Lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 6 tuổi

Việc ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường cho trẻ 5-6 tuổi đang trở thành một… 163 trang · Trường Đại Học Hoa Lư · 2021.

• Tác giả: Thái Thị Hoài Mơ
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Thanh Vân
• Trường học: Trường Đại Học Hoa Lư
• Chuyên ngành: Khoa Tiểu Học – Mầm Non
• Đề tài: Lập Kế Hoạch Ứng Dụng Tác Phẩm Văn Học Trong Khám Phá Khoa Học Về Môi Trường Cho Trẻ 5 - 6 Tuổi
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Ninh Bình

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• XÁC NHẬN CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
• BẢNG CÁC KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN LẬP KẾ HOẠCH ỨNG DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH
• 1.1.1. Khái niệm môi trường xung quanh
• 1.1.2. Khái niệm hoạt động khám phá khoa học
• 1.1.3. Đặc điểm nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi về môi trường xung quanh
• 1.1.3.1. Trẻ có nhu cầu cao trong việc nhận thức thế giới xung quanh
• 1.1.3.2. Nhận thức của trẻ mang nặng trực quan, cảm tính
• 1.1.3.3. Quá trình hình thành khái niệm của trẻ là sự tự điều chỉnh
• 1.1.4. Khả năng nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi về môi trường xung quanh
• 1.1.5. Tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.1.5.1. Mục tiêu của hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.1.5.2. Ý nghĩa của hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh với sự phát triển của trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.1.5.3. Nội dung và yêu cầu cho trẻ 5 - 6 tuổi khám phá khoa học về chủ đề bản thân
• 1.1.5.4. Phương pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.1.5.5. Hình thức tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.2. LÝ LUẬN VỀ VIỆC ỨNG DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH
• 1.2.1. Khái niệm tác phẩm văn học
• 1.2.2. Đặc điểm tiếp nhận văn học của trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.2.3. Ý nghĩa của tác phẩm văn học đối với việc cho trẻ làm quen với việc cho trẻ làm quen môi trường xung quanh
• 1.3. LÝ LUẬN VỀ LẬP KẾ HOẠCH ỨNG DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI
• 1.3.1. Khái niệm lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.3.1.1. Khái niệm lập kế hoạch
• 1.3.1.2. Khái niệm lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.3.2. Cấu trúc của kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.3.3. Vai trò của lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LẬP KẾ HOẠCH ỨNG DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI
• 2.1. MỤC ĐÍCH ĐIỀU TRA
• 2.2. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ THỜI GIAN ĐIỀU TRA
• 2.3. NỘI DUNG ĐIỀU TRA
• 2.4. CÁCH TIẾN HÀNH ĐIỀU TRA
• 2.5. TIÊU CHÍ VÀ THANG ĐÁNH GIÁ
• 2.5.1. Tiêu chí đánh giá
• 2.5.2. Thang đánh giá
• 2.5.3. Cách đánh giá
• 2.5.4. Tổ chức đánh giá trẻ
• 2.6. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ KHẢO SÁT
• 2.6.1. Kết quả điều tra giáo viên
• 2.6.1.1. Đánh giá của giáo viên về tầm quan trọng của việc ứng dụng tác phẩm văn học cho trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh
• 2.6.1.2. Đánh giá của giáo viên mầm non về yêu cầu của việc ứng dụng tác phẩm văn học để cho trẻ 5 - 6 tuổi khám phá khoa học về môi trường xung quanh chủ đề bản thân
• 2.6.1.3. Đánh giá của giáo viên về hiệu quả của việc ứng dụng tác phẩm văn học để cho trẻ 5 - 6 tuổi khám phá khoa học về môi trường xung quanh chủ đề bản thân
• 2.6.1.4. Đánh giá của giáo viên về mức độ lựa chọn và ứng dụng nguồn tác phẩm văn học để cho trẻ khám phá khoa học về môi trường xung quanh chủ đề bản thân
• 2.6.1.5. Mức độ ứng dụng các tác phẩm văn học vào hoạt động khám phá môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 2.6.1.6. Đánh giá của giáo viên về mức độ sử dụng các hình thức hoạt động để tổ chức cho trẻ khám phá chủ đề bản thân thông qua tác phẩm văn học
• 2.6.1.7. Đánh giá của giáo viên về thời điểm ứng dụng tác phẩm văn học trong quá trình tổ chức hoạt động cho trẻ khám phá về môi trường xung quanh chủ đề bản thân
• 2.6.1.8. Đánh giá của giáo viên về việc ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh giúp ích trong việc hình thành biểu tượng bản thân cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 2.6.1.9. Đánh giá của giáo viên về những thuận lợi và khó khăn khi ứng dụng tác phẩm văn học cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với môi trường xung quanh chủ đề bản thân
• 2.6.1.10. Về kinh nghiệm ứng dụng tác phẩm văn học cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen môi trường xung quanh chủ đề bản thân
• 2.6.2. Kết quả điều tra trẻ
• 2.6.2.1. Hiệu quả ứng dụng TPVH trong hoạt động KPKH về Bản thân cho trẻ 5 - 6 tuổi ở lớp 5C và 5D Trường Mầm non Hoa Mai
• 2.6.2.2. Mức độ nhận thức của trẻ về bản thân thông qua TPVH
• 2.6.2.3. Kỹ năng của trẻ khi tìm hiểu về bản thân thông qua tác phẩm văn học ở lớp 5C và lớp 5D Trường Mầm non Hoa Mai
• 2.6.2.4. Thái độ của trẻ về bản thân thông qua tác phẩm văn học ở lớp 5C và lớp 5D Trường mầm non Hoa Mai
• 2.6.3. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.6.3.1. Nguyên nhân chủ quan
• 2.6.3.2. Nguyên nhân khách quan
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: LẬP KẾ HOẠCH VÀ THỰC NGHIỆM ỨNG DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI
• 3.1. LẬP KẾ HOẠCH ỨNG DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI
• 3.1.1. Các nguyên tắc lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 3.1.1.1. Việc lập kế hoạch góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non nói chung và mục tiêu giáo dục môi trường cho trẻ nói riêng
• 3.1.1.2. Việc lập kế hoạch phải đảm bảo phù hợp với nội dung chủ đề và nội dung trẻ khám phá môi trường xung quanh
• 3.1.1.3. Việc lập kế hoạch phải phù hợp với đặc điểm nhận thức và khả năng khám phá khoa học của trẻ
• 3.1.2. Quy trình lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuồi
• 3.1.2.1. Xác định mục đích, yêu cầu của giờ học
• 3.1.2.2. Xác định việc chuẩn bị giờ học
• 3.1.2.3. Xác định các bước tiến hành giờ học
• 3.1.3. Một số kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi
• 3.2. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.2.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2.2. Nội dung và thời gian thực nghiệm
• 3.2.3. Tiêu chí và thang đánh giá
• 3.2.4. Mẫu thực nghiệm
• 3.2.5. Quy trình tổ chức thực nghiệm
• 3.2.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.2.6.1. Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm
• 3.2.6.2. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 1.1. Về phía giáo viên
• 1.2. Về phía trường mầm non
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ứng Dụng Tác Phẩm Văn Học Trong Khám Phá Khoa Học Môi Trường

Việc ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường cho trẻ 5-6 tuổi đang trở thành một xu hướng quan trọng trong giáo dục mầm non. Tác phẩm văn học không chỉ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mà còn kích thích trí tưởng tượng và khả năng tư duy. Qua các câu chuyện, trẻ em có thể hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh, từ đó hình thành những khái niệm cơ bản về môi trường xung quanh.

1.1. Tác Phẩm Văn Học Và Vai Trò Trong Giáo Dục Mầm Non

Tác phẩm văn học đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục trẻ em. Chúng không chỉ là nguồn kiến thức mà còn là công cụ giúp trẻ phát triển tư duy và cảm xúc. Việc tiếp xúc với văn học từ sớm giúp trẻ hình thành nhân cách và khả năng giao tiếp.

1.2. Khám Phá Khoa Học Môi Trường Qua Tác Phẩm Văn Học

Khám phá khoa học về môi trường thông qua tác phẩm văn học giúp trẻ dễ dàng tiếp cận các khái niệm phức tạp. Các câu chuyện thường chứa đựng những bài học về thiên nhiên, bảo vệ môi trường, và sự sống xung quanh, từ đó khơi dậy sự tò mò và ham học hỏi của trẻ.

II. Vấn Đề Trong Việc Ứng Dụng Tác Phẩm Văn Học Cho Trẻ 5 6 Tuổi

Mặc dù việc ứng dụng tác phẩm văn học trong giáo dục mầm non đã được chú trọng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc lựa chọn tác phẩm phù hợp và cách thức truyền đạt nội dung sao cho hấp dẫn. Điều này dẫn đến việc trẻ không thể tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Lựa Chọn Tác Phẩm

Việc lựa chọn tác phẩm văn học phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức của trẻ là một thách thức lớn. Nhiều giáo viên chưa có đủ kiến thức để xác định tác phẩm nào có thể giúp trẻ khám phá môi trường một cách hiệu quả.

2.2. Phương Pháp Giảng Dạy Chưa Được Tối Ưu

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, thiếu sự sáng tạo trong việc kết hợp tác phẩm văn học với hoạt động khám phá khoa học. Điều này làm giảm hứng thú học tập của trẻ và không phát huy được tiềm năng của văn học trong giáo dục.

III. Phương Pháp Ứng Dụng Tác Phẩm Văn Học Trong Khám Phá Khoa Học

Để nâng cao hiệu quả của việc ứng dụng tác phẩm văn học, cần có những phương pháp giảng dạy sáng tạo và phù hợp. Việc kết hợp giữa văn học và khoa học không chỉ giúp trẻ hiểu biết mà còn phát triển kỹ năng sống và tư duy phản biện.

3.1. Kết Hợp Giữa Văn Học Và Hoạt Động Thực Tế

Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động thực tế như đi dạo trong công viên, quan sát thiên nhiên và sau đó liên hệ với các tác phẩm văn học đã đọc. Điều này giúp trẻ có trải nghiệm thực tế và củng cố kiến thức.

3.2. Sử Dụng Các Hình Thức Nghệ Thuật Để Truyền Đạt Kiến Thức

Sử dụng hình thức nghệ thuật như vẽ tranh, làm đồ chơi từ các tác phẩm văn học sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp thu kiến thức. Các hoạt động này không chỉ thú vị mà còn giúp trẻ phát triển khả năng sáng tạo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Trẻ em không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng xã hội và cảm xúc.

4.1. Kết Quả Tích Cực Trong Nhận Thức Của Trẻ

Trẻ em tham gia vào các hoạt động khám phá khoa học qua tác phẩm văn học đã cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong nhận thức về môi trường. Các em có khả năng nhận diện và phân tích các yếu tố tự nhiên xung quanh.

4.2. Phát Triển Kỹ Năng Xã Hội Và Cảm Xúc

Việc tham gia vào các hoạt động nhóm giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Các em học cách chia sẻ ý tưởng và cảm xúc, từ đó hình thành nhân cách và kỹ năng sống cần thiết.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Ứng Dụng Tác Phẩm Văn Học

Việc ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường cho trẻ 5-6 tuổi là một hướng đi đúng đắn. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giảng dạy để nâng cao hiệu quả giáo dục.

5.1. Định Hướng Phát Triển Giáo Dục Mầm Non

Cần có các chương trình đào tạo cho giáo viên về cách ứng dụng tác phẩm văn học trong giáo dục. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mầm non và phát triển toàn diện cho trẻ.

5.2. Tương Lai Của Việc Khám Phá Khoa Học Qua Văn Học

Tương lai của việc khám phá khoa học qua tác phẩm văn học hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội mới cho trẻ em. Việc kết hợp này không chỉ giúp trẻ phát triển kiến thức mà còn nuôi dưỡng tâm hồn và trí tưởng tượng phong phú.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi" do sinh viên Thái Thị Hoài Mơ thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Phạm Thị Thanh Vân tại Khoa Tiểu học – Mầm non, Trường Đại học Hoa Lư (Ninh Bình, năm 2021).

Lý do chọn đề tài xuất phát từ vị trí đặc biệt của lứa tuổi mầm non (0 - 6 tuổi) – giai đoạn nền tảng định hình thể lực, trí tuệ và nhân cách của trẻ. Trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi có nhu cầu nhận thức cao, tính tò mò lớn và bắt đầu hình thành tư duy trực quan sơ đồ, có khả năng lĩnh hội các biểu tượng sơ đẳng. Hoạt động khám phá khoa học (KPKH) về môi trường xung quanh (MTXQ) giữ vai trò then chốt trong việc thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu thế giới của trẻ. Việc tích hợp tác phẩm văn học (TPVH) vào hoạt động này giúp các khái niệm khoa học vốn trừu tượng trở nên mềm mại, sinh động và trực quan hơn qua lăng kính nghệ thuật ngôn từ, từ đó kích thích hứng thú, làm giàu vốn từ ngữ và củng cố biểu tượng khoa học cho trẻ. Tuy nhiên, trên thực tế tại các trường mầm non, việc ứng dụng TPVH trong hoạt động KPKH về MTXQ còn mang tính hình thức, dập khuôn; giáo viên mầm non (GVMN) chưa khai thác hết giá trị khoa học và kỹ năng sống ẩn chứa trong các tác phẩm, dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa đạt mức tối ưu.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc lập kế hoạch ứng dụng TPVH trong hoạt động KPKH về MTXQ cho trẻ 5 - 6 tuổi, khảo sát mức độ hình thành biểu tượng bản thân của trẻ, từ đó thiết kế các kế hoạch tổ chức hoạt động cụ thể thuộc chủ đề Bản thân và thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định gồm 4 nhiệm vụ:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc lập kế hoạch ứng dụng TPVH trong hoạt động KPKH về MTXQ cho trẻ 5 - 6 tuổi.
2. Điều tra, đánh giá thực trạng của việc lập kế hoạch và mức độ ứng dụng TPVH trong hoạt động KPKH về MTXQ cho trẻ 5 - 6 tuổi chủ đề Bản thân.
3. Lập một số kế hoạch ứng dụng TPVH trong hoạt động KPKH về MTXQ theo chủ đề Bản thân cho trẻ 5 - 6 tuổi.
4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính hiệu quả và tính khả thi của các kế hoạch đã xây dựng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình lập kế hoạch ứng dụng TPVH trong hoạt động KPKH về MTXQ cho trẻ 5 - 6 tuổi.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào chủ đề Bản thân (khám phá các giác quan, bộ phận cơ thể, vị trí xã hội, cảm xúc và các điều kiện chăm sóc sức khỏe).
• Phạm vi không gian (địa bàn): Trường Mầm non Hoa Mai và Trường Mầm non Ninh Khánh, Thành phố Ninh Bình, Tỉnh Ninh Bình.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 10 năm 2020 đến tháng 4 năm 2021 (giai đoạn điều tra thực trạng tiến hành từ tháng 1/2021 đến tháng 3/2021).
• Khách thể khảo sát: 25 giáo viên mầm non đang trực tiếp giảng dạy trẻ 5 - 6 tuổi tại 2 trường mầm non nêu trên và 50 trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi (lớp 5C và lớp 5D) tại Trường Mầm non Hoa Mai.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, khóa luận kế thừa và hệ thống hóa các quan điểm giáo dục mầm non trong và ngoài nước:

• Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng: Định nghĩa môi trường xung quanh (theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội); bản chất của hoạt động khám phá khoa học đối với trẻ mầm non là phương thức "học bằng hành", tích lũy tri thức thông qua tiếp xúc và trải nghiệm trực tiếp; cơ chế hình thành khái niệm ở trẻ thông qua hai quá trình tâm lý đồng hóa (assimilation) và điều ứng (accommodation); đặc điểm tiếp nhận văn học của trẻ 5 - 6 tuổi mang tính gián tiếp (thông qua giọng đọc, lời kể, cử chỉ của cô), tính tập thể bước đầu kết hợp với tính độc lập, phụ thuộc vào vốn kinh nghiệm sống và chịu sự chi phối mạnh mẽ của cảm xúc, trí tưởng tượng.
• Tác giả và công trình tham khảo: Các tư tưởng giáo dục của J. Phrebel, các nhà tâm lý giáo dục Liên Xô; các giáo trình chuyên ngành GDMN tại Việt Nam của Nguyễn Thị Ninh, Trần Thị Thanh, Hoàng Thị Oanh, Nguyễn Thị Xuân, Hoàng Thị Phương, Lã Thị Bắc Lý, Lê Thị Ánh Tuyết, Hà Nguyễn Kim Giang, Vũ Thị Diệu Thúy và Phạm Thị Thanh Vân; cùng các khóa luận tốt nghiệp tiền nhiệm của Vũ Thị Minh Hằng (biểu tượng bản thân), Văn Thu Hiền (biểu tượng thực vật), Bùi Thùy Linh (thực trạng sử dụng TPVH).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp hai nhóm:

1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa và hệ thống hóa các nguồn tài liệu giáo trình, văn bản chuyên môn nhằm xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết cho đề tài.
2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
   • Phương pháp quan sát: Quan sát tiến trình tổ chức hoạt động KPKH về MTXQ của giáo viên; quan sát biểu hiện nhận thức, kỹ năng và thái độ của trẻ 5 - 6 tuổi.
   • Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (anket): Sử dụng phiếu khảo sát dành cho 25 giáo viên mầm non nhằm thu thập số liệu về nhận thức, thái độ và thực trạng lập kế hoạch ứng dụng TPVH.
   • Phương pháp đàm thoại: Phỏng vấn trực tiếp giáo viên và trò chuyện cùng trẻ để làm rõ nguyên nhân của thực trạng.
   • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Phân tích kế hoạch giáo dục, giáo án của giáo viên.
   • Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia và tổng kết kinh nghiệm: Dự giờ, trao đổi kinh nghiệm chuyên môn với các giảng viên và giáo viên mầm non cốt cán.
   • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Bố trí nhóm Thực nghiệm (TN) và nhóm Đối chứng (ĐC) tại Trường Mầm non Hoa Mai nhằm đối sánh hiệu quả của các kế hoạch hoạt động đã thiết kế.
   • Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng các công thức tính tỷ lệ phần trăm và kiểm định thống kê để xử lý, so sánh dữ liệu thu được trước và sau thực nghiệm.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu gồm tài liệu văn bản chuyên ngành giáo dục mầm non, phiếu khảo sát 25 GVMN, biên bản quan sát dự giờ và phiếu đánh giá sự phát triển nhận thức của 50 trẻ 5 - 6 tuổi tại địa bàn nghiên cứu.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi

Chương 1 tập trung phân tích toàn diện các luận điểm khoa học về hoạt động KPKH MTXQ và vai trò của TPVH đối với sự phát triển của trẻ 5 - 6 tuổi:

• Đặc điểm nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi: Trẻ có nhu cầu nhận thức cao, tư duy mang nặng tính trực quan - cảm tính nhưng đã bắt đầu xuất hiện kiểu tư duy trực quan sơ đồ, ghi nhớ có chủ định phát triển bền vững hơn (tập trung 35 - 50 phút với đối tượng hấp dẫn theo nghiên cứu của Đaparôjet).
• Mục tiêu và nội dung KPKH chủ đề Bản thân: Hoạt động hướng tới phát triển toàn diện kiến thức (nhận biết cơ thể, giới tính), kỹ năng (quan sát, so sánh, phân loại, diễn đạt ngôn ngữ khoa học) và thái độ (yêu quý, bảo vệ cơ thể, hòa đồng xã hội). Nội dung gồm 3 mạch: (1) Khám phá 5 giác quan và các bộ phận cơ thể; (2) Khám phá vị trí xã hội, cảm xúc, suy nghĩ, hành vi của bản thân; (3) Khám phá các điều kiện để cơ thể lớn lên và khỏe mạnh (dinh dưỡng, vận động, vệ sinh).
• Hệ thống phương pháp và hình thức tổ chức: Phối hợp nhóm phương pháp trực quan (quan sát vật thật, mô hình, tranh ảnh), nhóm phương pháp dùng lời (đàm thoại, giải thích, sử dụng thơ/truyện/ca dao/đồng dao như các tác phẩm Mời bạn ăn, Cái mũi, Tay ngoan, Câu chuyện của tay trái tay phải, Gấu con bị đau răng...), và nhóm phương pháp thực hành (trò chơi học tập, trò chơi vận động, hoạt động trải nghiệm nín thở, lắng nghe âm thanh). Các hình thức học có chủ đích gồm: giờ học tìm hiểu một đối tượng và giờ học tìm hiểu nhiều đối tượng.
• Cấu trúc kế hoạch hoạt động giáo dục tích hợp: Gồm 3 phần chuẩn hóa: (I) Mục đích - yêu cầu (Kiến thức, Kỹ năng, Thái độ); (II) Chuẩn bị (Kiến thức của trẻ, đồ dùng học liệu, địa điểm); (III) Cách tiến hành (Bố trí cột hoạt động của cô song song với dự kiến hoạt động của trẻ theo tiến trình: gây hứng thú $\rightarrow$ khám phá $\rightarrow$ củng cố/mở rộng).

Chương 2: Thực trạng lập kế hoạch ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi

Chương 2 trình bày kết quả điều tra thực trạng tại Trường Mầm non Hoa Mai và Mầm non Ninh Khánh (TP. Ninh Bình) với các nội dung chi tiết:

• Bộ tiêu chí và thang đo biểu tượng bản thân của trẻ: Được xây dựng gồm 3 tiêu chí chính, thang điểm 10 cho mỗi tiêu chí (tổng điểm tối đa 30 điểm):
  • Tiêu chí 1: Kiến thức về bản thân thông qua TPVH (Thu thập thông tin trong tác phẩm: 4đ; Liên hệ với MTXQ: 3đ; Khái quát ứng dụng vào thực tiễn: 3đ).
  • Tiêu chí 2: Kỹ năng nhận thức về bản thân thông qua TPVH (Sử dụng ngôn ngữ mạch lạc: đúng ngữ pháp 1,5đ, đảm bảo ngữ nghĩa 1,5đ, diễn đạt lưu loát 2đ; Kỹ năng chăm sóc bảo vệ bản thân: diễn đạt 2đ, chỉ ra hành động 2đ, thực hiện hành vi 1đ).
  • Tiêu chí 3: Thái độ của trẻ đối với bản thân thông qua TPVH (Sưu tầm sách truyện: 3đ; Hứng thú khám phá qua TPVH: 3đ; Thái độ yêu quý và có ý thức bảo vệ bản thân: 4đ).
  • Phân loại 4 mức: Giỏi (27 - 30 điểm), Khá (21 - < 27 điểm), Trung bình (15 - < 21 điểm), Yếu (< 15 điểm).
• Dữ liệu khảo sát nhận thức và thực hành của giáo viên:

Bảng 2.1: Tầm quan trọng của việc ứng dụng TPVH cho trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động KPKH về MTXQ

STT	Mức độ nhận thức	Số lượng (GV)	Tỷ lệ (%)
1	Rất quan trọng	22	88,0
2	Quan trọng	3	12,0
3	Không quan trọng	0	0,0
Tổng		25	100,0

Bảng 2.2: Yêu cầu của việc ứng dụng TPVH cho trẻ 5 - 6 tuổi KPKH về MTXQ

STT	Các yêu cầu được giáo viên lựa chọn	Số lượng (GV)	Tỷ lệ (%)
1	Có nội dung cho trẻ khám phá về chủ đề bản thân	25	100,0
2	Đảm bảo tính giáo dục	23	92,0
3	Phù hợp với khả năng tiếp thu, khả năng thể hiện TPVH của trẻ	16	64,0

• Đánh giá thực trạng: Đa số giáo viên nhận thức rõ tầm quan trọng (88% khẳng định rất quan trọng), song quá trình lập kế hoạch và tổ chức thực hiện còn nhiều bất cập. Giáo viên chủ yếu sử dụng TPVH ở phần gây hứng thú đầu giờ hoặc đọc thơ đồng thanh cuối giờ, chưa biết khai thác các chi tiết khoa học trong cốt truyện để dẫn dắt tiến trình khám phá. Việc chuẩn bị học liệu trực quan gắn với TPVH còn nghèo nàn; phương pháp tổ chức còn dập khuôn, thụ động. Khảo sát trên 50 trẻ tại Trường Mầm non Hoa Mai cho thấy sự phát triển nhận thức, kỹ năng diễn đạt và thái độ tự chăm sóc bản thân của trẻ chưa đồng đều, còn phụ thuộc nhiều vào sự hướng dẫn của cô.

Chương 3: Lập kế hoạch và thực nghiệm ứng dụng tác phẩm văn học trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi

Chương 3 xây dựng giải pháp sư phạm và tiến hành thực nghiệm:

• Xây dựng 3 nguyên tắc lập kế hoạch:
  1. Kế hoạch phải góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non nói chung và mục tiêu giáo dục môi trường cho trẻ nói riêng.
  2. Kế hoạch phải đảm bảo phù hợp với nội dung chủ đề và nội dung khám phá MTXQ.
  3. Kế hoạch phải phù hợp với đặc điểm nhận thức và khả năng khám phá khoa học của trẻ 5 - 6 tuổi.
• Quy trình lập kế hoạch 3 bước:
  • Bước 1: Xác định mục đích, yêu cầu của giờ học (chuẩn hóa về Kiến thức, Kỹ năng, Thái độ).
  • Bước 2: Xác định công tác chuẩn bị (học liệu, đồ dùng trực quan, không gian lớp học).
  • Bước 3: Xác định các bước tiến hành chi tiết (tích hợp TPVH vào từng pha hoạt động: mở đầu, khám phá trọng tâm, củng cố và trải nghiệm thực hành).
• Thiết kế kế hoạch hoạt động minh họa: Tác giả xây dựng hệ thống giáo án mẫu theo chủ đề Bản thân, tích hợp có chọn lọc các câu chuyện, bài thơ, câu đố phù hợp với cấu trúc nhận thức của lứa tuổi.
• Thực nghiệm sư phạm: Tiến hành trên 50 trẻ chia thành nhóm Thực nghiệm (lớp 5C) và nhóm Đối chứng (lớp 5D) tại Trường Mầm non Hoa Mai. Tiến hành đo đạc đánh giá mức độ trước thực nghiệm (TTN) và sau thực nghiệm (STN) theo 3 tiêu chí chuẩn hóa, chứng minh hiệu quả tích cực của quy trình lập kế hoạch mới.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể dựa trên số liệu văn bản:

• Kết quả khảo sát thực trạng: Làm sáng tỏ nhận thức của đội ngũ GVMN trên địa bàn Thành phố Ninh Bình. 88% giáo viên đánh giá việc ứng dụng TPVH là rất quan trọng, 100% coi trọng nội dung gắn với chủ đề bản thân, 92% chú trọng tính giáo dục. Đồng thời chỉ ra nguyên nhân hạn chế bắt nguồn từ việc thiếu tài liệu hướng dẫn quy trình lập kế hoạch tích hợp TPVH chuyên biệt cho hoạt động KPKH.
• Hệ thống hóa công cụ đánh giá: Xây dựng thành công bộ công cụ gồm 3 tiêu chí và thang điểm chi tiết (tối đa 30 điểm) để đo lường mức độ tiếp thu kiến thức, kỹ năng nhận thức và thái độ của trẻ 5 - 6 tuổi đối với chủ đề Bản thân thông qua TPVH.
• Đề xuất quy trình sư phạm: Xây dựng 3 nguyên tắc và quy trình 3 bước lập kế hoạch hoạt động khám phá khoa học có ứng dụng TPVH, kèm theo các giáo án mẫu cụ thể.
• Kiến nghị thực tiễn của tác giả:
  • Đối với giáo viên mầm non: Cần chủ động bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học; linh hoạt lựa chọn TPVH có nội dung khoa học phù hợp chủ đề; đổi mới phương pháp giảng dạy, tránh lạm dụng TPVH một cách hình thức mà cần khai thác sâu tình huống trong tác phẩm để dẫn dắt trẻ khám phá; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và học liệu trực quan.
  • Đối với trường mầm non: Tăng cường tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn, hội thảo chuyên đề về tích hợp TPVH trong khám phá khoa học; trang bị thêm thư viện truyện tranh, học liệu văn học và đồ dùng trải nghiệm khoa học đạt chuẩn.
• Đóng góp tự nêu của tác giả: Bổ sung vào hệ thống lý luận và thực tiễn giáo dục mầm non giải pháp lập kế hoạch ứng dụng TPVH chuyên sâu cho chủ đề Bản thân đối với trẻ 5 - 6 tuổi – một hướng nghiên cứu chưa có đề tài khóa luận nào trước đó công bố trọn vẹn tại đơn vị đào tạo.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung được công bố trong văn bản:

• Hạn chế nghiên cứu:
  • Phạm vi nội dung lập kế hoạch và thực nghiệm mới chỉ tập trung vào một chủ đề duy nhất là chủ đề Bản thân, chưa mở rộng sang các chủ đề khác trong chương trình GDMN (như Thế giới động vật, Thế giới thực vật, Hiện tượng tự nhiên, Giao thông, Nghề nghiệp...).
  • Địa bàn nghiên cứu thực nghiệm và khảo sát thực trạng mới thực hiện trên phạm vi hẹp tại 2 trường mầm non (Hoa Mai và Ninh Khánh) thuộc khu vực đô thị của Thành phố Ninh Bình; cỡ mẫu khảo sát giáo viên còn nhỏ ($n = 25$) và mẫu trẻ thực nghiệm ($n = 50$).
  • Thời gian nghiên cứu và triển khai thực nghiệm diễn ra trong khuôn khổ một năm học (10/2020 – 04/2021).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng việc lập kế hoạch ứng dụng TPVH sang toàn bộ các chủ đề khác trong chương trình giáo dục trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi.
  • Triển khai mở rộng phạm vi khảo sát và thực nghiệm tại nhiều cơ sở giáo dục mầm non ở các địa bàn nông thôn, miền núi để kiểm định độ thích ứng của phương pháp trên các nhóm đối tượng trẻ đa dạng hơn.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên chuyên ngành Giáo dục Mầm non: Là tài liệu học tập và tham khảo trực tiếp cho học phần Phương pháp hướng dẫn trẻ làm quen với môi trường xung quanh và Phương pháp cho trẻ mầm non làm quen với tác phẩm văn học; cung cấp phương pháp luận và kỹ thuật thiết kế nghiên cứu thực nghiệm sư phạm.
• Giáo viên mầm non đang trực tiếp giảng dạy lớp mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi): Tham khảo trực tiếp khung cấu trúc kế hoạch bài học, quy trình 3 bước lập kế hoạch và ngân hàng các tác phẩm văn học tích hợp mẫu (bài thơ, câu chuyện, câu đố) để vận dụng vào giờ dạy KPKH chủ đề Bản thân.
• Phần đáng tham khảo nhất:
  • Hệ thống 3 tiêu chí và thang điểm đo mức độ nhận thức của trẻ (Chương 2).
  • Cấu trúc mẫu kế hoạch hoạt động giáo dục tích hợp (Chương 1 và Chương 3).
  • Các nguyên tắc và quy trình lựa chọn, phân tích nội dung khoa học ẩn chứa trong TPVH dành cho lứa tuổi mầm non (Chương 3).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng các tiêu chí cụ thể nào để đánh giá mức độ nhận thức của trẻ về bản thân thông qua TPVH?
Tác giả xây dựng 3 tiêu chí đánh giá trên thang điểm tổng 30 điểm (mỗi tiêu chí 10 điểm):

• Tiêu chí 1: Kiến thức về bản thân thông qua TPVH (tối đa 10 điểm, gồm thu thập thông tin, liên hệ MTXQ, khái quát ứng dụng).
• Tiêu chí 2: Kỹ năng nhận thức về bản thân thông qua TPVH (tối đa 10 điểm, gồm ngôn ngữ mạch lạc 5 điểm và kỹ năng chăm sóc, bảo vệ bản thân 5 điểm).
• Tiêu chí 3: Thái độ của trẻ đối với bản thân thông qua TPVH (tối đa 10 điểm, gồm sưu tầm sách truyện 3 điểm, ham thích khám phá 3 điểm, ý thức yêu quý bảo vệ bản thân 4 điểm). Kết quả xếp loại thành 4 mức: Giỏi (27 - 30đ), Khá (21 - < 27đ), Trung bình (15 - < 21đ), Yếu (< 15đ).

2. Đánh giá của giáo viên mầm non về tầm quan trọng của việc ứng dụng TPVH trong KPKH MTXQ đạt tỷ lệ như thế nào?
Theo kết quả khảo sát 25 giáo viên tại Bảng 2.1 của khóa luận: có 22 giáo viên đánh giá là "Rất quan trọng" (chiếm 88,0%), 3 giáo viên đánh giá là "Quan trọng" (chiếm 12,0%) và không có giáo viên nào chọn "Không quan trọng" (0,0%).

3. Khi ứng dụng TPVH vào chủ đề Bản thân, yêu cầu nào được giáo viên mầm non ưu tiên lựa chọn hàng đầu?
Theo số liệu tại Bảng 2.2: Yêu cầu "Có nội dung cho trẻ khám phá về chủ đề bản thân" được 100% giáo viên (25/25 người) lựa chọn; tiếp theo là yêu cầu "Đảm bảo tính giáo dục" đạt 92,0% (23/25 người); và yêu cầu "Phù hợp với khả năng tiếp thu, khả năng thể hiện TPVH của trẻ" đạt 64,0% (16/25 người).

4. Cấu trúc một bản kế hoạch hoạt động giáo dục ứng dụng TPVH trong KPKH được tác giả chuẩn hóa gồm những mục nào?
Cấu trúc kế hoạch được xác lập gồm 3 phần chính:

• Phần I: Mục đích, yêu cầu (xác định cụ thể về Kiến thức, Kỹ năng, Thái độ).
• Phần II: Chuẩn bị (kiến thức/kỹ năng của trẻ, đồ dùng học liệu của cô và trẻ, địa điểm tổ chức).
• Phần III: Cách tiến hành (thiết kế theo bảng phân định giữa "Hoạt động của cô" và "Dự kiến hoạt động của trẻ", bao gồm các pha: gây hứng thú, hoạt động khám phá trọng tâm, hoạt động củng cố/trải nghiệm và dự kiến các tình huống sư phạm).

5. Đề tài thực hiện khảo sát và thực nghiệm trên những đối tượng cụ thể nào?
Đề tài thực hiện điều tra thực trạng trên 25 giáo viên mầm non tại Trường Mầm non Hoa Mai và Mầm non Ninh Khánh (TP. Ninh Bình), đồng thời tiến hành khảo sát và thực nghiệm sư phạm trên 50 trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi thuộc 2 lớp (lớp 5C và lớp 5D) tại Trường Mầm non Hoa Mai trong giai đoạn từ tháng 10/2020 đến tháng 4/2021.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Thái Thị Hoài Mơ đã giải quyết toàn diện bài toán tích hợp tác phẩm văn học vào hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi theo chủ đề Bản thân. Công trình đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng nhận thức của giáo viên và trẻ tại thành phố Ninh Bình, từ đó đề xuất hệ thống nguyên tắc, quy trình lập kế hoạch 3 bước và bộ công cụ đánh giá 3 tiêu chí rõ ràng. Kết quả nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho sinh viên sư phạm mầm non cũng như giáo viên mầm non trong việc đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục phát triển nhận thức cho trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN LẬP KẾ HOẠCH ỨNG DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH 1. Khái niệm môi trường xung quanh Môi trường xung quanh là tất cả những gì bao quanh chúng ta như tự nhiên, con người, các đồ vật. Khái niệm này có thể nhìn nhận theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng [12, tr.

Theo nghĩa rộng, MTXQ là tất cả các sự vật, hiện tượng, con người có trong hành tinh chúng ta đang sống. Theo nghĩa hẹp, MTXQ là những hoàn cảnh cụ thể (các sự vật, hiện tượng, con người.) bao quanh một đối tượng có liên quan mật thiết với nó. Như vậy, MTXQ bao gồm cả các yếu tố của tự nhiên và xã hội bao quanh trẻ em, có quan hệ mất thiết với nhau và có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sự tồn tại và phát triển của trẻ em. môi trường xung quanh là toàn bộ các sự vật hiện tượng trong thế giới tự nhiên, xã hội tồn tại gần gũi, quen thuộc xung quanh trẻ, bao gồm: môi trường tự nhiên (thế giới động vật, thế giới thực vật, thiên nhiên vô sinh, hiện tượng tự nhiên) và môi trường xã hội (bản thân trẻ, gia đình, trường mầm non, quê hương đất nước, các ngành nghề trong xã hội, các đồ vật do con người tạo ra để phục vụ cuộc sống của con người…) [9, tr.

Khái niệm hoạt động khám phá khoa học Hoạt động là tiến hành những việc làm có mối quan hệ chặt chẽ với nhau nhằm một mục đích nhất định trong đời sống xã hội. Khám phá là tìm thấy, phát hiện ra cái ẩn giấu, bí mật. Âm mưu đã bị khám phá. Khám phá bí mật của tự nhiên.

Khoa học là hệ thống tri thức tích luỹ trong quá trình lịch sử và được thực tiễn chứng minh, phản ánh những quy luật khách quan của thế giới bên 8 ngoài cũng như hoạt động tinh thần của con người, giúp con người có khả năng cải tạo thế giới hiện thực. Như vậy, hoạt động khám phá khoa học là hoạt động tìm kiếm, phát hiện ra những cái mới, cái ẩn giấu về các hiện tượng trong giới tự nhiên, trong xã hội, trong chính con người nhằm tích luỹ tri thức, kinh nghiệm giúp con người có khả năng cải tạo thế giới. Khái niệm hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi Theo quan điểm của rất nhiều nhà khoa học, cách tốt nhất để học khoa học là phải làm khoa học. Đối với trẻ mầm non làm khoa học cũng chính là quá trình khám phá nó.

Đây là những hoạt động “Tìm kiếm để phát hiện ra cái mới, cái ẩn giấu”. Khám phá khoa học có thể tiến hành ở rất nhiều các lĩnh vực khác nhau trong trường mầm non như môi trường xung quanh, tạo hình, âm nhạc, toán, văn học, chữ cái, thể chất, ở tất cả các hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ. Cho trẻ khám phá khoa học về MTXQ chính là việc giáo viên tạo điều kiện, cơ hội và tổ chức các hoạt động để trẻ tích cực tìm tòi, phát hiện về các sự vật hiện tượng xung quanh. Đây thực chất là việc giáo viên tạo ra môi trường hoạt động, tạo ra các tình huống và tổ chức các hoạt động cho trẻ tiếp xúc, trải nghiệm với các sự vật, hiện tượng của MTXQ, qua đó trẻ hiểu biết về đặc điểm, thuộc tính của sự vật, hiện tượng, các mối quan hệ qua lại, sự thay đổi và phát triển của chúng.

Điều quan trọng hơn cả là thông qua hoạt động khám phá này trẻ học được các kỹ năng quan sát, so sánh, phân nhóm phân loại, đo lường, phán đoán, giải quyết vấn đề, chuyển tải ý kiến của mình và đưa ra kết luận.16-17] Như vậy, hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi là hoạt động giúp trẻ tìm kiếm cái mới, phát hiện những điều thú vị về các sự vật, hiện tượng của môi trường xung quanh nhằm hiểu biết về các đặc điểm, thuộc tính của sự vật, hiện tượng, các mối quan hệ qua lại, sự thay đổi và phát triển của chúng. Đặc điểm nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi về môi trường xung quanh 1. Trẻ có nhu cầu cao trong việc nhận thức thế giới xung quanh Nhu cầu nhận thức là một trong những nhu cầu cơ bản, vốn có ở con người, phát triển mạnh ở lứa tuổi mầm non. 9 - Biểu hiện đầu tiên là muốn có những ấn tượng về các sự vật hiện tượng bằng những nỗ lực nhận thức đầu tiên của trẻ.

Nó giúp trẻ làm quen với những đặc điểm, tính chất của sự vật hiện tượng, tạo nên mối quan hệ giữa chúng. Trẻ đặc biệt thích tiếp xúc, chơi, giao tiếp và khám phá thiên nhiên, thế giới người lớn, bạn bè, bản thân, đồ dùng đồ chơi, sự vật hiện tượng…Thông qua tiếp xúc, trẻ thu thập kiến thức mới, mở rộng tầm nhìn để chính xác hoá những kinh nghiệm cá nhân. - Nhu cầu có những ấn tượng tạo ra tính ham hiểu biết, thể hiện rõ trong từng câu hỏi của trẻ. Nội dung câu hỏi đa dạng, thể hiện ở mọi lĩnh vực; tự nhiên, xã hội.

Tính chất câu hỏi tuỳ thuộc độ tuổi. Bên cạnh đó, trẻ thích tháo lắp đồ chơi, dùng thử đồ dùng sinh hoạt của người lớn, lao động tự phục vụ, thích giúp đỡ làm vui lòng người lớn… - Nhu cầu ham hiểu biết đã kích thích hứng thú nhận thức ở trẻ: trẻ muốn biết cái mới, làm rõ cái chưa hiểu về đặc điểm, tính chất của sự vật hiện tượng, ham muốn đi sâu vào bản chất, tìm ra mối quan hệ giữa chúng. Trẻ tập trung chú ý cao độ, độc lập giải quyết nhiệm vụ, được trải nghiệm nhiều xúc cảm tích cực như ngạc nhiên, vui sướng với kết quả nhận thức của mình, tự tin vào bản thân mình. Nhận thức của trẻ mang nặng trực quan, cảm tính Do khả năng nhận thức, kinh nghiệm và mức độ tích luỹ tri thức của trẻ còn hạn chế nên sự nhận thức của trẻ nhiều khi không phản ánh quy luật tồn tại khách quan của thế giới xung quanh mà lại theo tình cảm và cách nghĩ riêng của trẻ.

Trẻ thường dùng trực giác để suy đoán, giải thích sự vật hiện tượng theo cảm nhận cá nhân (thường sử dụng phép màu để giải thích). Nhận thức của trẻ về MTXQ thường mang tính nhận mặt: gọi đúng tên đối tượng, biết nó là cái gì, của ai…nhưng không giải thích được vì sao mình biết; chưa tách được các dấu hiệu đặc trưng của chúng. Khi được hướng dẫn thì trẻ nhận biết được các thuộc tính bên ngoài của sự vật hiện tượng còn các dấu hiệu bên trong thuộc về bản chất thì trẻ chưa nhận ra được. - Kết quả nhận thức môi trường của trẻ chủ yếu thông qua hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp với đối tượng: + Trẻ học qua việc sử dụng các giác quan.

+ Trẻ học qua tư duy suy luận. + Trẻ học bằng thử nghiệm, thí nghiệm và thực hành. 10 + Trẻ học qua trò chơi. + Trẻ học qua tương tác, chia sẻ kinh nghiệm với cô, với bạn.

+ Trẻ dễ tập trung chú ý, ghi nhớ, tái hiện những sự vật hiện tượng mới lạ, hấp dẫn, ngộ nghĩnh và chuyển động khi có hứng thú và được trải nghiệm phù hợp. + Khi được tham gia vào các hoạt động phù hợp với trình độ, khả năng của trẻ thì việc học sẽ hiệu quả hơn, sự phát triển nhận thức được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. + Khả năng nhận thức của trẻ phụ thuộc vào môi trường xã hội, sức khoẻ, độ tuổi. Quá trình hình thành khái niệm của trẻ là sự tự điều chỉnh Đây là quá trình tâm sinh lý tích cực để hình thành biểu tượng, khái niệm về sự vật hiện tượng xung quanh trẻ.

Ngay sau khi sinh ra, trẻ bước vào thế giới và tiếp xúc với nhiều sự vật, hiện tượng mới, chúng tiếp thu, lưu giữ thông tin sau khi đã đặt tên, phân loại. Có hai hành động tâm lý xảy ra trong quá trình tiếp thu, lưu giữ thông tin: - Quá trình đồng hoá: xảy ra khi thông tin mới về sự vật hiện tượng được sắp xếp gần với thông tin cũ có liên quan đã lưu giữ trước đây trong não tạo thành cấu trúc nhận thức. Đó là tập hợp các sự vật hiện tượng có liên quan đến khái niệm. Cấu trúc nhận thức sẽ phát triển mỗi khi trẻ trải qua một kinh nghiệm có liên quan đến khái niệm đó.

- Quá trình điều ứng: xuất hiện khi thông tin mới mâu thuẫn với thông tin cũ đã được lưu giữ trong cấu trúc nhận thức, chúng sẽ rơi vào trạng thái mất cân bằng. Lúc đó, trẻ sẽ tích cực tìm kiếm thông tin bổ sung để tạo ra cấu trúc nhận thức mới. Trẻ sẽ có động cơ học hỏi, sẵn sàng tiếp nhận thông tin mới để thoả mãn nhu cầu hiểu biết, khi đã tạo ra cấu trúc nhận thức mới, lý giải được các hiện tượng trẻ sẽ trở lại trạng thái cân bằng. Hai quá trình này diễn ra liên tục giúp trẻ tích cực khám phá các sự vật hiện tượng để lĩnh hội tri thức, hình thành khái niệm.

Giáo viên cần xác định nội dung và sử dụng phương pháp phù hợp khi tổ chức hoạt động làm quen với MTXQ nhằm giúp trẻ tiếp thu, lưu giữ thông tin về các đối tượng. Khả năng nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi về môi trường xung quanh Ở lứa tuổi này, ý thức bản ngã đã được hình thành, trẻ có khả năng nhận biết giới tính của mình và biết thể hiện như thế nào cho phù hợp. Trẻ có thể lĩnh hội các khái niệm sơ đẳng, các lập luận và kết luận chính xác hơn. Do khả năng tập trung, chú ý và ghi nhớ có chủ định tốt hơn nên khả năng khám phá sự vật, hiện tượng ở trẻ cũng tốt hơn, làm cho khối lượng tri thức về sự vật, hiện tượng ngày càng đa dạng, phong phú.

Đây là cơ sở để trẻ có thể tiến hành các thao tác so sánh, phân nhóm, phân loại đối tượng theo một hay vài dấu hiệu rõ nét. Nhờ vậy khả năng tổng hợp và khái quát hóa những dấu hiệu bên ngoài của sự vật, hiện tượng được trẻ thực hiện tương đối tốt. Ở độ tuổi này bắt đầu xuất hiện kiểu tư duy trực quan sơ đồ đây là bước đệm để trẻ chuyển sang tư duy logic, nhờ nó mà trẻ có thể khám phá các mối liên hệ phức tạp bên trong sự vật, hiện tượng và giữa nó với môi trường xung quanh.