Tư Tưởng Bình Đẳng Trong Phật Giáo và Ý Nghĩa Của Nó

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tư tưởng bình đẳng trong phật giáo và ý nghĩa của nó, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Ngô Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đặng Thị Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tư Tưởng Bình Đẳng Trong Phật Giáo: Ý Nghĩa và Ảnh Hưởng Đến Xã Hội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tổnǥ quan tὶnh hὶnh nǥhiên cứu
• 0.2. Các cônǥ trὶnh nǥhiên cứu chunǥ về Phật ǥiáο, trοnǥ đό cό đề cậρ trực tiếρ hοặc ǥián tiếρ đến t tởnǥ bὶnh đẳnǥ
• 0.3. Các cônǥ trὶnh để cậρ trực tiếρ đến t tởnǥ bὶnh đẳnǥ
• 0.4. Mục đίch, nhiệm vụ nǥhiên cứu
• 0.5. Phƣơnǥ ρháρ nǥhiên cứu
• 0.6. Đối tƣợnǥ và ρhạm vi nǥhiên cứu
• 0.7. Kết cấu khόa luận
• 1. CHƯƠNG 1: ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ CHO SỰ RA ĐỜI CỦA TƯ TƯỞNG BÌNH ĐẲNG TRONG PHẬT GIÁO
• 1.1. Khái lƣợc tƣ tƣởnǥ bὶnh đẳnǥ
• 1.1.1. Khái niệm bὶnh đẳnǥ, bất bὶnh đẳnǥ
• 1.1.2. Bὶnh đẳnǥ trοnǥ quan niệm của một số nhà triết học
• 1.1.3. Bὶnh đẳnǥ trοnǥ lịch sử các nền văn minh. Điều kiện tự nhiên - xã hội Ấn Độ cổ đại
• 1.1.3.1. Vị trí địa lý, tự nhiên
• 1.1.3.2. Kinh tế - xã hội
• 1.1.3.3. Quá trình hình thành tư tưởng bình đẳng của Đức Phật Thích Ca
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG BÌNH ĐẲNG CỦA PHẬT GIÁO
• 2.1. Bὶnh đẳnǥ giữa các cá nhân, giữa các giai cấp trong xã hội
• 2.2. Bὶnh đẳnǥ trong việc xuất gia tu học và cơ hội giải thoát
• 2.3. Bὶnh đẳnǥ giữa nam và nữ
• 2.4. Ý nghĩa của tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo đối với xã hội Việt Nam hiện nay
• 2.5. Vấn đề xây dựng xã hội công bằng, bình đẳng
• 2.6. Vấn đề bình đẳng giới
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tư Tưởng Bình Đẳng Phật Giáo Tổng Quan Giá Trị Cốt Lõi

Phật giáo, khởi nguồn từ Ấn Độ cổ đại, mang trong mình tư tưởng bình đẳng sâu sắc, đối lập với xã hội phân chia giai cấp khắc nghiệt thời bấy giờ. Tư tưởng này không chỉ là một nguyên tắc đạo đức mà còn là nền tảng cho mọi hoạt động tu tập và ứng xử trong Phật giáo. Bình đẳng không có nghĩa là sự đồng nhất, mà là sự tôn trọng giá trị vốn có của mỗi cá nhân, bất kể địa vị, giới tính hay chủng tộc. Tư tưởng bình đẳng này tạo ra một xã hội Phật giáo, nơi mọi người đều có cơ hội tu tập, giác ngộ và giải thoát khỏi khổ đau. Điều này đã tạo nên sức hút mạnh mẽ của Phật giáo đối với những người bị áp bức, phân biệt đối xử trong xã hội. Từ tư tưởng vô ngã và từ bi là những trụ cột chính. "Không có đẳng cấp trong dòng máu cùng đỏ. Không có đẳng cấp trong nước mắt cùng mặn." - lời dạy của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

1.1. Khái niệm Bình Đẳng trong Giáo Lý Phật Giáo

Trong Phật giáo, bình đẳng không chỉ giới hạn ở sự ngang hàng về quyền lợi vật chất mà còn bao gồm cả sự bình đẳng cơ hội trong tu tập và giác ngộ. Mọi chúng sinh đều có Phật tính, tiềm năng trở thành Phật, và đều có quyền được tiếp cận với giáo pháp để khai mở tiềm năng đó. Bình đẳng xã hội trong Phật giáo đề cao sự tôn trọng lẫn nhau, giảm thiểu sự phân biệt đối xử, tạo điều kiện cho sự hòa hợp và an lạc trong cộng đồng. Tư tưởng vô thường giúp mọi người nhận ra rằng mọi thứ đều thay đổi, không có gì là vĩnh cửu, kể cả địa vị xã hội, từ đó giảm bớt sự chấp trước và kiêu mạn.

1.2. Ảnh Hưởng của Tư Tưởng Bình Đẳng đến Phật Giáo Hiện Đại

Tư tưởng bình đẳng vẫn tiếp tục có ảnh hưởng sâu sắc đến Phật giáo hiện đại. Nhiều tông phái Phật giáo đã nỗ lực thúc đẩy sự bình đẳng giới trong Phật giáo, tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia vào các hoạt động tôn giáo và lãnh đạo cộng đồng. Bên cạnh đó, các hoạt động xã hội dựa trên tinh thần từ bi và hỷ xả cũng được đẩy mạnh, nhằm giúp đỡ những người nghèo khó, bị thiệt thòi trong xã hội. Ứng dụng Phật giáo vào cuộc sống ngày càng được chú trọng, giúp mọi người sống an lạc và hạnh phúc hơn trong cuộc sống hằng ngày.

II. Giai Cấp Xã Hội Ấn Độ Thách Thức Tư Tưởng Bình Đẳng

Xã hội Ấn Độ cổ đại, nơi Phật giáo ra đời, bị chi phối bởi chế độ đẳng cấp Varnas (Brahmin, Kshatriya, Vaishya, Shudra) bất công bằng xã hội sâu sắc. Sự phân biệt đối xử dựa trên đẳng cấp tạo ra nhiều bất công và áp bức, đặc biệt đối với những người thuộc đẳng cấp thấp. Những người Shudra và Dalit (ngoài vòng đẳng cấp) bị tước đoạt nhiều quyền lợi cơ bản và phải chịu đựng sự khinh miệt từ những đẳng cấp cao hơn. Chế độ đẳng cấp này là một trở ngại lớn cho sự phát triển của xã hội và tạo ra nhiều bất ổn xã hội. Phật giáo xuất hiện như một làn gió mới, thách thức chế độ đẳng cấp và đề cao sự bình đẳng giữa mọi người. Những lời dạy của Phật Thích Ca về nhân quả và luân hồi nhấn mạnh rằng mọi hành động đều có hậu quả, bất kể đẳng cấp của người thực hiện.

2.1. Chế Độ Đẳng Cấp và Sự Phân Biệt Đối Xử Nghiêm Trọng

Chế độ đẳng cấp Varnas không chỉ là một hệ thống phân chia xã hội mà còn là một hệ thống tôn giáo, được biện minh bởi các kinh điển Hindu. Những người thuộc đẳng cấp Brahmin được coi là cao quý nhất và có quyền thực hiện các nghi lễ tôn giáo. Những người thuộc đẳng cấp Kshatriya là những chiến binh và nhà cai trị. Những người thuộc đẳng cấp Vaishya là những thương nhân và nông dân. Những người thuộc đẳng cấp Shudra là những người lao động chân tay. Những người Dalit (ngoài vòng đẳng cấp) bị coi là "không thể chạm vào" và phải chịu đựng sự phân biệt đối xử tồi tệ nhất. Sự phân biệt đối xử trong xã hội thể hiện qua nhiều khía cạnh của cuộc sống, từ việc tiếp cận giáo dục, y tế đến việc tham gia vào các hoạt động xã hội.

2.2. Phản Ứng Của Xã Hội Đối Với Chế Độ Bất Bình Đẳng

Mặc dù chế độ đẳng cấp Varnas được củng cố bởi tôn giáo và luật pháp, nhưng nó không được tất cả mọi người chấp nhận. Nhiều người đã phản đối chế độ này và tìm kiếm những con đường khác để giải thoát khỏi khổ đau. Phật giáo là một trong những phản ứng mạnh mẽ nhất đối với chế độ đẳng cấp. Phật giáo đề cao sự bình đẳng và từ bi, và mở ra cơ hội tu tập cho tất cả mọi người, bất kể đẳng cấp của họ. Điều này đã thu hút nhiều người thuộc đẳng cấp thấp gia nhập Phật giáo và tìm thấy sự giải thoát khỏi khổ đau. Sự xuất hiện của Phật giáo đã làm suy yếu chế độ đẳng cấp và tạo ra một xã hội công bằng hơn.

III. Giáo Lý Phật Giáo Giải Pháp Cho Sự Bất Bình Đẳng Xã Hội

Giáo lý Phật giáo đưa ra một giải pháp toàn diện cho sự bất công bằng xã hội bằng cách tập trung vào việc chuyển hóa tâm thức cá nhân và xây dựng một cộng đồng dựa trên lòng trắc ẩn và trí tuệ. Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo là những nền tảng quan trọng giúp mỗi người nhận ra nguyên nhân của khổ đau và tìm ra con đường giải thoát. Giáo lý về vô ngã giúp phá vỡ sự chấp trước vào bản ngã và nhận ra sự liên kết giữa mọi chúng sinh. Giáo lý về nhân quả và luân hồi nhấn mạnh rằng mọi hành động đều có hậu quả, và chúng ta phải chịu trách nhiệm cho những hành động của mình. Phật giáo nhấn mạnh sự tôn trọng sự khác biệt.

3.1. Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo Con Đường Giải Thoát Khổ Đau

Tứ Diệu Đế (Khổ, Tập, Diệt, Đạo) là nền tảng của giáo lý Phật giáo, giúp chúng ta nhận ra sự thật về khổ đau và tìm ra con đường giải thoát. Bát Chánh Đạo là con đường thực hành để đạt được sự giải thoát, bao gồm chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định. Việc thực hành Bát Chánh Đạo giúp chúng ta chuyển hóa tâm thức, loại bỏ tham sân si và đạt được trí tuệ và từ bi. Sự thực hành này không phân biệt đẳng cấp, giới tính hay chủng tộc, mọi người đều có cơ hội như nhau.

3.2. Vô Ngã và Từ Bi Nền Tảng Của Sự Bình Đẳng và Hòa Bình

Giáo lý về vô ngã giúp chúng ta phá vỡ sự chấp trước vào bản ngã và nhận ra sự liên kết giữa mọi chúng sinh. Khi chúng ta nhận ra rằng không có "cái tôi" riêng biệt, chúng ta sẽ dễ dàng cảm thông và chia sẻ với những người khác hơn. Từ bi là tình thương yêu vô điều kiện, không phân biệt đối xử. Khi chúng ta có lòng từ bi, chúng ta sẽ luôn mong muốn mang lại hạnh phúc cho người khác và giúp họ thoát khỏi khổ đau. Phật giáo và hòa bình có mối liên hệ mật thiết, bởi vì lòng từ bi và sự hiểu biết là nền tảng của hòa bình.

IV. Phật Giáo Việt Nam Phát Huy Tư Tưởng Bình Đẳng Hiện Nay

Phật giáo Việt Nam đã có những đóng góp to lớn trong việc xây dựng một xã hội công bằng xã hội, nhân ái và hòa bình. Tinh thần từ bi và hỷ xả của Phật giáo được thể hiện qua nhiều hoạt động từ thiện, giúp đỡ những người nghèo khó, neo đơn và bị thiệt thòi trong xã hội. Đạo đức Phật giáo cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một nền đạo đức xã hội lành mạnh, giúp mọi người sống lương thiện, trung thực và có trách nhiệm với cộng đồng. Phật giáo Việt Nam đã góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

4.1. Hoạt Động Từ Thiện và Xã Hội Của Phật Giáo Việt Nam

Các chùa chiền và tăng ni Phật giáo Việt Nam thường xuyên tổ chức các hoạt động từ thiện, như phát quà cho người nghèo, xây nhà tình thương, khám bệnh và phát thuốc miễn phí, ủng hộ các quỹ từ thiện. Các hoạt động này không chỉ giúp đỡ những người gặp khó khăn mà còn lan tỏa tinh thần từ bi và lòng trắc ẩn trong cộng đồng. Ảnh hưởng của Phật giáo thể hiện rõ nét trong những hành động cao đẹp đó.

4.2. Đạo Đức Phật Giáo Nền Tảng Cho Một Xã Hội Lành Mạnh

Đạo đức Phật giáo đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một nền đạo đức xã hội lành mạnh. Những nguyên tắc đạo đức cơ bản của Phật giáo, như không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, giúp mọi người sống lương thiện, trung thực và có trách nhiệm với cộng đồng. Giá trị đạo đức Phật giáo hướng con người đến sự thanh tịnh, an lạc và giải thoát.

V. Bình Đẳng Giới Góc Nhìn Phật Giáo Về Quyền Bình Đẳng

Bình đẳng giới trong Phật giáo là một vấn đề quan trọng và ngày càng được quan tâm. Mặc dù trong lịch sử, phụ nữ thường gặp nhiều hạn chế trong việc tham gia vào các hoạt động tôn giáo, nhưng giáo lý Phật giáo vẫn luôn đề cao sự bình đẳng giữa nam và nữ. Phật giáo nhấn mạnh rằng phụ nữ cũng có Phật tính và có khả năng tu tập và giác ngộ như nam giới. Hiện nay, nhiều tông phái Phật giáo đã nỗ lực thúc đẩy sự bình đẳng giới, tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia vào các hoạt động tôn giáo và lãnh đạo cộng đồng.

5.1. Lịch Sử và Hiện Tại Vai Trò Của Phụ Nữ Trong Phật Giáo

Trong lịch sử, phụ nữ thường gặp nhiều hạn chế trong việc tham gia vào các hoạt động tôn giáo Phật giáo. Tuy nhiên, vẫn có nhiều phụ nữ đã trở thành những nhà tu hành, nhà lãnh đạo tôn giáo và học giả Phật giáo xuất sắc. Hiện nay, nhiều tông phái Phật giáo đã nỗ lực thúc đẩy sự bình đẳng giới, tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia vào các hoạt động tôn giáo và lãnh đạo cộng đồng. Quyền con người phải được đảm bảo cho tất cả mọi người, không phân biệt giới tính.

5.2. Thúc Đẩy Bình Đẳng Giới Những Nỗ Lực Của Phật Giáo Hiện Đại

Nhiều tông phái Phật giáo hiện đại đã thực hiện nhiều biện pháp để thúc đẩy sự bình đẳng giới, như mở rộng cơ hội tu học và xuất gia cho phụ nữ, khuyến khích phụ nữ tham gia vào các hoạt động lãnh đạo tôn giáo, và loại bỏ những định kiến giới trong giáo lý Phật giáo. Bình đẳng cơ hội phải được tạo ra để phụ nữ có thể phát huy hết tiềm năng của mình.

VI. Tư Tưởng Bình Đẳng Giá Trị Vượt Thời Gian Của Phật Giáo

Tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo là một giá trị vượt thời gian và vẫn còn nguyên giá trị trong xã hội hiện đại. Trong một thế giới đầy rẫy bất công bằng xã hội và xung đột, tư tưởng bình đẳng của Phật giáo có thể giúp chúng ta xây dựng một xã hội công bằng, nhân ái và hòa bình hơn. Việc tôn trọng sự khác biệt và lòng trắc ẩn là những yếu tố quan trọng để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn.

6.1. Phật Giáo và Xây Dựng Một Xã Hội Công Bằng Hòa Bình

Tư tưởng bình đẳng của Phật giáo có thể giúp chúng ta xây dựng một xã hội công bằng, nhân ái và hòa bình hơn. Khi chúng ta tôn trọng giá trị của mọi người, chúng ta sẽ dễ dàng giải quyết các xung đột một cách hòa bình và xây dựng một cộng đồng đoàn kết hơn. Phật giáo và hòa bình là hai yếu tố không thể tách rời.

6.2. Vận Dụng Tư Tưởng Bình Đẳng Vào Cuộc Sống Hằng Ngày

Chúng ta có thể vận dụng tư tưởng bình đẳng vào cuộc sống hằng ngày bằng cách tôn trọng mọi người, không phân biệt đối xử, và luôn sẵn sàng giúp đỡ những người gặp khó khăn. Khi chúng ta sống với tinh thần từ bi và hỷ xả, chúng ta sẽ tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn cho chính mình và cho những người xung quanh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp đại học ngành Triết học của tác giả Ngô Phương Thảo (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, bảo vệ tháng 6/2020 dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Đặng Thị Lan) tập trung nghiên cứu đề tài: "Tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo và ý nghĩa của nó".

Về bối cảnh lịch sử và lý luận, Phật giáo khởi nguồn từ Ấn Độ vào thế kỷ thứ VI trước Công nguyên (TCN), đến thế kỷ thứ III TCN dưới triều đại vua A Dục (Asoka) của Vương triều Khổng Tước, Phật giáo trở thành quốc giáo và lan rộng thành một tôn giáo thế giới. Tại Việt Nam, với lịch sử hiện diện gần 2.000 năm, các giá trị nhân văn của Phật giáo như từ bi, bình đẳng, khoan dung đã hòa quyện sâu sắc vào văn hóa dân tộc và đời sống tinh thần của nhân dân. Ngay từ khi ra đời trong bối cảnh xã hội Ấn Độ cổ đại phân chia đẳng cấp khắc nghiệt, Đức Phật Thích Ca đã đưa ra tuyên ngôn tiến bộ: "Không có đẳng cấp trong dòng máu cùng đỏ. Không có đẳng cấp trong nước mắt cùng mặn". Tuyên ngôn nhân văn này có sự tương đồng sâu sắc với các văn kiện quyền con người tiến bộ sau này như Tuyên ngôn Độc lập của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ (1776), Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp (1789) và Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945) do Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập quốc tế tại Việt Nam, sự tác động đa chiều của đời sống kinh tế cùng làn sóng văn hóa ngoại lai đã và đang làm nảy sinh nhiều mặt trái tiêu cực: các chuẩn mực đạo đức có biểu hiện suy thoái, bạo lực gia đình và học đường gia tăng, tội phạm có xu hướng trẻ hóa, tệ nạn tham nhũng và lối sống thực dụng phát triển, sự phân hóa giàu nghèo ngày càng nới rộng. Trước yêu cầu chấn hưng và xây dựng nền đạo đức mới tiến bộ, việc khai thác, phát huy các giá trị nhân văn truyền thống, trong đó có tư tưởng bình đẳng của Phật giáo, là một đòi hỏi cấp thiết cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn.

Mục đích nghiên cứu tổng quát của khóa luận là: Trên cơ sở trình bày những tiền đề và điều kiện ra đời của tư tưởng bình đẳng trong đạo Phật, làm rõ nội dung tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo và ý nghĩa của nó đối với xã hội Việt Nam hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác lập 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ các tiền đề kinh tế, xã hội, văn hóa Ấn Độ dẫn đến sự ra đời tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo.
2. Phân tích những nội dung cơ bản trong tư tưởng bình đẳng của Phật giáo.
3. Nêu những ý nghĩa của tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo đối với xã hội Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo.
• Phạm vi nghiên cứu: Tư tưởng bình đẳng trong hệ thống giáo lý Phật giáo nguyên thủy.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về việc kế thừa, phát huy các giá trị đạo đức, văn hóa tốt đẹp của tôn giáo trong thời kỳ đổi mới. Đồng thời, công trình tiếp cận trực tiếp hệ thống nhân sinh quan, thế giới quan Phật giáo nguyên thủy thông qua các nguyên lý cốt lõi như Duyên khởi, Vô thường, Vô ngã, Nghiệp báo và Tứ diệu đế.

Về phương pháp nghiên cứu cụ thể, tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết.
• Phương pháp logic kết hợp chặt chẽ với phương pháp lịch sử.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu và khái quát hóa tư tưởng triết học.
• Phương pháp tra cứu, phân tích văn bản kinh điển và tài liệu chuyên khảo.

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm:

• Các bộ kinh điển Phật giáo: Kinh Trung A Hàm, Kinh A Nhiếp Hòa, Kinh Tiện Dân, Kinh Thiện Sanh, Kinh Thắng Man, Kinh Đại Niết Bàn, Trưởng lão Ni kệ.
• Các công trình chuyên khảo, giáo trình và bài báo khoa học về triết học, tôn giáo học của các học giả trong nước và quốc tế (như các nghiên cứu của PGS.TS. Đặng Thị Lan, GS. Nguyễn Duy Hinh, Thích Minh Châu, Thích Nhất Hạnh, Thu Giang Nguyễn Duy Cần, Thích Tâm Thiện, John Locke, Montesquieu, J.J. Rousseau, C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin).
• Các văn bản pháp luật và văn kiện pháp lý lịch sử: Bộ luật Hammurabi, Bộ luật Manu, Luật 12 bảng La Mã, Bộ luật Salic, Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (1948), Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2013).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái lược tư tưởng bình đẳng và điều kiện, tiền đề cho sự ra đời của tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo

Chương 1 gồm 3 tiết nội dung, làm rõ khái niệm bình đẳng dưới góc độ triết học - lịch sử và phân tích các điều kiện tiền đề dẫn tới sự ra đời của Phật giáo tại Ấn Độ cổ đại:

1. Khái lược tư tưởng bình đẳng:

• Khái niệm: Theo Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên), bình đẳng là ngang hàng nhau về địa vị và quyền lợi. Bản chất của bình đẳng xã hội là sự ngang bằng về quyền lợi, nghĩa vụ và tư cách con người trước pháp luật và xã hội, không bị phân biệt bởi các thuộc tính tự nhiên (giới tính, chủng tộc, màu da). Bất bình đẳng xảy ra khi có sự chênh lệch về cơ hội, lợi ích hoặc khi các giai cấp/cá nhân dùng ưu thế kinh tế, chính trị để áp bức kẻ yếu thế.
• Quan niệm của các nhà triết học: Khóa luận điểm qua tư tưởng của John Locke (quyền tự nhiên thiên bẩm về tự do, bình đẳng, sở hữu), Montesquieu (phân biệt bình đẳng chân chính và bình đẳng cực đoan), J.J. Rousseau (công ước xã hội thay thế bất bình đẳng thể lực bằng bình đẳng pháp quyền và đạo đức), C. Mác (bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội, bình đẳng gắn liền với quan hệ lợi ích), Ph. Ăngghen (bình đẳng giữa các dân tộc và cá nhân mang tính phổ quát nhân loại) và V.I. Lênin (bảo đảm quyền bình đẳng tuyệt đối giữa các dân tộc, không chấp nhận bất kỳ đặc quyền nào).
• Lịch sử các nền văn minh: Tác giả so sánh sự bất bình đẳng trong Bộ luật Hammurabi (nguyên tắc phục thù đồng thái phân biệt tự do - nô lệ), Bộ luật Manu Ấn Độ (bảo vệ đặc quyền đẳng cấp), Luật 12 bảng La Mã (quyền của chủ nợ tước đoạt sinh mệnh con nợ), Bộ luật Salic (phân biệt mức phạt giữa người Fran và người La Mã), tư tưởng Nho giáo phong kiến ("hình bất thướng đại phu, lễ bất há thứ dân", quan niệm "tam tòng tứ đức") với các mốc tiến bộ như Ki-tô giáo sơ kỳ ("Mọi người đều bình đẳng trước Chúa"), Tuyên ngôn Nhân quyền 1948 và Điều 16 Hiến pháp Việt Nam 2013 ("Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật").

2. Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội Ấn Độ cổ đại:

• Tự nhiên - địa lý: Địa hình tiểu lục địa Ấn Độ hiểm trở, bị bao bọc bởi dãy Himalaya dài 2.600 km (với hơn 40 ngọn núi cao trên 7.000 m) và dãy Vindhya chia cắt hai miền Nam - Bắc, cùng khí hậu khắc nghiệt (lũ lụt sông Hằng, hoang mạc Thar).
• Kinh tế - xã hội: Nền kinh tế tiểu nông tự cấp tự túc gắn với sự tồn tại dai dẳng của công xã nông thôn và chế độ sở hữu nhà nước về ruộng đất. Xã hội thế kỷ VI TCN phân hóa sâu sắc thành 4 đẳng cấp chính bắt nguồn từ thuyết sáng tạo thần quyền của đạo Bà la môn:

Đẳng cấp	Tên Phạn	Nguồn gốc thần thoại	Chức năng xã hội
Bà la môn	Brahmana	Sinh ra từ miệng Phạm Thiên (Brahma)	Giáo sĩ tối cao, nắm quyền thống trị tinh thần, phụ trách cúng tế và độc quyền kinh Veda.
Sát đế lợi	Ksatriya	Sinh ra từ cánh tay Phạm Thiên	Giới quý tộc võ sĩ, vua quan, nắm quyền lực chính trị và quân sự.
Vệ xá	Vaisya	Sinh ra từ bắp đùi Phạm Thiên	Thao túng kinh tế: thương nhân, nông dân, thợ thủ công, người chăn nuôi.
Thủ đà	Sudra	Sinh ra từ gót chân Phạm Thiên	Tầng lớp nghèo khổ nhất, làm thuê, phục dịch cho ba đẳng cấp trên.
Ngoài đẳng cấp	Pariah / Tiện dân	Bị coi là nằm ngoài xã hội	Làm nghề hạ tiện (gánh phân, nuôi heo, đắp đường), bị đối xử như thú vật, không được chạm bóng.

Sự áp bức hà khắc này đã dẫn tới sự xuất hiện của sáu phái ngoại đạo chống lại đạo Bà la môn và tạo tiền đề cho sự ra đời của Phật giáo như một phản ứng giải phóng con người.

3. Quá trình hình thành tư tưởng bình đẳng của Đức Phật Thích Ca: Thái tử Siddhatta Gautama sinh năm 623 TCN (theo văn bản khóa luận), con vua Tịnh Phạn (Suddhodana) và hoàng hậu Maya thuộc bộ tộc Thích Ca (Sakya). Sau khi chứng kiến 4 cảnh tượng tại 4 cửa thành (người già, người bệnh, người chết và vị tu sĩ), Ngài từ bỏ cung vàng điện ngọc năm 29 tuổi để xuất gia cầu đạo. Sau thời gian học đạo với Alarama Kalama, Uddaka Ramaputta và 5 năm tu khổ hạnh khắc nghiệt tại Uruvela ven sông Neranjara, Ngài nhận ra con đường tu khổ hạnh hay thụ hưởng dục lạc đều sai lầm, từ đó xác lập con đường "Trung đạo". Năm 35 tuổi, Ngài đắc đạo dưới cội Bồ Đề, tìm ra chân lý Tứ diệu đế và dành 45 năm thuyết pháp độ sinh, phá vỡ thành trì giai cấp bằng việc thiết lập Tăng đoàn bình đẳng và thực hành khất thực không phân biệt sang hèn.

Chương 2: Một số nội dung cơ bản trong tư tưởng bình đẳng của Phật giáo

Chương 2 trình bày 4 nội dung cốt lõi của tư tưởng bình đẳng Phật giáo và sự vận dụng vào thực tiễn xã hội Việt Nam:

1. Bình đẳng giữa các cá nhân, giữa các giai cấp trong xã hội:

• Nền tảng triết học: Dựa trên học thuyết Duyên khởi (Pratītyasamutpāda), vạn vật và con người do năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) kết hợp tạo thành, bản chất là vô thường, vô ngã, không có thực thể tối cao sáng tạo bất biến. Đức Phật bác bỏ thuyết sáng tạo đẳng cấp của Bà la môn, chỉ ra xã hội thực chất chỉ phân thành hai giới tạm thời là "chủ" và "tớ" có thể chuyển hóa lẫn nhau.
• Bình đẳng trước nỗi khổ và giải thoát: Mọi con người đều bình đẳng về nỗi khổ sinh - lão - bệnh - tử và đều có khả năng đoạn diệt khổ đau thông qua thực hành Bát chính đạo (Chính kiến, Chính tư duy, Chính ngữ, Chính nghiệp, Chính mạng, Chính tinh tiến, Chính niệm, Chính định).
• Bình đẳng trước nghiệp báo và nhân quả: Số phận con người không do thần linh định đoạt mà do chính hành vi (thân, khẩu, ý) của bản thân tạo tác. Khóa luận phân tích hệ thống 10 nghiệp ác (gây hậu quả khổ báo) và 10 nghiệp lành (đem lại quả báo tốt đẹp):

Phân loại nghiệp	Hành vi cụ thể
10 nghiệp ác	Giết sinh mạng, trộm cắp, tà dâm, nói dối, vu khống, nói lời độc ác, nói chuyện phiếm, tham lam tài sản, nuôi ác ý, tà kiến sai lầm.
10 nghiệp lành	Độ lượng, giữ giới, thiền định, kính trọng người đức hạnh, phục vụ tha nhân, hồi hướng công đức, hoan hỷ công đức của người khác, nghe pháp, giảng pháp, thiết lập quan điểm chân chính.

2. Bình đẳng trong việc xuất gia tu học và cơ hội giải thoát: Tăng đoàn Phật giáo là mô hình cộng đồng bình đẳng đầu tiên trong lịch sử Ấn Độ, thu nạp mọi thành phần từ vua chúa, quý tộc Bà la môn đến người gánh phân, thợ cạo đầu, kỹ nữ, tướng cướp. Khi gia nhập giáo đoàn, mọi cá nhân đều từ bỏ tên họ, giai cấp cũ để trở thành Sa môn dòng họ Thích, ví như trăm sông (Ganga, Yamuna, Aciravati, Mahi) khi đổ ra biển lớn đều mất tên riêng và chỉ còn một vị mặn.

Tăng đoàn vận hành tuyệt đối dân chủ và hòa hợp dựa trên chế độ "Lục hòa":

• Thân hòa đồng trụ: Cùng chung sống hòa thuận, đoàn kết, yêu thương dưới một mái ấm.
• Khẩu hòa vô tránh: Lời nói hòa nhã, dùng ái ngữ, không tranh cãi hơn thua, nhường nhịn nhau.
• Ý hòa đồng duyệt: Tâm ý vui vẻ, hoan hỷ trước sự hiện diện và thành tựu của người khác.
• Giới hòa đồng tu: Cùng tuân thủ bình đẳng một hệ thống giới luật, quy chế nội bộ, không có ngoại lệ cho bất kỳ ai vì chức vị hay quyền lực.
• Kiến hòa đồng giải: Cùng chia sẻ, thảo luận cởi mở các quan điểm, bài trừ độc đoán chuyên quyền, tôn trọng ý kiến tập thể (ẩn dụ người mù xem voi).
• Lợi hòa đồng quân: Phân chia phẩm vật, quyền lợi một cách công bằng, đồng đều, tuyệt đối không tích trữ của riêng làm chênh lệch đời sống.

3. Bình đẳng giữa nam và nữ: Đức Phật phê phán tư tưởng trọng nam khinh nữ và hủ tục thiêu sống góa phụ (Sati) của xã hội đương thời. Khóa luận khẳng định bình đẳng giới trong Phật giáo trên 3 phương diện:

• Bình đẳng về mặt xã hội: Tôn trọng phẩm hạnh và vai trò của phụ nữ trong gia đình. Trong Kinh Thiện Sanh, Đức Phật quy định 5 bổn phận của người chồng đối với vợ với tinh thần tôn trọng (sammananaya): yêu thương vợ, không khinh rẻ, sắm chuỗi ngọc đồ trang điểm, giao quyền tự do quản lý trong nhà, xem vợ như chính bản thân mình.
• Bình đẳng về mặt giáo đoàn: Đức Phật là người đầu tiên trong lịch sử tôn giáo nhân loại cho phép thành lập Giáo hội Tỳ kheo ni (Bhikkhuni Sangha), tiếp nhận Di mẫu Maha Pajapati Gotama và hàng ngàn nữ giới xuất gia tu học.
• Bình đẳng về mặt chứng đắc tâm linh: Nữ giới có đầy đủ năng lực tu tập để chứng đắc các quả vị giải thoát cao nhất (Dự lưu, Nhất lai, Bất lai, A-la-hán). Tác phẩm Trưởng lão Ni kệ ghi nhận 73 trường hợp Tỳ kheo ni đắc quả A-la-hán (tiêu biểu như Maha Pajapati Gotama, Khema, Uppalavanna, Kisagotami, Sona, Patacara, Dhammadinna, Isidasi...). Đồng thời, Kinh Đại Niết Bàn khẳng định nguyên lý tối cao: "Tất cả chúng sinh đều có Phật tính".

4. Ý nghĩa của tư tưởng bình đẳng Phật giáo đối với xã hội Việt Nam hiện nay:

• Xây dựng xã hội công bằng và chấn hưng đạo đức: Giáo lý nhân quả, nghiệp báo giúp nâng cao trách nhiệm cá nhân, khắc phục lối sống buông thả, thực dụng và các hiện tượng suy thoái đạo đức thời kinh tế thị trường (tham nhũng, tội phạm, gian lận thương mại). Tinh thần từ bi - vô ngã thúc đẩy các hoạt động thiện nguyện, an sinh xã hội, cứu trợ thiên tai, giúp đỡ người già neo đơn và trẻ mồ côi.
• Thúc đẩy bình đẳng giới: Giá trị bình đẳng nam nữ trong giáo lý cung cấp cơ sở tư tưởng để xóa bỏ định kiến giới, phòng chống bạo lực gia đình, nâng cao vị thế của người phụ nữ trong xã hội Việt Nam đương đại.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả khoa học và đóng góp cụ thể sau:

• Hệ thống hóa toàn diện các tiền đề kinh tế - xã hội, địa lý và văn hóa dẫn tới sự hình thành tư tưởng bình đẳng Phật giáo trong bối cảnh phân hóa 4 đẳng cấp khắc nghiệt tại Ấn Độ cổ đại thế kỷ VI TCN.
• Làm rõ cấu trúc triết học của tư tưởng bình đẳng Phật giáo nguyên thủy dựa trên ba trụ cột: Duyên khởi (bác bỏ bản thể luận sáng tạo giai cấp), Nghiệp báo - Nhân quả (bình đẳng về trách nhiệm hành vi và chuẩn mực đạo đức) và Tự tính Phật (bình đẳng về tiềm năng giác ngộ).
• Khái quát hóa và phân tích sâu sắc mô hình tổ chức xã hội lý tưởng thông qua nguyên tắc Lục hòa trong Tăng đoàn và 3 phương diện bình đẳng giới (xã hội, giáo đoàn, chứng đắc tâm linh) dựa trên các chứng cứ kinh điển xác thực.
• Đóng góp vào việc luận giải ý nghĩa thực tiễn của đạo đức Phật giáo trong việc xây dựng chuẩn mực giá trị con người, đẩy lùi tiêu cực xã hội và thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội tại Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và chuyển đổi số.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Công trình giới hạn phạm vi nghiên cứu chủ yếu ở hệ thống giáo lý Phật giáo nguyên thủy thời kỳ Đức Phật tại thế, chưa mở rộng phân tích sự biến đổi và tiếp biến của tư tưởng bình đẳng trong các tông phái Phật giáo Đại thừa phát triển qua các giai đoạn lịch sử cụ thể tại Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh tư tưởng bình đẳng giữa các truyền thống Phật giáo (Nguyên thủy và Đại thừa), đồng thời thực hiện các nghiên cứu liên ngành xã hội học - tôn giáo học để khảo sát thực nghiệm mức độ ảnh hưởng của các giá trị bình đẳng Phật giáo đối với đời sống cộng đồng Phật tử tại các vùng miền Việt Nam hiện nay.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và giảng viên thuộc các chuyên ngành Triết học, Tôn giáo học, Xã hội học, Văn hóa học và Lịch sử tư tưởng.

Đặc biệt, các nội dung phân tích so sánh quan niệm bình đẳng giữa các trường phái triết học phương Tây (Locke, Rousseau, Marx...) với Phật giáo, cấu trúc phân tích 6 nguyên tắc Lục hòa và hệ thống cứ liệu kinh điển về quyền bình đẳng của phụ nữ (73 trường hợp chứng đắc trong Trưởng lão Ni kệ, 5 bổn phận trong Kinh Thiện Sanh) có giá trị trích dẫn học thuật cao cho các đề tài nghiên cứu về đạo đức học, quyền con người và bình đẳng giới.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên tắc "Lục hòa" trong quản trị Tăng đoàn thời Đức Phật gồm những nội dung cụ thể nào? Nguyên tắc Lục hòa gồm 6 chuẩn mực ứng xử: Thân hòa đồng trụ (cùng chung sống hòa thuận), Khẩu hòa vô tránh (lời nói hòa nhã, không tranh cãi), Ý hòa đồng duyệt (tâm ý hoan hỷ, vui vẻ bên nhau), Giới hòa đồng tu (cùng tuân thủ bình đẳng một hệ thống giới luật), Kiến hòa đồng giải (cùng chia sẻ, thảo luận dân chủ các nhận thức/quan điểm), Lợi hòa đồng quân (phân chia phẩm vật, quyền lợi đồng đều, công bằng).

2. Khóa luận phân biệt quan niệm công bằng của Phật giáo với các tôn giáo hữu thần ở điểm nào? Các tôn giáo hữu thần quy việc phán xét công bằng cho Đấng Sáng thế tối cao, trong khi Phật giáo xác định lẽ công bằng nằm ở quy luật Nghiệp báo (biệt nghiệp của từng cá nhân và cộng nghiệp của xã hội). Con người tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về các hành vi Thân - Khẩu - Ý của mình, không một đấng thần linh hay Đức Phật nào có thể ban phúc, giáng họa hay gánh nghiệp thay.

3. Khóa luận khẳng định quyền bình đẳng của người phụ nữ trong Phật giáo trên những phương diện nào? Khóa luận khẳng định quyền bình đẳng của phụ nữ trên 3 phương diện: (1) Bình đẳng về mặt xã hội (được tôn trọng, có quyền tự do và nhân phẩm trong gia đình); (2) Bình đẳng về mặt giáo đoàn (được phép xuất gia và thành lập Giáo hội Tỳ kheo ni); (3) Bình đẳng về mặt chứng đắc tâm linh (có đầy đủ khả năng chứng đắc các thánh quả từ Dự lưu đến A-la-hán, minh chứng qua 73 trường hợp trong Trưởng lão Ni kệ).

4. Khi vua Tịnh Phạn thắc mắc về việc đi khất thực, Đức Phật đã giải thích ý nghĩa của hành động này đối với tinh thần bình đẳng ra sao? Đức Phật giải thích rằng đi khất thực là phép tu khiêm cung và bình đẳng của dòng họ khất sĩ. Khi nhận một củ khoai của gia đình nghèo khó cũng cung kính như khi nhận món ăn sang trọng của đế vương, điều đó chứng tỏ tâm đã vượt qua sự phân biệt sang hèn, khẳng định mọi con người dù nghèo khó đến đâu cũng có đầy đủ nhân phẩm và tiềm năng giác ngộ.

5. Theo văn bản, Kinh Thiện Sanh quy định 5 điều người chồng cần thực hiện để thể hiện sự tôn trọng đối với vợ là gì? Năm điều gồm có: (1) Yêu thương vợ; (2) Không khinh rẻ vợ; (3) Sắm các thứ chuỗi ngọc, đồ trang điểm cho vợ; (4) Để vợ được tự do quản lý trong nhà; (5) Xem vợ như chính bản thân mình.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Ngô Phương Thảo là một công trình nghiên cứu triết học nghiêm túc, đã làm sáng tỏ một cách có hệ thống nguồn gốc, bản chất và các biểu hiện sinh động của tư tưởng bình đẳng trong Phật giáo nguyên thủy. Tác phẩm đã phân tích thuyết phục các giá trị cốt lõi về bình đẳng giai cấp, bình đẳng giới và mô hình sinh hoạt dân chủ Lục hòa dựa trên nền tảng thế giới quan Duyên khởi và nhân sinh quan Nghiệp báo. Đồng thời, công trình khẳng định giá trị thời đại sâu sắc của tư tưởng bình đẳng Phật giáo trong việc cung cấp các chuẩn mực đạo đức, thúc đẩy công bằng xã hội và hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Nội dung chính và Kết luận Phần nội dung chính gồm 2 chơng, 7 tiết CHGỊƠNG I1: ĐIÊU KIỆN, TIỀN ĐÈ CHO SỰ RA ĐỜI CỦA TƠỊ TƠJỞNG BÌNH ĐĂNG TRONG PHẬT GIÁO 1. Khái lợc t tởng bình đẳng 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội Ấn Độ cổ đại 1. Quá trình hình thành t tởng bình đẳng của Đức Phật Thích Ca CHG]ONG 2: MOT SO NOI DUNG CO BAN TRONG TG] TGJONG BINH DANG CUA PHAT GIAO 1.

Bình đẳng giữa các cá nhân giữa các giai cấp trong xã hội 1. Bình đẳng trong việc xuất gia tu học và cơ hội giải thoát 1. Bình đẳng nam nữ 1. Ý nghĩa cua t tong binh dang trong Phật giáo đối với xã hội Việt Nam hiện nay.

12 CHG]ONG 1: KHAI LG|QOC TG] TGJONG BINH DANG VA DELKIEN, TIEN DE CHO SU RA DOI CUA TG] TGJONG BINH DANG TRONG PHAT GIAO 1. Khai loge toy tojong binh dang 1. Khdi niém binh dang, bat binh dang Theo từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học (do Hoàng Phê chủ biên) thì bình đẳng có nghĩa là: ngang hàng nhau về địa vị và quyền lợi (bình: đều nhau; đăng: thứ bậc). Bản chất của bình đẳng xã hội là sự bằng nhau giữa một loạt khía cạnh trong mối quan hệ giữa cái mà cá nhân làm và cái mà họ đợc hởng từ xã hội.

Cái mà cá nhân làm cho xã hội có thê là điều tốt lành, hoặc cũng có thể là điều xấu, có hại cho xã hội. Còn cái mà cá nhân đợc hởng có thể là địa vị xã hội, quyền lợi, tiền công, phần thởng, sự đánh giá, ghi công của xã hội nhng cũng có thể là sự trừng phạt thấp hoặc cao. Bình đẳng là sự ngang bằng nhau giữa cá nhân hoặc nhóm xã hội trên nhiều phơng diện của xã hội không loại trừ giới tính, lứa tuổi, tôn giáo, chủng tộc, màu da,. vì đó là sự khác nhau về mặt sinh học, tự nhiên chứ không phải là sự khác nhau về mặt xã hội.

Mọi công dân đều bình đăng trớc pháp luật, nam nữ bình đăng. Nh vậy, mặc dù xã hội luôn tồn tại những sự chênh lệch và khác biệt giữa ngời với ngời, giữa nhóm ngời này với nhóm ngời khác, giữa dân tộc này với dân tộc khác nhng tất cả đều đợc tôn trọng, đợc thể hiện tài năng, có quyền mu cầu hạnh phúc và vơn tới những giá trị cao đẹp của cuộc sống. “Bắt bình đắng” là sự không bình đắng (bất có nghĩa là không), sự không bằng nhau về các cơ hội hoặc lợi ích đối với những cá nhân khác nhau trong một nhóm hoặc nhiều nhóm trong xã hội. Bắt bình đẳng xã hội luôn có những nét khác nhau trong những xã hội khác nhau.

Ở xã hội có quy mô và hoàn thiện hơn thì bất bình đẳng xã hội gây 13 gat hơn so với các xã hội đơn giản. Bất bình đăng thờng xuyên tồn tại với những nguyên nhân và kết quả cụ thể liên quan đến giai cấp, giới tính, chủng tộc, lãnh thổ,. Sự bất bình đẳng xảy ra khi một số cá nhân, giai cấp, cộng đồng vợt trội hơn một số cá nhân, giai cấp, cộng đồng khác về một số khía cạnh nào đó. Nhng ngời ta vì một mục đích kinh tế hay mục đích chính trị mà tự cho mình cái quyền lấn át kẻ yếu thế hơn.

Khi mặc nhiên công nhận rằng, mỗi ngời có thể hơn kém nhau về của cải, tài năng hay địa vị xã hội, nhng mỗi ngời đều đợc xã hội công nhận quyền công dân, bình đăng với nhau về nghĩa vụ và quyền hạn công dân. Bình đẳng xã hội đã vô tình bỏ qua khía cạnh đạo đức của nó, mà đây mới thực sự là cái mà xã hội thiếu thốn và cần thiết. T tong binh dang trong Phat giáo nhấn mạnh điều này. Bởi vì, những sự chênh lệch, khác biệt, thậm chí đối lập là điều thờng xảy ra trong cuộc sống, nhng đây không phải là nguyên nhân của bất bình đăng.

Mỗi ngời sinh ra đều có quyền sống, quyền tự do, quyền mu cầu hạnh phúc và quan trọng nhất là quyền đợc tôn trọng sự sống của mình. Sự bất bình đẳng theo nghĩa này sẽ đợc hạn chế nếu mỗi ngời hiểu đợc giá trị đạo đức mà t tởng bình đẳng trong Phật giáo đã đề xong. Bình đẳng trong quan niệm của một số nhà triết học Không phải chỉ khi có pháp luật thì thuật ngữ bình đắng và quyền bình đẳng mới đợc sử dụng mà nó xuất hiện sau khi pháp luật ra đời một thời kỳ dài. Thuật ngữ bình đẳng đợc xuất hiện lần đầu tiên trong thời kỳ Cách mạng t sản ở Châu Âu do các nhà triết học và t tởng sử dụng khi luận giải về nhà nớc và pháp luật tiêu biểu.

Trong tác phẩm “Khảo luận thứ hai về chính quyển - chính quyển dân sự” của John Locke (1632-1704) đã luận giải về bình đẳng khi bàn về quyền con ngời và nguồn gốc của nhà nớc. Ông cho rằng con ngời có những quyền tự nhiên cơ bản là quyền tự do, quyền bình đẳng, quyền sở hữu. Ông khăng định rằng đây là những quyền tự nhiên hay quyền thiên bẩm phải đợc bảo vệ ở mọi 14 chế độ xã hội. Theo đó, mỗi ngời sinh ra đều bình đăng với nhau đò có khác biệt về khả năng, hoàn cảnh sống hay của cải.

Con ngời thông qua lý trí tự nhiên, luôn quan tâm tới nghĩa vụ và bốn phận đối với ngời khác để mọi ngời luôn bình đẳng với nhau về quyền lợi, không ai có quyền xâm phạm tới lợi ích của ngời khác. Tác phẩm “Tinh thần pháp luật” của Montesquieu (1689-1755) tại chơng 3 thuật ngữ bình đẳng cũng đợc sử dụng khi tác giả luận giải về “tỉnh thần bình đẳng cực đoan”. Ông chỉ ra rằng: “Tinh thần bình đăng chân chính khác tỉnh thần bình đẳng cực đoan một trời một vực”, Bình đẳng chân chính không phải là làm cho mọi ngời đều chỉ huy hay không ai bị chỉ huy cả, mà là chỉ huy những ngời bình đẳng với mình và phục tòng con ngời bình đẳng với mình. Nền dân chủ không phải là vô chủ, mà là do những ngời bình dang 1am chủ.

Thuật ngữ bình đăng cũng đợc đề cập đến trong tác phẩm “Bàn về khế ớc xã hội "của Jean - Jacques Rousseau (1712 - 1778). Rousseau viết: “Công ớc xã hội xây dựng nên sự bình đắng về tinh thần và pháp chế, để thay thế cái thiên nhiên đã làm cho ngời không bình đẳng về thể lực. Trên phơng diện công ớc và pháp quyền, con ngời tuy không đồng đều nhau về thân thé va trí tuệ vẫn đợc hoàn toàn bình đẳng nh nhau”, “Dới quyền cai trị của một chính phủ tồi tệ, su bình dang chi là bề ngoài va gia tao”[43, tr.14] hay tai chong XI - Các hệ thống lập pháp khác nhau ông viết: “về bình đẳng thì không nên hiểu là mọi mức độ quyền lực về tài sản đều phải tuyệt đối ngang nhau”[43, tr. Trong tác phẩm “Bàn về bát bình đẳng”, J.

Rouseau viết: “Những kẻ quyền thế luôn tìm mọi cách đề bênh vực cho sự bất bình đăng. Họ giải thích rằng, bất bình đăng là một quy luật tự nhiên, cũng nh bàn tay có ngón ngắn, ngón dài. Nhân dân rên rỉ dới sự áp bức của họ thì họ lại dẫn Kinh thánh ra dé bịt miệng thiên hạ”. Dới góc độ tự nhiên - sinh học, con ngời sinh ra đúng là bất bình đẳng.

Nhng con ngời không chỉ tồn tại với một mặt tự nhiên. Bản chất của con ngời là sinh vật xã hội tức là luôn phải tồn tại trong mối quan hệ 15 với nhau. "Đời sống con ngời, nếu không hợp thành xã hội sẽ là đời sống gian nan, cô đơn, tàn nhẫn và ngắn ngủi”. Nói cách khác, hợp thành xã hội cũng là bản chất tự nhiên của con ngời đề phân biệt với các sinh vật không phải là con ngời.

Tính xã hội của con ngời làm phát sinh nhu cầu về bình đẳng. Bởi lẽ, xã hội loài ngời chỉ có thể tồn tại một cách trật tự khi có điều kiện: mọi cá nhân trong xã hội đều đợc những thành viên khác thừa nhận với t cách là con ngời trong mọi mỗi quan hệ xã hội. Chính vì vậy, bình đẳng ở đây không phải là sự bình đẳng về những thuộc tính sinh học - tự nhiên mà là sự bình đẳng về t cách con ngời trong xã hội. Đó là đợc thành viên khác, xã hội và nhà nớc đối xử nh là một thành viên trong xã hội có đầy đủ các phẩm chất, các quyền của một con ngoi: quyén sống, quyền tự do, quyền mu cầu hạnh phúc.

Quyền bình đẳng là một quyền tự nhiên của con ngời. Muốn có quyền bình đẳng trớc pháp luật thì một ngời phải đợc pháp luật thừa nhận t cách con ngời. Trong các tác phẩm của mình, mặc dò C.Mác (1818-1883) không luận giải bình đăng là gì, nguồn gốc của bình đăng từ đâu nhng ông lại cho ta thấy đợc tính hiện thực của bình đẳng bằng cách chỉ ra bản chất con ngời là tổng hòa những quan hệ xã hội; chỉ ra thực chất mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể là quan hệ lợi ích; sự thống nhất giữa cá nhân và tập thể là điều kiện cơ bản đảm bảo sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân cũng nh của tập thể; khái niệm xã hội đợc biểu hiện ở nhiều cấp độ khác nhau, cao nhất là xã hội loài ngời (toàn thể nhân loại), thấp hơn là những hệ thống xã hội nh quốc gia, dân tộc, giai cấp, chủng tộc [41, tr. Nh vậy, có thê thấy các lĩnh vực mà pháp luật điều chỉnh trong đó có t pháp hình sự thì bình đẳng chỉ có đợc khi chú ý đến việc từng cá nhân có giá trị và đợc đối xử bình đẳng với các cá nhân khác trong xã hội.Ăngghen (1820-1895) khẳng định: “sự bình đẳng giữa các dân tộc cũng cần thiết nh sự bình đẳng giữa các cá nhân”[4ó, tr.

Quyền bình đắng giữa các dân tộc gắn với tự do của con ngời, mang tính chất chung vot ra 16 ngoài khuôn khổ của quốc gia. Bình đăng dân tộc không chỉ là bình đẳng giữa các dân tộc trong một quốc gia mà còn giữa các quốc gia, dân tộc, giữa các màu da, chủng tộc. Đó là tính nhân loại, phổ biến của bình đẳng dân tộc.