Đánh Giá Chất Lượng Nước Sông Nhà Bè Dựa Vào Chỉ Thị Sinh Học

Tài liệu nghiên cứu Kl do thi thoa 811823b, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Đỗ Thị Thoa
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Mai Linh
• Trường học: Trường Đại Học Tôn Đức Thắng
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Chất Lượng Nước Sông Nhà Bè: Nghiên Cứu Từ Chỉ Thị Sinh Học
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Tham khảo tài liệu
• 1.4.2. Thu thập dữ liệu
• 1.4.3. Khảo sát thực địa
• 1.4.3.1. Quan sát vị trí lấy mẫu
• 1.4.3.2. Quan sát phương pháp lấy mẫu thủy sinh vật
• 1.4.4. Phân tích và đánh giá số liệu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện khí hậu
• 2.1.2.1. Nhiệt độ không khí
• 2.1.2.2. Độ ẩm không khí
• 2.1.3. Mạng lưới sông rạch
• 2.2. ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.2.1. Tình hình kinh tế
• 2.2.2. Mức sống dân cư
• 2.2.3. Về giáo dục - dạy nghề
• 2.2.4. Cơ cấu lao động
• 2.2.5. Diện tích đất
• 2.2.6. Hiện trạng cấp nước sinh hoạt
• 2.3. CÁC TÁC NHÂN GÂY TÁC ĐỘNG ĐẾN HỆ THỐNG KÊNH RẠCH HUYỆN NHÀ BÈ
• 2.3.1. Sự cố môi trường
• 2.3.2. Nước thải từ tổng kho xăng dầu Nhà Bè
• 2.3.3. Nước thải từ khu công nghiệp Hiệp Phước
• 2.3.4. Nguồn từ các cơ sở công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp vừa và nhỏ
• 2.4. NHÀ MÁY ĐIỆN HIỆP PHƯỚC (Hiep Phuoc power plant)
• 2.4.1. Thông tin chung về nhà máy
• 2.4.2. Mục tiêu kinh tế - xã hội của việc xây dựng nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước
• 2.4.3. Nhu cầu sử dụng nhiên liệu của nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước
• 2.4.4. Các nguồn gây ô nhiễm nước
• 2.4.4.1. Nước thải sản xuất
• 2.4.4.2. Nước mưa chảy tràn
• 2.4.4.3. Nước thải sinh hoạt
• 2.4.4.4. Nước thải từ các tàu chở nguyên liệu và nhiên liệu tại cảng
• 2.5. TỔNG QUAN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. KHU HỆ THỦY SINH VẬT
• 2.5.1.1. Quần xã thủy sinh vật
• 2.5.1.2. Thủy sinh vật vùng triều
• 2.5.1.3. Thủy sinh vật trong tầng nước
• 2.5.1.4. Thủy sinh vật ở nền đáy
• 2.5.1.5. Quần xã thủy sinh vật sông
• 2.5.1.6. Quan hệ quần xã ở thủy sinh vật
• 2.5.1.7. Ảnh hưởng của ô nhiễm đến thủy sinh vật
• 2.5.1.7.1. Tác động đến mức độ đa dạng
• 2.5.1.7.2. Tác động đối với cấu trúc thành phần
• 2.5.1.7.3. Tác động của phì dưỡng
• 2.5.1.7.4. Sự tích lũy sinh học và sự tích lũy gia tăng chất gây độc
• 2.6. CHỈ THỊ SINH HỌC MÔI TRƯỜNG NƯỚC
• 2.6.1. Các khái niệm và nguyên tắc
• 2.6.1.1. Hệ thống ô nhiễm
• 2.6.1.2. Dấu hiệu sinh học (Biomaker)
• 2.6.1.3. Chỉ thị sinh học
• 2.6.1.4. Loài chỉ thị
• 2.6.1.5. Các khái niệm mở rộng về sinh vật chỉ thị
• 2.6.1.6. Đặc điểm sinh vật chỉ thị
• 2.6.1.7. Tính chất chỉ thị của sinh vật chỉ thị
• 2.6.1.8. Lựa chọn sinh vật chỉ thị
• 2.6.2. Các phương pháp chỉ thị sinh học
• 2.6.2.1. Các phương pháp chỉ thị sinh học
• 2.6.2.2. So sánh giữa các phương pháp
• 2.7. CÁC CHỈ SỐ SINH HỌC CHỈ THỊ MÔI TRƯỜNG NƯỚC
• 2.7.1. Các chỉ số sinh học chỉ thị môi trường nước
• 2.7.2. Cấu trúc quần xã và mật độ số lượng
• 2.7.3. Chỉ số dinh dưỡng
• 2.7.4. Chỉ số đa dạng
• 2.7.5. Chỉ số ưu thế
• 2.7.6. Chỉ số sinh học tổ hợp (Intergrated Biological Index – IBI)
• 2.7.7. Sử dụng động vật đáy cỡ lớn để đánh giá nhanh chất lượng nước
• 2.8. QUAN TRẮC SINH HỌC
• 2.8.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.8.2. Các khái niệm về quan trắc sinh học
• 2.8.3. Phân biệt giữa các khái niệm
• 2.8.4. Mục đích của quan trắc sinh học
• 2.8.5. Kiểu quan trắc sinh học
• 2.8.6. Phương pháp sinh học
• 2.8.7. Ý nghĩa của quan trắc sinh học trong đánh giá chất lượng nước
• 2.8.8. Phương pháp thu mẫu thủy sinh vật
• 2.8.8.1. Nhóm sinh vật sử dụng trong quan trắc chất lượng nước
• 2.8.8.2. Sinh vật nổi
• 2.8.9. Ứng dụng kết quả quan trắc để đánh giá chất lượng nước
• 2.9. TỔNG QUAN LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.9.1. Đánh giá chất lượng nước bằng chỉ thị sinh học của khu hệ thủy sinh vật
• 2.9.2. Khu hệ thủy sinh vật
• 2.9.3. Phân tích cấu trúc quần xã
• 2.9.4. Chỉ số đánh giá khu hệ
• 2.9.5. Phân tích đa biến
• 2.9.6. Tình hình lĩnh vực nghiên cứu tại vùng khảo sát
• 2.9.7. Điểm khảo sát tại khu vực nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU – THẢO LUẬN
• 3.1. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG CHẤT LƯỢNG NƯỚC SÔNG NHÀ BÈ VÀ RẠCH ĐÔNG ĐÌNH KHU VỰC NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN HIỆP PHƯỚC
• 3.1.1. Các yếu tố lý hóa
• 3.1.2. Ô nhiễm chất hữu cơ
• 3.1.3. Ô nhiễm dinh dưỡng
• 3.1.4. Cấu trúc quần xã
• 3.1.4.1. Thành phần loài
• 3.1.4.2. Đặc tính số lượng và loài ưu thế
• 3.1.5. Chỉ số sinh học (Bio –Index)
• 3.1.6. Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường nước sông Nhà Bè và rạch Động Đình khu vực nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước
• 3.2. ĐÁNH GIÁ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI CHÂT LƯỢNG NƯỚC SÔNG NHÀ BÈ VÀ RẠCH ĐÔNG ĐÌNH KHU VỰC NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN HIỆP PHƯỚC
• 3.2.1. Ô nhiễm dinh dưỡng
• 3.2.2. Ô nhiễm chất lơ lửng
• 3.2.3. Cấu trúc quần xã
• 3.2.3.1. Cấu trúc thành phần loài
• 3.2.3.2. Đặc tính số lượng và loài ưu thế
• 3.2.4. Chỉ số sinh học
• 3.2.5. Phân tích đa biến
• 3.2.5.1. Mối tương quan giữa thủy sinh vật nghiên cứu và các yếu tố lý hóa trong từng đợt quan trắc
• 3.2.5.2. Phân tích đa biến chung cho khu vực khảo sát
• 3.2.6. Đánh giá xu hướng biến đổi chất lượng nước sông Nhà Bè và rạch Đông Đình khu vực nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước
• 3.2.7. Phân Vùng Chất Lượng Nước
• 4. KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chất Lượng Nước Sông Nhà Bè

Chất lượng nước sông Nhà Bè đang trở thành một vấn đề cấp bách trong bối cảnh ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng. Việc đánh giá chất lượng nước không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái mà còn đảm bảo sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc sử dụng chỉ thị sinh học để đánh giá chất lượng nước, từ đó đưa ra những giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Về Chất Lượng Nước

Chất lượng nước được xác định bởi nhiều yếu tố như pH, nồng độ oxy hòa tan, và các chất ô nhiễm. Việc hiểu rõ các yếu tố này là cần thiết để đánh giá tình trạng nước sông Nhà Bè.

1.2. Vai Trò Của Chỉ Thị Sinh Học

Chỉ thị sinh học là công cụ quan trọng trong việc đánh giá chất lượng nước. Chúng phản ánh sự thay đổi trong môi trường nước thông qua sự hiện diện và đa dạng của các loài thủy sinh vật.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Nước Sông Nhà Bè Hiện Nay

Ô nhiễm nước sông Nhà Bè đang gia tăng do nhiều nguyên nhân, bao gồm nước thải từ các khu công nghiệp và sinh hoạt. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn tác động đến sức khỏe của cộng đồng và hệ sinh thái.

2.1. Nguồn Gốc Ô Nhiễm

Nước thải từ các nhà máy, khu công nghiệp và sinh hoạt là những nguồn chính gây ô nhiễm. Việc kiểm soát và xử lý nước thải là rất cần thiết để bảo vệ chất lượng nước.

2.2. Tác Động Đến Hệ Sinh Thái

Ô nhiễm nước ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái thủy sinh. Sự suy giảm đa dạng sinh học có thể dẫn đến mất cân bằng trong hệ sinh thái.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Nước Bằng Chỉ Thị Sinh Học

Phương pháp sử dụng chỉ thị sinh học trong đánh giá chất lượng nước sông Nhà Bè là một cách tiếp cận hiệu quả. Nó cho phép đánh giá tổng thể tình trạng nước thông qua sự hiện diện của các loài thủy sinh vật.

3.1. Các Loại Chỉ Thị Sinh Học

Có nhiều loại chỉ thị sinh học được sử dụng, bao gồm động vật phiêu sinh và động vật không xương sống cỡ lớn. Mỗi loại chỉ thị có vai trò riêng trong việc phản ánh chất lượng nước.

3.2. Quy Trình Thu Thập Dữ Liệu

Quy trình thu thập dữ liệu bao gồm việc lấy mẫu nước và sinh vật tại các điểm khác nhau. Dữ liệu này sẽ được phân tích để đánh giá chất lượng nước.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Chất Lượng Nước Sông Nhà Bè

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước sông Nhà Bè có sự biến đổi rõ rệt theo thời gian. Các chỉ số sinh học cho thấy sự suy giảm đa dạng sinh học, điều này cho thấy tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

4.1. Phân Tích Các Chỉ Số Sinh Học

Các chỉ số sinh học như chỉ số đa dạng H’ và chỉ số ưu thế D cho thấy sự thay đổi trong cấu trúc quần xã thủy sinh vật. Điều này phản ánh tình trạng ô nhiễm nước.

4.2. So Sánh Với Các Khu Vực Khác

So sánh chất lượng nước sông Nhà Bè với các khu vực khác cho thấy mức độ ô nhiễm cao hơn. Điều này cần được chú ý trong công tác quản lý môi trường.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Bảo Vệ Chất Lượng Nước

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy cần có các biện pháp khẩn cấp để cải thiện chất lượng nước sông Nhà Bè. Việc áp dụng các chỉ thị sinh học là một trong những giải pháp hiệu quả.

5.1. Đề Xuất Các Biện Pháp Quản Lý

Cần thiết lập các quy định nghiêm ngặt về xả thải và tăng cường giám sát chất lượng nước. Điều này sẽ giúp bảo vệ môi trường nước sông Nhà Bè.

5.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu Chất Lượng Nước

Nghiên cứu chất lượng nước cần được tiếp tục và mở rộng. Việc áp dụng công nghệ mới trong quan trắc sẽ giúp nâng cao hiệu quả đánh giá chất lượng nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh sở hữu mạng lưới sông rạch tự nhiên vô cùng phong phú với tổng diện tích mặt nước lên tới 2.570 ha, chiếm hơn 26% diện tích toàn huyện (100,42 km²). Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh cùng sự phát triển của các khu công nghiệp trọng điểm như Khu công nghiệp Hiệp Phước và Nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước (công suất giai đoạn đầu đạt 375 MW, vận hành với nhu cầu nhiên liệu dầu FO lên tới 200.798 tấn/năm cho mỗi tổ máy) đã tạo áp lực xả thải rất lớn lên môi trường tiếp nhận. Đặc biệt, lưu lượng nước làm mát khổng lồ đạt 61.614 tấn/h cùng nguồn nước thải nhiễm dầu khoảng 15 m³/ngày xả trực tiếp vào hệ thống sông Nhà Bè và rạch Đông Đình tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ cân bằng sinh thái thủy vực.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là các chỉ tiêu hóa lý truyền thống chỉ cung cấp kết quả tức thời tại thời điểm lấy mẫu, chưa phản ánh đầy đủ tác động tích lũy và diễn biến lâu dài của các nguồn thải công nghiệp. Luận văn hướng đến mục tiêu xác lập phương pháp đánh giá chất lượng nước dựa trên chỉ thị sinh học của khu hệ thủy sinh vật, cụ thể là động vật phiêu sinh và động vật không xương sống cỡ lớn ở đáy. Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi thời gian từ tháng 9/2008 đến tháng 12/2008, sử dụng chuỗi dữ liệu thực địa qua 3 đợt quan trắc (tháng 3, tháng 6, tháng 9 năm 2008) tại 6 trạm giám sát cố định. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc xây dựng bộ cơ sở dữ liệu định lượng về chỉ số đa dạng sinh học và tương quan sinh thái, hỗ trợ các cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát chất lượng nước mặt cho hơn 12 km bờ kênh rạch chịu ảnh hưởng tại khu vực hạ lưu sông Đồng Nai - Sài Gòn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết hệ thống hoại sinh (Saprobic system) do Kolkwitz và Marsson khởi xướng, kết hợp cùng lý thuyết chỉ thị sinh học môi trường nước (Bioindication theory) và nguyên lý cân bằng động quần xã sinh thái. Khung lý thuyết này khẳng định cấu trúc thành phần loài và mật độ cá thể trong một thủy vực có mối tương tác sinh thái chặt chẽ với các yếu tố lý hóa của môi trường nước. Khi môi trường xuất hiện chất gây ô nhiễm, tính mẫn cảm sinh học sẽ phân hóa các loài thành nhóm nhạy cảm bị loại trừ hoặc nhóm chống chịu phát triển ưu thế.

Đề tài vận dụng 4 khái niệm cốt lõi:

• Chỉ thị sinh học (Bioindicator): Nhóm sinh vật có yêu cầu sinh thái nhất định, biểu thị tình trạng môi trường thông qua sự hiện diện, biến đổi số lượng hoặc cấu trúc quần xã.
• Dấu hiệu sinh học (Biomarker): Các phản ứng sinh lý, hóa sinh hoặc sinh thái học của sinh vật trước tác động của các chất ô nhiễm.
• Động vật phiêu sinh (Zooplankton): Sinh vật sống trôi nổi trong tầng nước, có chu kỳ vòng đời ngắn, phản ánh nhanh nhạy các biến đổi hóa lý tức thời.
• Động vật không xương sống cỡ lớn ở đáy (Macrobenthos): Nhóm sinh vật sống đáy có đời sống cố định và tuổi thọ dài, là công cụ tối ưu để đánh giá tác động tích lũy ô nhiễm trầm tích.

Thước đo đánh giá được tích hợp thông qua hệ thống tính điểm BMWP (Biological Monitoring Working Party) với chỉ số điểm trung bình mỗi taxon ASPT trong thang điểm từ 1 đến 10, kết hợp chỉ số đa dạng Shannon-Weaver ($H'$) và chỉ số ưu thế Berger-Parker ($D$).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thiết lập cỡ mẫu khảo sát gồm 6 điểm quan trắc, được phân bố tại 3 vị trí trọng yếu: đoạn rạch Đông Đình cách nhà máy 100 m, khu vực cống xả nước làm mát của Nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước và khu vực cảng nhiên liệu trên sông Nhà Bè - Soài Rạp. Tại mỗi vị trí, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích tại 2 điểm (sát bờ và giữa dòng) vào thời điểm chân triều (nước ròng) để thu thập mẫu vật có độ tập trung chất ô nhiễm cao nhất.

Quy trình thu thập mẫu tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật thủy sinh học: mẫu động vật phiêu sinh định lượng được lọc từ 10 lít nước qua lưới Juday, mẫu định tính vớt bằng lưới kéo tầng mặt; mẫu động vật đáy được thu bằng gàu đáy Petersen với quy chuẩn 4 cuốc múc tại mỗi điểm, sau đó sàng rửa và cố định ngay bằng dung dịch formol 4% tại hiện trường. Song song với đó, 8 thông số lý hóa (nhiệt độ, pH, DO, COD, SS, tổng N, tổng P, hàm lượng dầu khoáng) được đo đạc và phân tích theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Phân tích đơn biến (Single variable analysis) được áp dụng trên Microsoft Excel để lượng hóa các chỉ số sinh thái $H'$ và $D$, giúp phân hạng mức độ ô nhiễm nhanh chóng. Để khắc phục hạn chế của phân tích đơn lẻ, tác giả ứng dụng phương pháp phân tích đa biến (Multivariate analysis) gồm phân tích nhóm (Cluster Analysis) và phân tích sắp xếp tương quan (Ordination) trên phần mềm PC-ORD. Sự kết hợp này cho phép nhận diện cấu trúc tương đồng quần xã sinh vật và làm rõ mối tương quan phi tuyến giữa hàng loạt yếu tố lý hóa phức tạp với sự phân bố sinh học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hoạt động xả nước làm mát của Nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước với lưu lượng 61.614 tấn/h tạo ra hiện tượng ô nhiễm nhiệt cục bộ rõ rệt. Nhiệt độ dòng nước thải làm mát luôn duy trì ở mức từ 33 đến 37°C, cao hơn nhiệt độ nước tự nhiên khoảng 7°C. Sự chênh lệch nhiệt độ này gây suy giảm nồng độ oxy hòa tan (DO dao động thấp, có điểm chỉ đạt 0 đến 4 mg/l), tạo áp lực sinh thái trực tiếp lên sinh vật tầng nước tại rạch Đông Đình.

Thứ hai, kết quả phân tích chất lượng nước ghi nhận tải lượng ô nhiễm hữu cơ và dầu mỡ ở mức cao. Nồng độ COD dao động mạnh từ 26 đến 179 mg/l, trong khi hàm lượng dầu mỡ trong nước thải sản xuất đạt từ 10 đến 69 mg/l trước khi vào hệ thống xử lý. Cùng với lượng nước thải tiếp nhận từ Khu công nghiệp Hiệp Phước (khoảng 5.000 m³/ngày đêm) và Tổng kho xăng dầu Nhà Bè (khoảng 10.000 m³/ngày đêm), khu vực khảo sát cho thấy dấu hiệu tích tụ chất rắn lơ lửng (SS) và phì dưỡng nhẹ với hàm lượng tổng Nitơ từ 4 đến 8 mg/l, tổng Phospho từ 0,2 đến 0,6 mg/l.

Thứ ba, cấu trúc quần xã thủy sinh vật ghi nhận sự suy thoái tại các trạm chịu tác động trực tiếp. Chỉ số đa dạng loài Shannon-Weaver ($H'$) của động vật phiêu sinh và động vật đáy tại trạm cống xả rạch Đông Đình giảm sâu so với trạm đối chứng trên sông Nhà Bè. Ngược lại, chỉ số ưu thế Berger-Parker ($D$) tăng cao, minh chứng cho sự bùng phát của các loài chịu bẩn (thuộc nhóm giun ít tơ Oligochaeta và ấu trùng muỗi lắc Chironomidae) và sự biến mất hoàn toàn của các nhóm nhạy cảm với ô nhiễm.

Thứ tư, phân tích đa biến trên phần mềm PC-ORD đã phân tách 6 điểm khảo sát thành các nhóm sinh thái có ranh giới rõ ràng. Nhóm trạm tại rạch Đông Đình chịu tác động chi phối bởi nhiệt độ và chất hữu cơ cao, trong khi nhóm trạm tại cảng sông Nhà Bè chịu ảnh hưởng mạnh bởi chế độ bán nhật triều và hàm lượng dầu khoáng lơ lửng.

Thảo luận kết quả

Diễn biến chất lượng nước và sự suy giảm khu hệ thủy sinh tại khu vực nghiên cứu bắt nguồn từ sự tương tác giữa nguồn thải nhân tạo và đặc điểm thủy văn địa phương. Chế độ bán nhật triều không đều tại sông Nhà Bè với biên độ triều hàng ngày đạt từ 297 đến 376 cm (biên độ năm lên tới 410 cm) tạo ra các vùng giáp nước đứng yên khi triều đổi dòng. Hiện tượng này làm giảm vận tốc dòng chảy về gần bằng 0 m/s, cản trở quá trình tự làm sạch và khiến các hạt cặn lơ lửng nhiễm dầu bị lắng đọng xuống nền đáy rạch Đông Đình.

So sánh với các nghiên cứu thủy sinh học lưu vực sông Sài Gòn - Đồng Nai, chất lượng nước khu vực nghiên cứu được xếp vào mức ô nhiễm vừa đến ô nhiễm nặng (tương ứng vùng α-Mesosaprobic đến Polysaprobic). Trên phương diện trực quan hóa dữ liệu, kết quả có thể được mô tả sinh động qua biểu đồ phân tán tương quan Ordination: trục hoành thể hiện gradient nhiệt độ - COD đối nghịch hoàn toàn với trục tung biểu diễn nồng độ DO và chỉ số $H'$. Sơ đồ cây Dendrogram từ phân tích Cluster cũng thể hiện rõ nét mức độ tương đồng trên 75% giữa các trạm sát bờ và trạm giữa dòng tại rạch Đông Đình, khẳng định chất lượng nước tại đây bị suy thoái trên toàn bộ mặt cắt ngang lòng sông.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu sinh thái, 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý môi trường trọng tâm được đề xuất:

• Hạ nhiệt và tái tuần hoàn nước làm mát: Nâng cấp hệ thống tháp làm mát tuần hoàn khép kín cho toàn bộ 3 tổ máy của Nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước, hạ nhiệt độ nước xả thải từ 33 - 37°C xuống dưới 30°C (đảm bảo mức chênh lệch nhiệt độ với nguồn tiếp nhận không vượt quá 3°C). Thời hạn thực hiện trong vòng 12 tháng, do Ban Quản lý Kỹ thuật Nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước chủ trì.
• Tối ưu hóa hệ thống tách dầu và xử lý nước thải: Vận hành đồng bộ trạm xử lý nước thải tập trung của Khu công nghiệp Hiệp Phước với công suất 3.000 đến 5.000 m³/ngày đêm; bắt buộc 100% cơ sở công nghiệp và khu vực kho cảng xăng dầu lắp đặt thiết bị tách dầu 2 bậc, kiểm soát nồng độ dầu khoáng xả thải dưới 5 mg/l theo TCVN 5945-2005 cột A. Thời gian triển khai định kỳ hàng quý do Ban Quản lý Khu công nghiệp và Chi cục Bảo vệ Môi trường TP.HCM giám sát.
• Thiết lập mạng lưới quan trắc sinh học định kỳ: Xây dựng quy trình giám sát sinh học tích hợp chỉ số BMWP và chỉ số $H'$ với tần suất 4 đợt/năm tại 6 trạm quan trắc trọng điểm trên lưu vực sông Nhà Bè và rạch Đông Đình, mục tiêu nâng chỉ số ASPT từ mức trung bình hiện tại lên trên 6,0 (mức nước sạch). Lộ trình áp dụng từ quý II năm 2009 do Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM phối hợp các đơn vị nghiên cứu thực hiện.
• Nạo vét bùn đáy và khơi thông dòng chảy: Tiến hành nạo vét trầm tích nhiễm dầu và chất hữu cơ lắng đọng tại các điểm giáp nước và 27 vị trí sạt lở ven kênh rạch trên địa bàn huyện với tổng chiều dài 12 km nhằm tăng cường khả năng lưu thông thủy triều và cải thiện khả năng tự làm sạch của thủy vực. Dự án do UBND huyện Nhà Bè điều phối thực hiện trong giai đoạn 2009 - 2011.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Cán bộ Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Nhà Bè có thể ứng dụng bộ chỉ thị sinh học để nâng cao hiệu quả giám sát sinh thái cho hơn 2.570 ha lưu vực mặt nước, hỗ trợ xây dựng chính sách cấp phép xả thải công nghiệp.
• Ban quản lý nhà máy nhiệt điện và khu công nghiệp: Kỹ sư vận hành tại Nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước và KCN Hiệp Phước sử dụng dữ liệu để kiểm soát tối ưu hệ thống xả 61.614 tấn/h nước làm mát và xử lý 15 m³/ngày nước thải nhiễm dầu, giảm thiểu rủi ro vi phạm tiêu chuẩn xả thải.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên: Các chuyên gia thuộc ngành Khoa học Môi trường, Sinh thái học thủy vực có thể khai thác phương pháp luận kết hợp chỉ số đa dạng sinh thái và phần mềm PC-ORD làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về phân tích đa biến.
• Đơn vị tư vấn và đánh giá tác động môi trường (ĐTM): Các chuyên viên tư vấn môi trường sử dụng nguồn dữ liệu nền 3 đợt quan trắc năm 2008 để lập báo cáo ĐTM, đánh giá sức chịu tải của các dự án công nghiệp ven sông Nhà Bè và sông Soài Rạp.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nên kết hợp chỉ thị sinh học cùng các chỉ tiêu lý hóa khi quan trắc nước?

Các phân tích lý hóa chỉ phản ánh chất lượng nước tại thời điểm lấy mẫu tức thời và dễ bị pha loãng bởi lưu lượng dòng chảy sông Nhà Bè (đạt 840,3 m³/s). Sinh vật chỉ thị như động vật phiêu sinh và động vật đáy sinh sống liên tục trong môi trường nước, phản ánh chính xác tác động tích lũy và diễn biến ô nhiễm lâu dài của toàn bộ lưu vực khảo sát.

Nguồn nước xả làm mát của Nhà máy điện Hiệp Phước ảnh hưởng thế nào đến thủy sinh vật?

Lưu lượng xả thải 61.614 tấn/h với nhiệt độ duy trì từ 33 đến 37°C làm tăng nhiệt độ nước rạch Đông Đình thêm khoảng 7°C so với tự nhiên. Tác động sốc nhiệt này làm giảm lượng oxy hòa tan (DO), gây ức chế khả năng sinh trưởng của các loài nhạy cảm và làm suy giảm mạnh chỉ số đa dạng loài $H'$ tại khu vực cống xả.

Chỉ số đa dạng Shannon-Weaver ($H'$) phản ánh điều gì về chất lượng nước?

Chỉ số $H'$ đo lường tính đa dạng loài và độ đồng đều của cấu trúc quần xã sinh thái. Giá trị $H'$ càng thấp chứng tỏ thủy vực bị ô nhiễm nặng, môi trường chỉ còn lại một số ít loài có khả năng chống chịu cao. Dữ liệu 3 đợt quan trắc năm 2008 cho thấy giá trị $H'$ tại rạch Đông Đình thấp hơn rõ rệt so với sông Nhà Bè.

Vì sao động vật không xương sống cỡ lớn ở đáy (ĐVKXSCL) được chọn làm sinh vật chỉ thị chính?

ĐVKXSCL có kích thước cá thể lớn, đời sống cố định trong lớp bùn đáy và vòng đời kéo dài. Chúng trực tiếp chịu tác động tích tụ từ các chất ô nhiễm hữu cơ và dầu mỡ (nồng độ từ 10 đến 69 mg/l) lắng đọng trong trầm tích, giúp phân loại mức độ ô nhiễm chính xác theo thang điểm BMWP từ 1 đến 10.

Ứng dụng của phần mềm PC-ORD trong xử lý số liệu môi trường là gì?

Phần mềm PC-ORD hỗ trợ thực hiện phân tích đa biến gồm phân tích nhóm (Cluster) và phân tích sắp xếp tương quan (Ordination). Công cụ này xử lý đồng thời tập dữ liệu phức tạp từ 6 điểm quan trắc, giúp xác lập mối quan hệ định lượng giữa nồng độ chất ô nhiễm (COD, SS, dầu) với mật độ từng nhóm loài thủy sinh.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập thành công cơ sở khoa học và thực tiễn trong việc ứng dụng khu hệ thủy sinh vật để đánh giá xu hướng biến đổi chất lượng nước tại sông Nhà Bè và rạch Đông Đình.
• Dữ liệu định lượng từ 6 điểm quan trắc trong năm 2008 đã chỉ rõ tác động của 61.614 tấn/h nước làm mát và nguồn thải nhiễm dầu đến sự suy giảm đa dạng sinh học thủy vực.
• Phương pháp phân tích đơn biến và đa biến trên phần mềm PC-ORD đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội trong việc phân nhóm sinh thái và nhận diện nguyên nhân ô nhiễm.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu nền tảng phục vụ công tác quy hoạch phát triển công nghiệp bền vững tại 6 xã và thị trấn thuộc huyện Nhà Bè.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật hạ nhiệt và xử lý dầu mỡ đề xuất mang tính khả thi cao, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên nước mặt quý giá của Thành phố Hồ Chí Minh.

Kế hoạch hành động giai đoạn 2009 - 2012 cần tiếp tục mở rộng mạng lưới quan trắc sinh học định kỳ lên 12 trạm giám sát trên toàn lưu vực sông Nhà Bè và Soài Rạp. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý quan tâm hãy tham khảo toàn văn luận văn để tiếp cận chi tiết hệ thống bảng biểu, công thức tính toán và dữ liệu phân tích sinh thái chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG KHOA MÔI TRƯỜNG & BẢO HỘ LAO ĐỘNG NGÀNH KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐÁNH GIÁ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI CHẤT LƯỢNG NƯỚC SÔNG NHÀ BÈ VÀ RẠCH ĐÔNG ĐÌNH - KHU VỰC NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN HIỆP PHƯỚC DỰA VÀO CHỈ THỊ SINH HỌC CỦA KHU HỆ THỦY SINH VẬT SVTH : Đỗ Thị Thoa MSSV : 811823B Lớp : 08MT1N GVHD : ThS. Nguyễn Thị Mai Linh TP.HỒ CHÍ MINH, THÁNG 12/2008 i TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG KHOA MÔI TRƯỜNG & BẢO HỘ LAO ĐỘNG NGÀNH KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐÁNH GIÁ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI CHẤT LƯỢNG NƯỚC SÔNG NHÀ BÈ VÀ RẠCH ĐÔNG ĐÌNH - KHU VỰC NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN HIỆP PHƯỚC DỰA VÀO CHỈ THỊ SINH HỌC CỦA KHU HỆ THỦY SINH VẬT SVTH: Đỗ Thị Thoa MSSV: 811823B Lớp: 08MT1N Ngày giao nhiệm vụ luận văn: 19/9/2008. Ngày hoàn thành nhiệm vụ luận văn:18/12/2008 TPHCM, Ngày tháng năm Giảng viên hướng dẫn ( Ký tên ghi rõ họ tên) i LỜI CẢM ƠN Luận văn tốt nghiệp là bài tập lớn nhất, bài tập cuối cùng của người sinh viên. Để hoàn thành được luận văn này, bản thân sinh viên không thể tự mình thực hiện được mà cần sự hỗ trợ rất lớn từ phía giảng viên hướng dẫn.

Trong quá trình thực hiện luận văn, em đã được sự giúp đỡ tận tình của giảng viên Th.S Nguyễn Thị Mai Linh. Em xin cảm ơn giảng viên hướng dẫn đã giúp đỡ em trong suốt quá trình làm luận văn. Và cuối cùng, em xin cảm ơn tất cả thầy cô khoa Môi Trường – Bảo Hộ Lao Động, trường Đại Học Tôn Đức Thắng đã giảng dạy em trong suốt quá trình học tập, giúp em có kiến thức nền tảng về chuyên ngành học của mình. Với lượng kiến thức còn hạn chế, đồng thời đề tài thực hiện trong thời gian rất ngắn nên sẽ không tránh khỏi những sai sót, kính mong thầy cô và các bạn góp ý để bài luận văn trở nên hoàn thiện hơn! Xin chân thành cảm ơn Đỗ Thị Thoa ii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1- Đặc trưng nguồn nước sông Nhà Bè .2 Giá trị thực đo và tính toán đặc trưngn thủy văn trong đợt đo tháng 05/2007 và tháng 07/2007 tại trạm đo Nhà Bè .Tình hình dân cư trên huyện Nhà Bè trong năm 2007.

Bảng thống kê diện tích đất trên Huyện Nhà Bè trong năm 2007. Kết quả phân tích chất lượng nước thải từ khu công nghiệp Hiệp Phước .Các giai đoạn hoạt động của nhà máy .Nhu cầu sử dụng nhiên liệu của nhà máy .Tính chất dầu FO sử dụng cho nhà máy .Tính chất nước thải nhiễm dầu của nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước. Tính chất nước thải sinh hoạt của nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước .1: Bảng so sánh các phương pháp chỉ thị sinh học .2: xếp loại mức độ ô nhiễm các thủy vực theo hệ thống điểm BMWP .3: Xếp loại chất lượng nước theo chỉ số đa dạng.mức độ ô nhiễm các thủy vực theo chỉ số đa dạng .4: Xếp loại mức độ ô nhiễm các thủy vực theo chỉ số ưu thế .5: Thông tin về các điểm thu mẫu tại khu vực nghiên cứu (sông Nhà Bè và rạch Đông Đình khu vực nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước) .Kết quả khảo sát chất lượng nước 6 vị trí giám sát trong đợt 3 (tháng 09/2008) tại sông Nhà Bè & rạch Đông Đình – khu vực nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước vào thời điểm nước ròng.2: Cấu trúc thành phần loài thủy sinh vùng khảo sát .2: Nhóm loài ưu thế động vật phiêu sinh của thủy vực trong đợt quan trắc tháng 9/2008. Cấu trúc thành phần loài của các nhóm ngành ĐVPS của khu vực khảo trong đợt tháng 3, 6, 9/2008.

Cấu trúc thành phần loài của các nhóm ngành ĐVĐKXSCL của khu vực khảo trong đợt tháng 3, 6, 9/2008 .Chỉ số đa dạng của ĐVKSXCL khu vực khảo sát, trong 3 đợt quan trắc 2008. Thang điểm đánh giá chất lượng nước theo H’ của Shannon-Weaner. 84 iii DANH MỤC HÌNH Hình 2.Bản đồ hành chính huyện Nhà Bè, thành phố Hồ Chí Minh .1: Sơ đồ thu mẫu 3 vị trí trên sông Nhà Bè và rạch Đông Đình khu vực nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước. Giá trị nhiệt độ đo ở 6 điểm điểm trên sông Nhà Bè và rạch Động Đình khu vực nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước, tháng 09/2008.

Giá trị pH đo ở 6 điểm trên điểm tại khu vực nghiên cứu, tháng 09/2008. Giá trị DO đo ở 6 điểm tại khu vực khảo sát, tháng 09/2008. Giá trị COD đo ở 6 điểm điểm tại khu vực nghiên cứu, tháng 09/2008. Giá trị tổng N và tổng P đo ở 6 điểm tại khu vực nghiên cứu, tháng 09/2008.

Nồng độ SS đo ở 6 điểm tại khu vực nghiên cứu, tháng 09/2008. Hàm lượng dầu đo ở 6 điểm tại khu vực nghiên cứu, tháng 09/2008. Sơ đồ phân bố cấu trúc thành phần loài thủy sinh vùng khảo sát, tháng. Sơ đồ biến đổi lượng cá thể thủy sinh tại các trạm khảo sát trên khu vực khảo sát, tháng 09/2008.

Biến thiên giá trị H’của ĐVKXSCL tại các trạm vùng khảo sát, tháng 09/2008. Biến thiên giá trị D của ĐVKXSCL tại các trạm của vùng khảo sát, tháng 09/2008. Biến thiên giá trị pH tại các trạm của vùng khảo sát, tháng03, 06, 09/2008. Biến thiên nhiệt độ tại các trạm của vùng khảo sát, tháng 03, 06, 09/2008 62 Hình 4.

Biến thiên giá trị tổng N và tổng P tại các trạm của vùng khảo sát, tháng 03, 06, 09/2008. Biến thiên nồng độ DO tại các trạm của vùng khảo sát trong đợt tháng 03, 06, 09/2008. Biến thiên nồng độ COD tại các trạm của vùng khảo sát trong tháng 03, 06, 09/2008. Biến thiên hàm lượng SS tại các trạm của vùng khảo sát trong đợt tháng 03, 06, 09/2008.

Biến thiên hàm lượng dầu tại các trạm của vùng khảo sát trong đợt tháng 03, 06, 09/2008. Sơ đồ phân bố cấu trúc thành phần loài ĐVPS vùng khảo sát, trong đợt tháng 03, 06, 09/2008. Sơ đồ phân bố cấu trúc thành phần loài ĐVKXSCL vùng khảo sát, trong đợt tháng 03, 06, 09/2008. Biến đổi số lượng của nhóm ĐVPS tại các trạm của vùng khảo sát, trong đợt tháng 03, 06, 09/2008.

Biến đổi số lượng của nhóm ĐVKXSCL tại các trạm của vùng khảo sát, trong đợt tháng 03, 06, 09/2008. Biến thiên giá trị H’của nhóm ĐVPS tại các trạm của vùng khảo sát, trong đợt tháng 03, 6, 9/2008. Biến thiên giá trị H’của nhóm ĐVKXSCL tại các trạm của vùng khảo sát, trong đợt tháng 03, 6, 9/2008. Biến thiên giá trị D của nhóm ĐVPS tại các trạm của vùng khảo sát,trong đợt tháng 03, 6, 9/2008.

Biến thiên giá trị D của nhóm ĐVKXSCL tại các trạm của vùng khảo sát, trong đợt tháng 03, 6, 9/2008. Biểu đồ phân tích tương quan của ĐVKXS tại 6 điểm tại khu vực khảo sát, tháng 09/2008. Biểu đồ phân tích tương quan của ĐVKXS tại 6 điểm tại khu vực khảo sát, tháng 09/2008. Biểu đồ phân tích tương quan của ĐVKXS tại 6 điểm tại khu vực khảo sát, tháng 09/2008 .Biểu đồ phân tích Cluster của ĐVPS khu vực nghiên cứu trong các đợt khảo sát .32 Biểu đồ phân tích tương quan của ĐVPS khu vực nghiên cứu trong các đợt khảo sát .Biểu đồ phân tích Cluster của ĐVKXSCL khu vực nghiên cứu trong các đợt khảo sát .Biểu đồ phân tích tương quaa của ĐVKXSCL khu vực nghiên cứu trong các đợt khảo sát .32 Phân vùng chất lượng nước tại 6 điểm khảo sát của khu vực nghiên cứu .Sơ đồ phân vùng chất lượng nước tại khu vực nghiên cứu.

85 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BOD: Nhu cầu oxy sinh hóa. BVTV: Bảo vệ thực vật. COD: Nhu cầu oxy hóa học DO: Oxy hòa tan. ĐVKXSCL: Động vật không xương sống cỡ lớn ở đáy.

ĐVPS: Động vật phiêu sinh. N: Nitrogen P: Phosphorus TCVN: Tiêu chuẩn Việt Nam. SS: Hàm lượng chất rắn lơ lửng Tp.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh. vi MỤC LỤC CHƯƠNG1.TÍNH CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI .MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU .Mục tiêu nghiên cứu.Nội dung nghiên cứu .PHẠM VI NGHIÊN CỨU .Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN .Ý nghĩa khoa học .Ý nghĩa thực tiễn .PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .Tham khảo tài liệu .Thu thập dữ liệu .Khảo sát thực địa .Quan sát vị trí lấy mẫu .Quan sát phương pháp lấy mẫu thủy sinh vật.Phân tích và đánh giá số liệu.TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU .1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN .Vị trí địa lý .Điều kiện khí hậu .Nhiệt độ không khí .Độ ẩm không khí.Mạng lưới sông rạch .ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI .Tình hình kinh tế .Mức sống dân cư .Về giáo dục - dạy nghề .Cơ cấu lao động.Diện tích đất .Hiện trạng cấp nước sinh hoạt.CÁC TÁC NHÂN GÂY TÁC ĐỘNG ĐẾN HỆ THỐNG KÊNH RẠCH HUYỆN NHÀ BÈ .Sự cố môi trường .Nước thải từ tổng kho xăng dầu Nhà Bè .Nước thải từ khu công nghiệp Hiệp Phước .Nguồn từ các cơ sở công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp vừa và nhỏ.NHÀ MÁY ĐIỆN HIỆP PHƯỚC(Hiep Phuoc power plant).

Thông tin chung về nhà máy .Mục tiêu kinh tế - xã hội của việc xây dựng nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước .Nhu cầu sử dụng nhiên liệu của nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước .Các nguồn gây ô nhiễm nước. Nước thải sản xuất.Nước mưa chảy tràn .Nước thải sinh hoạt .Nước thải từ các tàu chở nguyên liệu và nhiên liệu tại cảng .TỔNG QUAN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .KHU HỆ THỦY SINH VẬT .Quần xã thủy sinh vật .Thủy sinh vật vùng triều .Thủy sinh vật trong tầng nước.Thủy sinh vật ở nền đáy .Quần xã thủy sinh vật sông .Quan hệ quần xã ở thủy sinh vật .Ảnh hưởng của ô nhiễm đến thủy sinh vật .Tác động đến mức độ đa dạng .Tác động đối với cấu trúc thành phần .Tác động của phì dưỡng. Sự tích lũy sinh học và sự tích lũy gia tăng chất gây độc .CHỈ THỊ SINH HỌC MÔI TRƯỜNG NƯỚC .Các khái niệm và nguyên tắc .Hệ thống ô nhiễm .Dấu hiệu sinh học (Biomaker).Chỉ thị sinh học .Loài chỉ thị .Các khái niệm mở rộng về sinh vật chỉ thị .Đặc điểm sinh vật chỉ thị.Tính chất chỉ thị của sinh vật chỉ thị .Lựa chọn sinh vật chỉ thị .Các phương pháp chỉ thị sinh học .Các phương pháp chỉ thị sinh học. So sánh giữa các phương pháp .CÁC CHỈ SỐ SINH HỌC CHỈ THỊ MÔI TRƯỜNG NƯỚC.Các chỉ số sinh học chỉ thị môi trường nước .Cấu trúc quần xã và mật độ số lượng .Chỉ số dinh dưỡng .Chỉ số đa dạng .Chỉ số ưu thế .Chỉ số sinh học tổ hợp (Intergrated Biological Index – IBI) .Sử dụng động vật đáy cỡ lớn để đánh giá nhanh chất lượng nước .QUAN TRẮC SINH HỌC .Quá trình hình thành và phát triển.Các khái niệm về quan trắc sinh học.