Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 02 chương, 04 tiết. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 VAI TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO ĐỐI VỚI GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THANH NIÊN HÀ NỘI HIỆN NAY: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Đạo đức Phật giáo 1. Đạo đức Phật giáo trong hệ tư tưởng Phật giáo * Khái niệm đạo đức, đạo đức Phật giáo Trong lịch sử phát triển tư tưởng nhân loại đã có rất nhiều những quan niệm khác nhau về đạo đức.
Theo triết học cổ đại phương Tây, điển hình là tiếng Hy Lạp cổ ETHOS là luân lý, là thói quen, là phong tục tập quán, thông qua đó mà điều chỉnh những hành vi của con người. Trong triết học cổ đại phương Đông, tiêu biểu là Nho giáo thì đạo đức được lý giải ở “cương thường” hay “luân thường đạo lý”. Đạo ở đây là chỉ mối quan hệ nhằm duy trì một trật tự từ gia đình đến xã hội. Đó là mối quan hệ Ngũ luân gồm: vua – tôi, cha mẹ - con cái, vợ - chồng, anh – em và bạn bè.
Trong năm mối quan hệ trên có ba mối quan hệ (vua – tôi, cha mẹ – con cái và vợ – chồng) là ba mối quan hệ bắt buộc hay phục tùng, được gọi là “tam cương”. Đức là những quy định, những yêu cầu phải thực hiện cho đúng trách nhiệm của mỗi giới, mỗi người. Người phụ nữ trong xã hội theo Nho giáo phải thực hiện tứ đức: công – dung – ngôn – hạnh. Tuy nhiên ở những quốc gia có ảnh hưởng của Nho giáo cũng có sự khác nhau trong những chuẩn mực đạo đức, ví dụ như: Ở Trung Quốc chuẩn mực đạo đức bao gồm những phẩm chất như: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín ở Nhật Bản lại có những phẩm chất khác biệt một chút đó là Trung, Lễ, Dũng, Tín, Kiệm… Khi nói về sự phong phú của quan niệm về đạo đức không thể không nhắc đến quan niệm của các học giả Việt Nam.
Các tác giả khác nhau cho những ý kiến tuy là khác nhau nhưng cũng có những điểm khá thống nhất về vấn đề này. Chẳng hạn: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1997, khẳng định “đạo đức” theo hai nghĩa: 1. Những tiêu chuẩn, nguyên tắc được dư luận xã hội thừa nhận, quy định hành vi, quan hệ của con người với nhau và với xã hội 2. Phẩm chất tốt đẹp của con người do tu dưỡng theo những tiêu chuẩn đạo đức mà có”.
Huỳnh Khái Vinh viết: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội bao gồm: những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ xã hội, trong quan hệ người – người” [81;44]. Tác giả Nguyễn Đăng Huy cho rằng: “Đạo đức là một quan hệ xã hội có quy tắc, có chuẩn mực, có đánh giá, có giá trị, nhưng không ghi thành văn bản pháp luật mà thông thường là nếp sống, phong tục, tập quán do một cộng đồng nhất định tạo thành khi sống chung với nhau. Các quan hệ đạo đức trong xã hội thường được điều chỉnh bằng dư luận xã hội” [13;11]. Tác giả Vũ Trọng Dung lại cho rằng: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội.
Chúng thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh dư luận” [12;8]. Trong cuốn Đạo đức Phật giáo với đạo đức con người Việt Nam của tác giả Đặng Thị Lan, tác giả cho rằng: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc thù, một phương thức điều chỉnh hành vi của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội thông qua hệ thống những giá trị, nguyên tắc, chuẩn mực biểu thị sự quan tâm tự nguyện, tự giác của con người với con người, con người với xã hội” [41;11–12]. Đạo đức là những nguyên tắc, những quy phạm gắn liền và phù hợp với một hình thái kinh tế - xã hội nhất 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định, được hình thành từ những điều kiện vật chất của xã hội. Đạo đức là một hiện tượng xã hội phản ánh các mối quan hệ hiện thực bắt nguồn từ bản thân cuộc sống của con người.
Đạo đức là tập hợp những quan điểm của một xã hội, một tầng lớp xã hội, của một tập hợp người nhất định về thế giới, về cách sống. Nhờ đó con người điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng có những quan niệm độc đáo và sâu sắc về đạo đức. Người cho rằng: đạo đức là gốc của người cánh mạng; đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người.
Quan điểm đạo đức của Hồ Chí Minh bao quát các mối quan hệ cơ bản của con người trong xã hội. Các phẩm chất đạo đức của người cách mạng cũng là những phẩm chất đạo đức cơ bản của con người. Đó là trung với nước, hiếu với dân, yêu thương con người, sống có tình, có nghĩa, có tinh thần quốc tế trong sáng, trau dồi kinh nghiệm, thật thà, liêm, chính., chí công vô tư. Đối tượng của đạo đức là do tồn tại xã hội quy định.
Tồn tại xã hội luôn vận động và phát triển, do vậy đòi hỏi đạo đức cũng luôn phải vận động và phát triển sao cho phù hợp với tình hình mới. Đạo đức thay đổi khi tồn tại xã hội thay đổi, nhưng đồng thời cũng chịu sự chi phối, sự tác động qua lại giữa những hình thái ý thức xã hội khác như văn học, nghệ thuật, pháp luật, tôn giáo… Nền đạo đức hiện nay là nền đạo đức mới. Một nền đạo đức lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm hệ tư tưởng. Nền đạo đức mới bao gồm những nội dung như: công dân sống tuân thủ theo pháp luật, sống vì mọi người, tích cực lao động sản xuất, có tinh thần yêu nước, đoàn kết, tương thân, tương ái, hướng về cội nguồn dân tộc, làm việc thiện, giữ gìn đạo lý của dân tộc….
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đạo đức là một phạm trù không bao giờ tồn tại độc lập mà còn tồn tại trong những quan hệ xã hội xác định và cụ thể. Đạo đức con người có tính hai mặt mà người nghiên cứu gọi là hai mặt thiện và ác. Lịch sử loài người từ trước đến nay xét về mặt đạo đức là lịch sử đấu tranh không ngừng giữa thiện và ác, giữa cái tốt và cái xấu. Con người trong cuộc sống của mình, không có việc gì, hoạt động gì tách rời đạo đức.
Đạo đức đi theo mỗi con người cũng như nhân loại như một yếu tố căn bản trong bản chất con người trong suốt hành trình lịch sử của mình.Đạo đức được xem là một hình thái ý thức xã hội do tồn tại xã hội quy định. Một khi tồn tại xã hội thay đổi thì đạo đức cũng thay đổi theo. Cấu trúc đạo đức bao gồm: ý thức đạo đức, hành vi đạo đức và quan hệ đạo đức. Ý thức đạo đức lại chia ra thành tri thức đạo đức, niềm tin đạo đức, tình cảm đạo đức và lý tưởng đạo đức; nó là sự thể hiện thái độ nhận thức của con người trước hành vi của mình trong sự đối chiếu với hệ thống chuẩn mực hành vi và những quy tắc đạo đức xã hội đặt ra; qua đó giúp con người tự giác điều chỉnh hành vi và hoàn thành một cách tự giác, tự nguyện những nghĩa vụ đạo đức.
Tình cảm đạo đức thể hiện cảm xúc của con người trước hiện tượng đạo đức, tri thức đạo đức giúp con người lựa chọn cái gì nên làm và cái gì không nên làm; lý tưởng đạo đức quyết định phương hướng, mục đích hoạt động của con người và ý thức đạo đức là sức mạnh tinh thần giúp con người vượt qua khó khăn, trở ngại để thực hiện hành vi đạo đức. Hành vi đạo đức là những cử chỉ, những việc làm của con người trong các mối quan hệ xã hội phù hợp với ý thức đạo đức, với các chuẩn mực và các giá trị đạo đức. Đạo đức bao giờ cũng phản ánh những điều kiện kinh tế - xã hội. Cơ chế vận hành của đạo đức được hình thành trên cơ sở liên hệ và tác động lẫn nhau của những yếu tố hợp thành đạo đức.
Cấu trúc đạo đức được phân tích và xem xét dưới nhiều góc độ. Chẳng hạn, xét đạo đức theo mối quan hệ giữa ý thức đạo đức và thực tiễn đạo đức. Nếu xét trong mối quan hệ giữa người với 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người thì nhìn ra quan hệ đạo đức. Nếu xét theo quan điểm về mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, cái phổ biến cái đặc thù và cái đơn nhất thì đạo đức được tạo nên từ đạo đức xã hội và đạo đức cá nhân.
Như vậy, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những hành vi và đánh giá cách ứng xử của con người với con người, con người với xã hội và con người với tự nhiên. Nó được thực hiện bởi niềm tin, truyền thống và thông qua dư luận xã hội. Tôn giáo là một hiện tượng đã xuất hiện từ rất sớm và còn tồn tại lâu dài trong lịch sử xã hội loài người. Trong quá trình tồn tại và phát triển, tôn giáo đã có tác động tới nhiều mặt của đời sống xã hội và đạo đức là một trong những lĩnh vực chịu nhiều sự tác động đó.
Khi nghiên cứu về tôn giáo, đã có ý kiến cho rằng tôn giáo không có đạo đức riêng, đạo đức tôn giáo chỉ là sự vay mượn đạo đức chung của nhân loại. Trên cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lênin và sự tồn tại lịch sử của các tôn giáo, chúng ta có thể hoàn toàn khẳng định rằng, tôn giáo có đạo đức riêng, đạo đức tôn giáo là những lời khuyên răn về đức tin vào thần thánh và những lời khuyên răn về cách ứng xử giữa con người với con người. Những lời khuyên răn này tạo thành hệ thống những quy phạm, chuẩn mực đạo đức mà các tín đồ tôn giáo phải tuân thủ.