái Bình hoạt động theo quy chế tổ chức và hoạt động do Tổng Giám đốc NHPT quy định. Hiện nay, bộ máy hoạt động của Chi nhánh NHPT Thái Bình được tổ chức bao gồm ban Giám đốc và 05 phòng nghiệp vụ theo mô hình tổ chức được thể hiện qua sơ đồ dưới đây: Sơ đồ 1.1: Mô hình tổ chức tại Chi nhánh BAN GIÁM ĐỐC Phòng Phòng Phòng Phòng Tài Phòng Hành Tổng hợp Tín dụng chính-Kế Kiểm chính- toán tra Quản lý nhân sự Chi nhánh Thái Bình là đơn vị trực thuộc NHPT, có bảng cân đối, có con dấu riêng, được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và các NHTM trên địa bàn, có các chức năng, nhiệm vụ sau đây: -Huy động, tiếp nhận vốn của các tổ chức trong và ngoài nước để thực hiện chính sách TDĐT và TDXK của Nhà nước theo quy định của Chính phủ.
2 -Thực hiện chính sách TDĐT của Nhà nước, thông qua việc: cho vay đầu tư, hỗ trợ sau đầu tư. -Thực hiện chính sách TDXK thông qua việc: cho vay xuất khẩu, bảo lãnh TDXK, bảo lãnh dự thầu và bảo lãnh thực hiện hợp đồng xuất khẩu. -Nhận ủy thác quản lý nguồn vốn ODA được chính phủ cho vay lại; nhận ủy thác, cấp phát cho vay đầu tư và thu hồi nợ của khách hàng từ các tổ chức trong và ngoài nước thông qua hợp đồng nhận ủy thác giữa NHPT với các tổ chức ủy thác. -Ủy thác cho các tổ chức tài chính, tín dụng thực hiện nghiệp vụ tín dụng của NHPT.
-Thực hiện một số nhiệm vụ khác do Thủ tướng Chính phủ giao. Lý do nghiên cứu Việt Nam đang trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH – HĐH) đất nước với mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 sẽ trở thành một nước công nghiệp hiện đại. Vì vậy, nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển rất lớn, trong đó vốn cho vay đầu tư của Nhà nước là một nguồn quan trọng để thực hiện các mục tiêu chủ yếu của nền kinh tế. Đó là tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các ngành, lĩnh vực và khu vực kinh tế, xã hội (KT-XH).
Chính sách cho vay đầu tư của Nhà nước được triển khai ở nước ta từ năm 2000, tính đến nay đã được hơn 15 năm. Trong từng giai đoạn phát triển, Chính phủ đã đưa ra những nội dung ưu đãi phù hợp để khuyến khích đầu tư, thể hiện qua danh mục dự án vay vốn, điều kiện cho vay, thời gian vay vốn, lãi suất cho vay, bảo đảm tiền vay.Bằng những ưu đãi này, chính sách cho vay đầu tư của Nhà nước đã phát huy hiệu quả khá tích cực và có nhiều đóng góp đối với sự phát triển cũng như chuyển dịch cơ cấu của nền kinh tế. Ngân hàng Phát triển Việt Nam là ngân hàng chính sách, hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, với chức năng nhiệm vụ huy động, tiếp nhận vốn của các tổ chức trong và ngoài nước để thực hiện chính sách TDĐT và chính sách TDXK của Nhà nước. Trong đó, cho vay đầu tư được coi là hoạt động quan trọng nhất, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ vay của NHPT.
Trong những năm qua, công tác cho vay đầu tư trong hệ thống NHPT nói chung và tại Chi nhánh NHPT Thái Bình nói riêng đã đạt được những thành công nhất định đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế của đất nước và địa phương. NHPT đã 3 từng bước vượt qua những khó khăn, thách thức, thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao với vai trò là công cụ của Chính phủ trong việc thực hiện chính sách TDĐT, TDXK của Nhà nước; NHPT đã tích cực thực hiện các giải pháp của Chính phủ trong việc tháo gỡ khó khăn, đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư của doanh nghiệp cho các dự án phát triển, góp phần đáp ứng nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển kinh tế, góp phần vào chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế, phát triển KT - XH đất nước. Tuy nhiên, nhìn lại chặng đường đã qua, NHPT cũng đã bộc lộ những khiếm khuyết, bất cập về mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động, giải pháp tổ chức và điều hành cùng với những rủi ro đạo đức, nghề nghiệp. trong một bộ phận nhỏ cán bộ viên chức.
Với mô hình tổ chức là một Ngân hàng, nhưng thực tế, hoạt động cơ bản vẫn là một tổ chức tài chính, NHPT chưa được vận hành như một Ngân hàng thực thụ, thể hiện rõ nét là các cơ chế về huy động vốn, về lãi suất (kể cả lãi suất huy động, lãi suất cho vay), trích lập dự phòng rủi ro và xử lý rủi ro, cơ chế tài chính hoàn toàn trong tình trạng bị động. có những giai đoạn bị sức ép về tăng trưởng tín dụng quá nóng không tương xứng với khả năng tài chính và năng lực, kinh nghiệm quản trị hoạt động, tổ chức điều hành dẫn đến hiệu quả, chất lượng tín dụng của một số dự án, khoản vay thấp dưới chuẩn làm cho nợ quá hạn, nợ xấu tăng cao trong vài năm gần đây. NHPT Việt Nam là tổ chức duy nhất thực hiện hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước. Vì vậy, cần phải nâng cao vai trò, chức năng của NHPT Việt Nam từ đó đưa ra các chính sách nhằm hoàn thiện hoạt động cấp tín dụng đang thực hiện thông qua tổ chức này.
Do vậy, việc nghiên cứu cần được tiến hành một cách có khoa học. Để có thông tin cần thiết phục vụ cho việc nghiên cứu luận văn, tôi đã tiến hành thu thập thông tin, tìm hiểu các luận văn thạc sĩ có nội dung tương tự đã được công nhận để tiến hành nghiên cứu nhằm tìm ra nền tảng cho quá trình hoàn thành luận văn. Một số bài báo, bài tạp chí của tạp chí NHPT Việt Nam và đề tài có nội dung chính liên quan đến vấn đề tác giả đang nghiên cứu, cụ thể là: - Luận văn thạc sỹ của tác giả Luận văn Thạc sỹ: “Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thẩm định và cho vay tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam” do tác giả Ngô Xuân Tùng bảo vệ năm 2012 tại trường Học viện Ngân hàng. Luận văn đã khái quát và hệ thống hóa các lý thuyết về thẩm định tài chính dự án đầu tư; Phân tích các hoạt động tín dụng dài hạn của NHPT; Phân tích những bất cập, hạn chế của nghiệp vụ này; Từ những bất cập tồn tại trong công tác 4 thẩm định tài chính, cho vay dự án nhóm nghiên cứu đưa ra nguyên tắc hoàn thiện công tác thẩm định tài chính, cho vay dự án đầu tư; các giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án đầu tư đề nghị cấp tín dụng của NHPT.
Tuy nhiên luận văn chưa đề cập đến việc thẩm định, cho vay các dự án đang đầu tư dở dang có nhu cầu vay vốn NHPT Việt Nam và các vấn đề bất cập tồn tại khi thẩm định, cho vay dự án đầu tư dở dang. - Luận văn Thạc sỹ: “Quản lý tín dụng đầu tư tại Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Hà Nam” do tác giả Vũ Thị Thu Hà bảo vệ năm 2015 tại trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.