Luận văn thạc sĩ vai trò của công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với hoạt động của doanh nghiệp tại việt nam

Khám phá vai trò của công nghệ và đổi mới sáng tạo trong hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam qua luận văn thạc sĩ chi tiết và sâu sắc.

• Tác giả: Cấn Thị Phương Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Chu Thị Mai Phương
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Vai Trò Của Công Nghệ Và Đổi Mới Sáng Tạo Đối Với Hoạt Động Của Doanh Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của công nghệ và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp Việt Nam

Công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của doanh nghiệp Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc áp dụng công nghệ mới và thực hiện đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định cho sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy rằng những doanh nghiệp biết tận dụng công nghệ sẽ có khả năng cạnh tranh cao hơn và đạt được hiệu quả kinh doanh tốt hơn.

1.1. Khái niệm công nghệ và đổi mới sáng tạo

Công nghệ được hiểu là tập hợp các phương pháp, quy trình và công cụ được sử dụng để sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Đổi mới sáng tạo là quá trình cải tiến sản phẩm, dịch vụ hoặc quy trình nhằm nâng cao hiệu quả và giá trị cho doanh nghiệp. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp doanh nghiệp xác định được hướng đi đúng đắn trong việc áp dụng công nghệ.

1.2. Tác động của công nghệ đến hoạt động doanh nghiệp

Công nghệ có tác động mạnh mẽ đến mọi khía cạnh của hoạt động doanh nghiệp. Nó không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới thường có khả năng giảm chi phí và tăng năng suất lao động, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

II. Những thách thức trong việc áp dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo tại doanh nghiệp Việt Nam

Mặc dù công nghệ và đổi mới sáng tạo mang lại nhiều lợi ích, nhưng doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm thiếu hụt nguồn lực tài chính, thiếu nhân lực có trình độ cao và sự kháng cự từ phía nhân viên đối với thay đổi. Để vượt qua những thách thức này, doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng và sự hỗ trợ từ chính phủ.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực tài chính

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó khăn trong việc huy động vốn để đầu tư vào công nghệ mới. Việc thiếu hụt nguồn lực tài chính khiến cho họ không thể thực hiện các dự án đổi mới sáng tạo cần thiết.

2.2. Thiếu nhân lực có trình độ cao

Sự thiếu hụt nhân lực có trình độ cao trong lĩnh vực công nghệ thông tin và đổi mới sáng tạo là một trong những rào cản lớn nhất. Doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để có thể áp dụng công nghệ hiệu quả.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp

Để nâng cao hiệu quả của đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc xây dựng một môi trường làm việc sáng tạo, khuyến khích nhân viên tham gia vào quá trình đổi mới là rất quan trọng. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần hợp tác với các tổ chức nghiên cứu và phát triển để tận dụng nguồn lực bên ngoài.

3.1. Xây dựng môi trường làm việc sáng tạo

Môi trường làm việc sáng tạo giúp khuyến khích nhân viên đưa ra ý tưởng mới và cải tiến quy trình làm việc. Doanh nghiệp cần tạo điều kiện cho nhân viên tham gia vào các khóa đào tạo và hội thảo về đổi mới sáng tạo.

3.2. Hợp tác với các tổ chức nghiên cứu

Hợp tác với các tổ chức nghiên cứu và phát triển giúp doanh nghiệp tiếp cận với công nghệ mới và các giải pháp đổi mới sáng tạo. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của công nghệ và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp Việt Nam

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã áp dụng thành công công nghệ mới và thực hiện đổi mới sáng tạo để nâng cao hiệu quả hoạt động. Các ví dụ điển hình cho thấy rằng việc áp dụng công nghệ không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, từ đó gia tăng sự hài lòng của khách hàng.

4.1. Các doanh nghiệp điển hình trong đổi mới sáng tạo

Một số doanh nghiệp Việt Nam đã thành công trong việc áp dụng công nghệ mới, như Công ty Cổ phần Vinamilk, đã đầu tư mạnh vào công nghệ sản xuất hiện đại, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng trưởng doanh thu.

4.2. Kết quả đạt được từ đổi mới sáng tạo

Kết quả từ các hoạt động đổi mới sáng tạo cho thấy doanh thu của các doanh nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ. Nghiên cứu cho thấy rằng những doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới có doanh thu cao hơn từ 20-30% so với những doanh nghiệp không áp dụng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của công nghệ và đổi mới sáng tạo tại doanh nghiệp Việt Nam

Tương lai của công nghệ và đổi mới sáng tạo tại doanh nghiệp Việt Nam rất hứa hẹn. Với sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức, doanh nghiệp có thể vượt qua các thách thức hiện tại và tận dụng cơ hội để phát triển. Việc đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong tương lai.

5.1. Triển vọng phát triển công nghệ trong doanh nghiệp

Triển vọng phát triển công nghệ trong doanh nghiệp Việt Nam rất tích cực. Các doanh nghiệp đang dần nhận thức được tầm quan trọng của công nghệ và đổi mới sáng tạo trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ chính phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ tài chính sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ, ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm công nghệ, đổi mới sáng tạo 1. Khái niệm Công nghệ Mặc dù từ “công nghệ” đã được sử dụng khá rộng rãi trên thế giới, song việc đưa ra một định nghĩa công nghệ lại chưa có được sự thống nhất.

Nguyên nhân là do số lượng các loại hình công nghệ ngày càng đa dạng, bên cạnh đó sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ đã làm thay đổi nhiều quan điểm cũ về công nghệ khiến việc đưa ra một định nghĩa thống nhất ngày càng khó khăn. Có thể kể đến một vài cách tiếp cận định nghĩa về công nghệ như sau: Theo R. Jones (1970) thì Công nghệ là cách thức để đạt được mục tiêu chuyển nguồn lực thành sản phẩm. Barason (1976) lại định nghĩa Công nghệ là tập hợp các kiến thức về một quy trình hoặc các kỹ thuật chế biến cần thiết để sản xuất ra các vật liệu và sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh.

Điểm chung của hai định nghĩa trên là đều nêu bật mục tiêu của công nghệ chính là chuyển đổi nguồn lực thành sản phẩm. Theo như định nghĩa được đưa ra bởi UNCTAD (1972) thì công nghệ là một đầu vào cần thiết cho sản xuất, và như vậy nó được mua và bán trên thị trường như một hàng hóa và được thể hiện dưới một trong các dạng sau đây: tư liệu sản xuất, các sản phẩm trung gian, nhân lực có trình độ chuyên sâu, thông tin về khoa học kỹ thuật và thương mại. Theo Khoản 2, Điều 3, Luật Khoa học và Công nghệ của Việt Nam quy định “Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm” (Quốc hội Việt Nam 2013, tr. Trong định nghĩa này, công nghệ bao gồm cả kiến thức và công cụ, phương tiện với mục đích là biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm.

Từ các định nghĩa trên đây, có thể nhận thấy rằng, xét về mặt bản chất thì các định nghĩa đều chỉ ra công nghệ là kiến thức cần có để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Trong số đó, một số định nghĩa coi công nghệ là kiến thức và chủ yếu phản 9 ánh thực tiễn của các nước phát triển – nơi mà các giao dịch về công nghệ dưới dạng mua bán sáng chế, li-xăng sáng chế là phổ biến. Một số định nghĩa khác thì coi công nghệ như một dạng của kiến thức nhưng nhấn mạnh dạng thức cụ thể của công nghệ là vật mang kiến thức như máy móc, thiết bị, tài liệu, v.v…Với nội dung chi tiết, cụ thể như vậy, các định nghĩa này đã đáp ứng được những vấn đề liên quan đến quá trình công nghiệp hóa của các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam và định nghĩa của Luật Khoa học và Công nghệ của Việt Nam cũng đi theo khuynh hướng này. Qua các định nghĩa về công nghệ trên đây, tác giả nhận thấy rằng định nghĩa về công nghệ trong Luật Khoa học và Công Nghệ Việt Nam là một định nghĩa phản ánh đầy đủ những yếu tố thành phần của công nghệ, phù hợp với điều kiện cụ thể của nền kinh tế Việt Nam và định hướng nghiên cứu của luận văn.

Vì vậy, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, tác giả xin phép được sử dụng định nghĩa về công nghệ trong Luật Khoa học và Công nghệ Việt Nam, theo đó “Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm” (Quốc hội Việt Nam 2013, tr. Khái niệm Đổi mới sáng tạo Thuật ngữ “Innovation” đã xuất hiện từ khá sớm từ khoảng đầu thế kỷ XX và cũng đã được nghiên cứu từ rất lâu bởi các nhà kinh tế học cổ điển như Marx, List, Veblen. Tuy nhiên chỉ đến Schumpeter (1934) thì các lý thuyết về đổi mới sáng tạo mới thực sự được làm rõ. Schumpeter (1934) cho rằng đổi mới sáng tạo là một quá trình mà qua đó các cấu trúc kinh tế cũ bị phá hủy và được thay thể bằng cấu trúc kinh tế mới.

Đổi mới chính là kết quả của sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp để có được lợi thế độc quyền. Do đó, để thu được lợi thế độc quyền thì các doanh nghiệp sẽ liên tục tìm ra cách để tạo ra sản phẩm mới, dịch vụ mới và quy trình sản xuất mới để làm cho các đối thủ cạnh tranh của họ bị tụt lại phía sau. Đây chính là điểm nổi bật trong lý thuyết của Schumpeter. Các định nghĩa về đổi mới sáng tạo sau này về cơ bản kế thừa các ý tưởng chính ở trên của Schumpeter, nhưng có những điều chỉnh để phù hợp với mục tiêu của từng 10 nghiên cứu.

Như theo cách định nghĩa của Luecke và Katz (2007), đổi mới sáng tạo được hiểu là việc tạo ra một sản phẩm mới hoặc phương pháp mới, là sự kết hợp của tri thức vào trong sản phẩm, quy trình hoặc dịch vụ mới một cách có giá trị và phù hợp. Đổi mới sáng tạo theo cách định nghĩa của OECD (2005) là thực hiện một sản phẩm mới hay một sự cải tiến đáng kể (đối với một loại hàng hóa hay dịch vụ cụ thể), một quy trình, phương pháp marketing mới, hay một phương pháp tổ chức mới trong thực tiễn kinh doanh, tổ chức nơi làm việc hay các mối quan hệ đối ngoại. Gần đây nhất, trong sổ tay hướng dẫn Oslo Manual (OECD, 2018) nội dung định nghĩa về đổi mới sáng tạo đã có một số thay đổi cụ thể: Đổi mới sáng tạo là việc cải tiến hoặc tạo ra một sản phẩm mới hoặc một quy trình mới (hoặc kết hợp của cả hai) mà có sự khác biệt đáng kể so với các sản phẩm hoặc quy trình trước đó. Và sản phẩm và quy trình mới đã được giới thiệu trên thị trường hoặc cung cấp cho các đơn vị đưa vào sử dụng.

Cách định nghĩa mới nhất về đổi mới sáng tạo của OECD nhấn mạnh yêu cầu tối thiểu cho việc xác định đổi mới sáng tạo là yếu tố đầu ra của hoạt động đó phải là mới hoặc phải có sự cải thiện đáng kể so với cái đã có trước đó. Tại Việt Nam, định nghĩa về Đổi mới sáng tạo (Innovation) đã được quy định tại khoản 16, điều 3, Luật Khoa học và công nghệ 2013: “Đổi mới sáng tạo là việc tạo ra, ứng dụng thành tựu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa” (Quốc hội Việt Nam 2013, tr. Các định nghĩa nêu trên đều có điểm chung thể hiện Đổi mới sáng tạo là một quá trình mà trong quá trình đó hàm chứa rất nhiều thủ tục, công đoạn, các yếu tố ảnh hưởng, các phương thức, quan hệ, v.v…nhưng đều để đạt được mục tiêu chung là chuyển đổi ý tưởng, tri thức để tạo ra những giá trị gia tăng mới. Và trong phạm vi bài luận văn tác giả xin phép sử dụng định nghĩa được quy định tại khoản 6, điều 3, Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 để làm cơ sở lý thuyết cho đổi mới sáng tạo của toàn bài.

Theo đó “Đổi mới sáng tạo là việc tạo ra, ứng dụng thành tựu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã 11 hội, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa” (Quốc hội Việt Nam 2013, tr. Khái niệm Hoạt động của doanh nghiệp Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh (Điều 4, Luật Doanh nghiệp 2020). Hoạt động kinh doanh là việc thực hiện một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư từ khi sản xuất đến khi tiêu thụ sản phẩm trên thị trường nhằm mục đích thu lại lợi nhuận (Nguyễn Đỗ Quyên, 2020). Do đó, ta có thể hiểu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là tất cả các nghiệp vụ diễn ra và phát sinh trong quá trình sản xuất và tiêu thụ thành phẩm của một doanh nghiệp.

Để đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, ta có thể thông qua hiệu quả của các hoạt động cốt lõi của doanh nghiệp bao gồm: hiệu quả tài chính, hiệu quả hoạt động, hiệu quả môi trường và hiệu quả marketing (Xu và cộng sự, 2005). Trong luận văn này, tác giả sẽ đánh giá hoạt động của doanh nghiệp thông qua doanh thu. Vai trò của công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với hoạt động của doanh nghiệp Công nghệ tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp và việc áp dụng công nghệ là yếu tố quan trọng, không thể thiếu trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường việc áp dụng công nghệ đã tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh, từ các yếu tố sản xuất như tư liệu sản xuất ngày càng hiện đại, lao động với trình độ cao và đồng bộ dẫn đến năng lực sản xuất ngày càng được nâng cao.

Vì thế việc ứng dụng công nghệ trong doanh nghiệp sẽ tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho doanh nghiệp cũng như đem lại sự thỏa dụng cao hơn cho khách hàng. Ngoài ra, công nghệ còn ảnh hưởng tới năng lực của doanh nghiệp. Để xác định ảnh hưởng của công nghệ đến năng lực của doanh nghiệp, Abernathy và Clark (1985) chia năng lực của doanh nghiệp ra thành năng lực sản xuất và năng lực thị trường. Về mặt sản xuất, công nghệ có thể làm thay đổi thiết kế sản phẩm, hệ thống thiết bị, vật 12 liệu, kỹ năng và kiến thức của người lao động.

Còn về mặt thị trường, công nghệ có thể làm thay đổi thái độ, hành vi khách hàng, kênh phân phối, phương thức truyền thông, v.v…Điều này có nghĩa là những lĩnh vực hoạt động trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng. Mặt khác, đổi mới sáng tạo được xem là chìa khóa góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, tạo nền tảng để tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hướng đến nền kinh tế phát triển một cách bền vững.