LỜI MỞ ĐẦU Toàn ngành Giáo dục đang tập trung vào một mục tiêu lớn là đào tạo những con người thế hệ mới, năng động, sáng tạo, có khả năng giải quyết vấn để. Nhiệm vụ chung cho toàn ngành cũng chính là nhiệm vụ của mỗi giáo viên. Để dat được mục tiêu can có cách tiến hành. Đó chính là phương pháp giảng dạy của mỗi giáo viên khi đứng lớp.
Lâu nay chúng ta quen sử dụng lối dạy học truyền thống. Lối dạy học này với những hạn chế của nó đã không đáp ứng nhiệm vụ mới. Cần phải thay thế phương pháp này bằng một phương pháp có thể kích thích học sinh tư duy, hoạt động khi tiếp thu kiến thức trong quá trình học. Các nhà nghiên cứu chỉ có thể đưa ra những định hướng cho phương pháp dựa vào những đặc điểm tâm lý, giáo dục và đặc thù riêng của từng môn học.
Nhưng chỉ chính giáo viên đứng lớp với thực tế của công tác giảng dạy mới biết được mức độ áp dụng của các phương pháp đó. Vì vậy để một lý luận có thể trở thành phương pháp sử dung cẩn phải được thử nghiệm. Riêng đối với vật lý học là một khoa học thực nghiệm.Với những quan điểm nhận thức khoa học hiện đại coi những kiến thức mà con người đạt được chỉ là những mô hình do con người đặt ra để giải thích thế giới. Như vậy đã bác bỏ đi quan điểm qui nạp cho rằng kiến thức là những cái có sẵn trong tự nhiên.
Nhiệm vụ của con người chỉ là khám phá ra chúng. Diéu đó đã déng nhất việc day học thông qua một số thí nghiệm cho kết quả đúng để rút ra kiến thức. Quá trình này dễ làm cho học sinh lầm tưởng kiến thức là tuyệt đối đúng. Xuất phát từ những đặc điểm trên đã đưa đến định hướng cho phương pháp dạy học theo nhận thức khoa học hiện đại.
Đó chính là phương pháp em nghiên cứu và thử nghiệm qua dé tài này. Đề tài này được hoàn thành dưới sự giúp đỡ rất nhiều từ thay cô và bạn bè. Em xin gởi đến thầy cô và các bạn lời cảm ơn chân thành, đặc biệt là thay Nguyễn Mạnh Hùng, giảngviên đã hướng dẫn em thực hiện tốt dé tài này. Cương1 ` T Ay PHAN DAN LUẬN dtoacso02coitlccgt)i0ga30008,0àgi 3 SB ACY a) he | | a a 3 DU ý, THANH An NA nh TÔ NHÀ TẾ DÀNG VN 3 1.2- Những hiểu biết xung quanh dé tài.3- Lối day học truyền thống .--- 5S SS <2 <S6 4 I: Định buông th BI e0 6260624026064) 52 6 III- Phương pháp thực hiện.--ccSccsSSssseeS 6 IV- Cơ sở của phương pháp day học mới .1: Cờ (B811 DOC: ove ccenrcosrocesrsnnecesesnensnsnnverconngvsccopennasansas 7 RVR CĂN GIÁO DU NÓ ch ga ninuecaktGiesere 10 IVS: CunởvậtN Howes succes cece: 12 Bi RE ENG SG Heeieaeseenrensseenoenne 18 Chuongl : Dai cương về phương pháp.
‹ 19 BE N0 dưng BÀI FG.2- Tiến trình xây dựng bài học .3- Định hướng áp dụng ở trường phổ thông. 22 GÀ) ee |: | | ee 24 1.5- Xác định những khó khăn khi áp dụng ở trường PT. 25 ChươngÏI : Áp dụng cho bài định luật bảo toàn động lượng. 26 IL,1-: ORT yếu Uy Cũ MÃ uckgnnh ai daooiỷyỷiỷaaeeooo26 M2>:: Gaia ha cho 2 mức độ tàu đi cena26 ChươngIH: Thực nghiệm ở trường PT.
-- 5s s« 55 G: DEAN KẾT EUAN siiciiici2ecieccssssesrcsecacipeceaccrcaasesie 64 AU SEED TITAN EERE OD eeeenesetreseeeseesseseee 66 PHO 6 iv eccnicnnctitconiaaa ere anaes 67 LUẬN YAN TỐT GHIỆ Yan dụng phương pháp nhận thức. A- PHẦN DẪN LUẬN I. LÝ ĐO CHỌN ĐỀ TÀI Ll. Lý do Trong thời đại KH, KT phát triển không ngừng, xã hội cẩn những người nang động , sáng tạo, có khả năng tự lực giải quyết vấn dé, làm việc độc lập.
Để đào tạo nguồn nhân lực cho thế hệ mới , giáo dục đóng vai trò rất quan trọng, là nơi rèn luyện cho họ tiểm lực, phương pháp tư duy, hành động một cách khoa học. Đó chỉ là những phương hướng mà nền giáo dục nước ta đã vạch ra. Nghị quyết lần thứ 4 BCH TW Đảng Cộng Sản Việt Nam khóa VII về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục, đào tạo đã chỉ rõ: “ Đổi mới các phương pháp dạy học ở tất cả các cấp hoc.Ap dụng các phương pháp day học hiện đại để béi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy , sáng tạo, năng lực giải quyết vấn dé”. Thực tế tình trạng nước ta hiện nay vẫn đi theo con đường của mấy chục năm về trước.
Đó là lối dạy học truyền thống: thay truyền dat, trò tiếp nhận, ghi nhớ một cách máy móc. Trong dạy học vật lý, đã có nhiều nghiên cứu về phương pháp dạy học mới dựa vào những cơ sở tâm ly , giáo dục, vật lý học nhưng các phương pháp này vẫn còn trên lý thuyết, chưa phương pháp nào được áp dụng thực tế dạy học do những hạn chế của nó. Một nha Didactic hiện đại đã khẳng định “Người thấy dù muốn hay không muốn , cùng lúc với việc dạy học họ đã chính thức hóa cả bản thân hoạt động khoa học ngay lúc chỉ tưởng rằng truyền đạt kiến thức mà thôi. Với quan điểm như vậy đã đưa đến một sự nhìn nhận : “ Dạy môn khoa học nào thì tốt nhất là dùng chính phương pháp nhận thức của khoa học đó”.
Đó cũng chính là định hướng cho phương pháp dạy hoc theo phương pháp nhận thức khoa học hiện đại. Một phương pháp đã lôi cuốn em khi còn học Didactic. Em muốn tìm hiểu và thử vận dụng phương phap này.2 hiéu biét xun nh ai Nghiên cứu dé tìm ra một phương pháp day học kha thi nhất để đảm bảo nhiệm vụ phát huy tính độc lập trong tư duy , sáng tạo của học sinh là cái đích mà toàn ngành giáo dục đang hướng tới. Các nhà lý luận đưa ra 3 Quang nhiều phương pháp, có pháp vẫn còn trên lý thuyết, có phương pháp đã được thực nghiệm ở trường phổ thông, đại hoc.
Tư tưởng về đổi mới phương pháp dạy học đã phổ biến rộng rãi trong các trường phổ thông. Nhiều giáo viên đã có nhiều cách dạy học trong đó phát huy tính chủ động tiếp thu kiến thức của học sinh. Tiếp xúc với thay cô Trường Nguyễn Chí Thanh trong đợt thực tập, em thấy được định hướng của các thầy cô trong việc lựa chọn một cách thức giảng dạy bộ môn để phát huy tính tích cực của học sinh. Qua đó em biết thêm ở các trường Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Qui Đôn, Võ Thị Sáu, một số thay cô đã tổ chức đạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh như ; giao nhiệm vụ cho từng nhóm học sinh đọc tài liệu ở nhà chuẩn bị cho các vấn dé trong bài học, trình bày trước lớp và tranh luận với nhau.
Các thay cô ở các trường khác nhau dự giờ nhau để rút kinh nghiệm, học tập nhau. Điều này cho thấy định hướng tích cực của giáo viên phổ thông trong việc dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Bộ giáo dục cũng có nhiều hoạt động để đổi mới phương pháp dạy học như biên soạn lại sách giáo khoa vật lý PTCS và đưa vào day vat lý cho học sinh lớp 6. Tổ chức các hội nghị khoa học về phương pháp dạy học vật lý (gần đây nhất là hội nghị vào ngày 11.2000) với sự tham gia của các thầy cô ở các trường Đại học có nhiều đổi mới vé phương pháp day học.
Qua hội nghị, các thay cô báo cáo về các phương pháp đã nghiên cứu trên lý thuyết cũng như vận dụng vào một số trường phổ thông, Đại học (như phương pháp dạy học khám phá của thầy Lê Phước Lộc được thử nghiệm ở trường Đại học Cần Thơ, phương pháp ứng dụng kỹ thuật vật lý của thầy Phạm Xuân Quế được thử nghiệm ở Lào Cai và Hải Phòng. Hiện nay đang có xu hướng sử dụng phần mềm vi tính trong dạy học vật lý, một xu hướng cũng rất lôi cuốn. Riêng đối với phương pháp dạy học theo quan điểm nhận thức luận hiện đại đã có nhiều nghiên cứu trên lý thuyết nhưng chưa giáo viên nào áp dụng ở trường phổ thông. 13 Lối dạy học truyền thống Ngược lại với những yêu cầu được đặt ra trong giáo dục hiện nay, lối dạy học truyền thống chủ yếu dựa vào trí nhớ của học sinh.
Giáo viên là người chủ động truyền đạt kiến thức cho học sinh. Học sinh thụ động tiếp thu và ghi nhớ. Giáo viên chỉ cố gắng làm sao truyền đạt những kiến thức trong sách giáo khoa một cách dé hiểu nhất và giải bài tập mẫu. Dựa vào Trang 4 LUẬN YAN TOT NGHIỆP pháp nhận thức.
Yan dụng phương đó học sinh giải được bài tập mà không hiểu ý nghĩa vật lý của các kiến thức. Hiện nay có một số cải tiến trong phương pháp dạy này như đàm thoại nhiều hơn nhưng học sinh chỉ trả lời một số câu hỏi đơn giản, chưa đủ để học sinh tư duy. Cuối cùng giáo viên vẫn phải làm việc nhiều hơn trên lớp và kiến thức học sinh thu được rất máy móc, không logic. Với lối dạy học trên, học sinh tiếp thu kiến thức rất thụ động, ít hoạt động, nếu có chỉ là đọc sách trả lới các câu hỏi đơn giản của giáo viên.
Học sinh tin tưởng hoàn toàn vào giáo viên, vào những kiến thức giáo viên truyền thụ và cố gắng hình dung, tái tạo cho dé nhớ. Học sinh không có ý thức làm việc độc lập, không có khả năng phát hiện ra những bất hợp lí trong kiến thức. Trong lịch sử vật ly, chúng ta biết rằng những kiến thức vật lý mà chúng ta đạt được không phải là tuyệt đối đúng, có thể bác bỏ để thay vào đó kiến thức khác. Nếu trong suốt quá trình học tập, học sinh tiếp nhận kiến thức theo cách trên thì ở mức độ cao nhất các em chỉ rèn luyện được kĩ năng, kĩ xảo, giải bài tập một cách thành thạo nhưng không hể hiểu được ý nghĩa vật lý của chúng.
Do đó không phát triển được tư duy, khả năng làm việc độc lập, sáng tạo lại càng khó khăn hơn. Mục đích của phương pháp trên chỉ là cung cấp cho học sinh những kiến thức mà nhân loại đã tìm ra. Nhưng kiến thức bị nhồi nhét thì giống như một mớ kiến thức hỗn loạn không được người học sắp xếp có hệ thống. Kiến thức đó có thể người học học thuộc, nhớ rất kỹ trong thời gian học nhưng nó rất nông cạn, nghèo nàn và có thể nhanh chóng bị quên đi, không thể vận dụng vào cuộc sống.