CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN HỆ THỐNG QUẢN LÝ, THU GOM, VẬN CHUYỂN CHẤT THẢI RẮN ĐÔ THỊ THÀNH PHỐ PLEIKU – TỈNH GIA LAI 1.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN CỦA THÀNH PHỐ PLEIKU 1.1 Khái quát quá trình lịch sử Pleiku là tên của tỉnh từ thời Pháp thuộc. Pleiku là tên ghép của hai chữ Plei có nghĩa là làng, Ku có nghĩa là cái đuôi. Trước khi thực dân Pháp đặt chân đến đây, trên địa bàn Pleiku có nhiều làng người Jrai ở gần nhau. Pleiku là một vùng đất cổ hiện nay còn lưu nhiều giấu tích của người xưa chư di chỉ Trà Dôm và Biển Hồ.
Nhiều hiện vật gốm thu được có những mô típ, kiểu dáng gần gũi với các di tích “ Tiền Sa Huỳnh” phân bố ở vùng ven biển trung bộ. Khi xâm chiếm Pleiku, Pháp đặt doanh trại đầu tiên trên một vùng đất mà trước đó dân các làng mang tên Pleiku đã ở lâu đời. Vì thế mà tỉnh và tỉnh lỵ đều lấy tên là Pleiku. Năm 1933, chính phủ Nam triều thành lập một bộ máy hành chính của Pháp lấy tên là Đạo Gia Lai ( Đạo là tỉnh nhỏ), tỉnh Gia Lai có tên từ đó.
Phố núi Pleiku ngày đó đã thay da đổi thịt không ngừng vươn lên từng ngày trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đảm nhận vai trò là trung tâm chính tr ị - kinh tế - văn hóa lớn nhất của tỉnh Gia Lai. Bản đồ hành chính tỉnh Gia Lai 9 Hình 1. Bản đồ hành chính TP Pleiku 10 1.2 Vị trí địa lý Thành phố Pleiku là đô thị phía Bắc Tây Nguyên, có tổng diện tích tự nhiên là 26.060,6 ha, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội của tỉnh Gia Lai. Thành phố có vị trí địa lý như sau: – Bắc giáp huyện Chư Păh.
– Nam giáp huyện Chư Prông. – Tây giáp huyện Iagrai. – Đông giáp huyện Đăk Đoa. Tọa độ địa lý: – Từ 107050’30” đến 108006’10” kinh độ Đông.
– Từ 13050’10” đến 14005’15” vĩ độ Bắc .3 Địa hình – địa mạo Thành phố Pleiku có địa hình đặc trưng cho vùng cao nguyên miền núi, độ cao trung bình từ 720-800 m so với mực nước biển , địa hình có hướng thoải dần về phía Đông Nam, có độ dốc từ 5-100 chia cắt bởi các nhánh suối, các đường phân thuỷ cấp 1 và các miệng núi lửa địa hình âm. Các thành tạo địa mạo ở đây gồm hai kiểu hình thái cơ bản: Các bề mặt nằm ngang và hơi nghiêng xen kẽ các bề mặt dạng phun nổ. Các bề mặt này mới bị lôi kéo vào các hoạt động đào xẻ, phân cắt cùng với quá trình ngoại sinh hoạt động mạnh mẽ, rửa trôi, xâm thực xói mòn, phong hóa bạc màu và các quá trình trọng lực xảy ra ở các sườn dốc và vách đứng mà thường là ranh giới giữa các phân vi địa mạo và chúng cũng rất dễ phân hóa bạc màu.4 Khí hậu Thành phố Pleiku nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa chia làm hai mùa rõ rệt. – Mùa khô từ tháng 11 năm trước đến tháng 03 năm sau, khí hậu trong mùa này có số lượng ngày nắng cao 80 -85%, nhiệt độ thay đổi từ 8 0- 300C, độ ẩm thấp, lượng bốc hơi cao.
Gió chủ yếu hướng Đông - Bắc đến Tây – Nam. – Mùa mưa từ tháng 04 đến tháng 10 có tỷ lệ ngày mưa 50 -70%, nhiệt độ trung bình từ 18 -26 0C, độ ẩm cao, lượng bốc hơi thấp, gió chủ yếu hướng Tây Nam đến Đông – Bắc.5 Thủy văn Thành phố Pleiku có hai hệ thống suối Tao bưng và Takian và các nhánh nhỏ của chúng như Iarơdung, Iakrôm … có chiều dài tổng cộng 45km, lưu vực 149 km 2, chảy uốn lượn độ dốc dòng chảy 5 – 150, lưu lượng dòng chảy thay đổi theo mùa trung bình Q = 45 l/s. 11 Thành phố có một hồ tự nhiên. Biển hồ rộng khoảng 250 ha và các hồ nhân tạo ở Biển hồ, Trà Đa, diện tích lớn hơn 120 ha, đây là nguồn cung cấp nước chính cho Thành phố và là cảnh quan thiên nhiên điều hoà môi trường sinh thái đặc trưng của Pleiku.
Nguồn nước ngầm: Thành phố có tiềm năng lớn về nước ngầm, về tổng thể phức hệ chứa nước này gồm hai phần chủ yếu: – Phần chứa nước thứ nhất bao gồm toàn bộ đới Bazan phong hoá có bề dày 2-30m nước dưới đất có độ sâu 5-25 m, lưu lượng các giếng đạt 0,2 -2 l/s. Đây là đới chứa nước để khai thác có thể đào giếng, khoan tay hoặc các điểm lộ tự chảy, nước dưới đất trong đới này có trữ lượng nhỏ. – Phần chứa nước thứ hai phân bố trong các đới bazan đặc sít với chiều dày 200-300 m, chiều sâu mực nước thay đổi từ 15-45 m , lưu lượng thay đổi từ rất nghèo Q< 0,1l/s đến gần Q>5l/s 1.6 Đất đai thổ nhưỡng Thành phố Pleiku có tiềm năng rất lớn về tài nguyên đất đai, được sử dụng theo cơ cấu sau: Bảng 1. Cơ cấu các loại đất TP Pleiku STT Cơ cấu các loại đất Tổng diện tích ( ha ) 1 Đất nông nghiệp 12.897,83 2 Đất lâm nghiệp 3.690,40 3 Đất chuyên dùng 3.052,39 5 Đất chưa sử dụng 1.89% Đất nông nghiệp 15% Đất lâm nghiệp Đất chuyên dùng 57.35% Đất ở Đất chưa sử dụng Hình 1.
Tỷ lệ các loại đất TP Pleiku 12 Đất có nguồn gốc là sản phẩm phong hóa của đá mác ma phun trào siêu mafic: bazan và tuf bazan gồm cả nhóm đất đỏ vàng chiếm 90% tổng diện tích. Phân bố chủ yếu trên các bề mặt nằm ngang và hơi nghiêng. Đây là loại đất thích hợp cho sản xuất nông nghiệp và đất lâm nghiệp, đất chuyên dùng và đất ở.7 Thực vật Lớp phủ thực vật trên địa bàn Tp.Pleiku ở mức che phủ trung bình, do địa hình khác nhau mà thảm thực vật cũng khác nhau. Ở Thành phố chủ yếu là thảm thực vật nhân tạo trồng các giống cây đã thuần hóa: thông, cao su, keo lá tràm và các loại cây công nghiệp café, hồ tiêu, cây ăn quả các loại,… bên cạnh đó là hoa màu , lúa mì, khoai, bắp…Ngoài các thảm thực vật kể trên còn có hệ thống cây xanh đường phố nhằm cải thiện môi sinh và cảnh quan Thành phố.2 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI 1.1 Về kinh tế Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm là 14,65% (giai đoạn 1999 - 2004), cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng ngày càng tăng trong cơ cấu chung của GDP.
Thu nhập bình quân đầu người đạt 662 USD/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 550 hộ chiếm 1,45% (cuối năm 2003 là : 1,78%), theo qui định của Bộ lao động thương binh và xã hội với tiêu chí đạt được như trên thì địa bàn thành phố cơ bản thoát nghèo.1 Nông - lâm nghiệp Nông lâm nghiệp phát triển theo hướng hà ng hóa. Giá tr ị sản xuất nông lâm nghiệp (theo giá cố định năm 1994) giai doạn 2001 - 2005 tăng trung bình 9,1 % năm (tính cho toàn tỉnh). Diện tích nhiều loại cây trồng đạt và vượt chỉ tiêu đề ra. Lương thực bình quân đầu người đạt 69,4 kg/người (Sơ bộ 2006).
Diện tích gieo trồng các loại cây 11. Diện tích trồng và sản lượng của một số loại cây trồng ở Tp.Pleiku được trình bày theo Bảng sau: Bảng 1. Diện tích trồng và sản lượng của một số loại cây trồng ở TP pleiku Các loại Diện tích đất trồng (ha) Sản lượng ( tấn ) cây trồng 2002 2003 2004 2005 2006 2002 2003 2004 2005 2006 Cây lương 3.191 thực có hạt Cây lúa 2.482 13 Lúa rẫy vụ 45 40 37 11 19 72 72 55 18 72 mùa Ngô 357 316 314 321 326 1.313 561 Cao su 450 450 425 726 726 - 157 59 556 228 Hồ tiêu 56 73 172 179 177 15 39 92 223 - Điều - - 34 63 137 - - - - ( Nguồn [11] ). Chăn nuôi: Tỷ trọng chăn nuôi tăng khá, nhiều mô hình trang trại chăn nuôi đạt hiệu quả kinh tế.
Số lượng ( con ) của một số loại gia súc ở TP Pleiku Lâm nghiệp: Diện tích rừng trồng mới và giao khoán quản lý bảo vệ rừng đạt và vượt mục tiêu, nâng độ che phủ của rừng lên, sản lượng gỗ khai thác từ rừng tự nhiên giảm, từ rừng trồng tăng. Công tác quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường được chú trọng.2 Công nghiệp Nhìn chung 5 năm qua (2002 -2006) kinh tế thành phố chuyển dịch và phát triển theo hướng CNH-HĐH, trong đó giá trị sản lượng công nghiệp có tốc độ tăng trưởng khá, bình quân năm 15,5%, cao hơn so ớvi mức tăng bình quân của công nghiệp cả tỉnh (12%), thể hiện qua Bảng 1. Công nghiệp TP Pleiku trong 5 năm qua Giá trị sản Cơ sở sản xuất Lao động công xuất công Năm công nghiệp (Cơ nghiệp (Người) nghiệp (Triệu sở) đồng) 2002 1.3 Thương mại - dịch vụ Thương mại. Sự phát triển của ngành thương mại trên địa bàn trong những năm qua đã góp phần tích cực cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố theo hướng sản xuất hàng hóa, mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu nông sản hàng hóa địa phương phát triển, thu hút các thành phần kinh tế tham gia bằng nhiều hình thức hợp tác, liên kết thực hiện có hiệu quả các chương trình mục tiêu địa phương.
Giá trị khu vực dịch vụ trong cơ cấu GDP năm 2001: 61,98%; năm 2002 : 60,35%; năm 2003: 59,4%, năm 2004: 57,58%. Tăng trưởng tương đối trong cơ cấu kinh tế chung của Thành phố qua các năm tăng 13,46% (2001), 13% (2002), 12,15% (2003), 12% (2004), 13,5% (2005). 15 ĐVT : tri ệ u đồng 9.311 Doanh thu dịch vụ 14.662 Doanh thu khác 5.24 Doanh thu hàng ăn 15.606 Doanh thu bán hàng 2001 2002 2003 2004 2005 hóa Hình 1. Doanh thu du lịch Những năm gần đây du lịch Pleiku đã có những khởi sắc với các công trình văn hóa du lịch sinh thái như công viên hồ Diên Hồng, làng Văn hóa Đồng Xanh, núi Hàm Rồng, Biển Hồ gắn liền với nền văn hóa Biển Hồ - Trà Dom, bảo tàng Hồ Chí Minh chi nhánh Gia Lai - Kon Tum, nhà lao Pleiku.2 Về văn hóa, giáo dục 1.1 Quy mô dân số và lao động Dân số của Tp.
Pleiku đến năm 2006 là 195.235 người, phân bố ở 9 xã 11 phường mật độ dân số: 745.20 người/km2, bao gồm 28 dân tộc anh em đang sinh sống; đồng bào kinh chiếm đa số (87,5%), còn lại là đồng bào các dân tộc khác mà chủ yếu là dân tộc Jrai và Bahnar (12,5%). Số người trong độ tuổi lao động khoảng 76.262 người chiếm 38% dân số. Lực lượng lao động phi nông nghiệp chiếm 83,4%.