Đặt vấn đề Đất là một thành phần quan trọng của hệ sinh thái, là một trong những yếu tố hình thành nên những quần thể. Đất có quá trình phát sinh và phát triển phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: đá mẹ, khí hậu, tuổi địa chất, thực vật và cả hoạt động của con người cũng tác động không nhỏ tới đất đai. Đất và các quần thể lại có mỗi quan hệ hữu cơ chặt chẽ với các loại cây trên đất. Sử dụng đất đai đầy đủ, đúng cách và hợp lý có hiệu quả nhằm khá thác tài nguyên vô cùng quý báu này là một trong những mục tiêu quan trọng đặt ra cho nhà quy hoạch, những nhà đầu tư chiến lược, sách lược và những nhà sản xuất.
Trong thời gia qua đã có những bài học về sử dụng đất không thành công, kém hiệu quả bởi thiếu hiệu quả về đất và điều kiện sinh thái của đất. Do vậy, việc định hướng cho sử dụng đất hiệu quả, khoa học là cơ sở cho việc chỉ đảo của Đảng và nhà nước. Tuy nhiên muốn có định hướng quy hoạch thì phải đánh giá đùng tiềm năng đất, các yếu tố tự nhiên xã hội đặc thù của việc nghiên cứu có ảnh hưởng tới chất lương đất để đưa ra một phương án hữu hiệu nhất cho việc sử dụng đất tại địa phương. Trong những năm gần đây, với công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa, đưa thiết bị máy móc vào ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp.
Cùng với sự phát triển ấy, công nghệ tin học cũng đi lên từng bậc vầ trở thành một nhu càu thiết yếu cho mọi lĩnh vực của xã hội. Thái Nguyên là một tỉnh miền núi phía Bắc, có điều kiện thuận lợi về đất đai, khí hậu và nguồn lao động. Nhắc đến Thái Nguyên, có rất nhiều người nghĩ đến cây chè và đã từ lâu cây chè đã được xác định là một trong những thế mạnh của địa phương. Thị trấn Sông cầu là trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị vùng phía Bắc của huyện Đống Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
Thị trấn có nhiều làng chè nổi tiếng với kinh nghiệm canh tác lâu năm. Việc định hướng quy hoạch các vùng chuyên canh sản n 2 xuất chè theo hướng tập trung và chuyên môn hóa tạo ra vùng nguyên liệu và sản phẩm hang hóa chất lượng cao phục vụ xuất khẩu đem lại hiệu quả kinh tế là một vấn đề có ý nghĩa và thật sự cấp thiết. Do đó, việc đánh giá thích nghi đất cho cây chè trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên nói chung và thị trấn Sông Cầu , huyện Đồng Hỷ là một việc làm thiết yếu. Xuất phát từ lý do nêu trên , đề tài “ Ứng dụng công nghệ thông tin đánh giá thích nghi cây chè tại thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ , tỉnh Thái Nguyên ” 1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục đích của đề tài Đánh giá thực trạng đất đai và khả năng thích nghi đất đai của thị trấn Sông Cầu đối với loại hình sử dụng đất trồng chè.
Xây dựng bản đồ phân hạng thích nghi đất trồng chè ở thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.2 Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ GIS vào phân tích số liệu chồng ghép bản đồ đơn tính, xây dựng bản đồ đơn vị đất đai. - Qua việc đánh giá, xây dựng bản đồ đơn vị đất đai đề xuất các giải pháp sử dụng đất cho phát triển cây chè hoặc chuyển đổi mục đích cho phù hợp nhằm phát huy hiệu quả sử dụng đất cao nhất.3 Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Làm sáng tỏ hơn đặc điểm đất nông nghiệp đồng thời góp phần hoàn thiện phân loại đất theo FAO nhằm cung cấp thông tin làm cơ sở dữ liệu cho những nghiên cứu khác về quy hoạch sử dụng đất. Ý nghĩa trong thực tiễn Làm cơ sở cho việc sử dụng đất hiệu quả và lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học 2.1 Tổng quan các vần đề về đánh giá phân hạng đất 2. Khái niệm cơ bản * Các khái niệm sử dụng trong đánh giá đất 1. Đất đai( Land ) Đất là môi trường tự nhiên bao gồm khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng, thủy văn, thực vật, những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sử dụng đất. Đánh giá đất ( Land Evaluation – LE) Theo FAO(năm 1976): Đánh giá đất đai là quá trình so sánh, đối chiếu những tính chất vốn có của khoanh/vạt đất cần đánh giá với những tính chất đất đai mà loại yêu cầu sử dụng cần phải có.
Đơn vị bản đồ đất đai ( Land Mapping Unit – LMU) Theo FAO (1983): LMU là khoanh/vạt đất được xác định cụ thể trên bản đồ đơn vị đất đai với những đặc tính và tính chất đất đai riêng biệt thích hợp đồng nhất cho từng LUT (loại hình sử dụng đất), có cùng một điều kiện quản lý đất, cùng một khả năng sản xuất và cải tạo đất. Mỗi đơn vị đất đai có chất lượng, (đặc tính và tính chất) riêng và nó thích hợp với một LUT nhất định. Loại hình sử dụng đất ( Land Use Type - LUT) LUT là bức tranh mô tả thực trạng sử dụng đất của một vùng đất với những phương thức quản lý sản xuất trong các điều kiện kinh tế - xã hội và kĩ thuật được xác định. Hệ thống sử dụng đất (Land Use System – LUS) LUS là sự kết hợp của LMU và LUT (hiện tại và tương lai), hay là loại sử dụng đất riêng biệt được thực hiện trên một vạt đất nhất định kết hợp với đầu tư, thu nhập và khả năng cải tạo đất như: làm bằng, tưới, tiêu,… 6.
Đánh giá khả năng thích nghi đất đai hay còn gọi là đánh giá đất đai (Land Evaluation): Là quá trình dự đoán tiềm năng đất đai khi sử dụng cho các mục đích n 4 cụ thể. Hay là dự đoán tác động của mỗi đơn vị đất đai đối với mỗi loại hình sử dụng đất.Phân hạng thích nghi đất đai là công đoạn đối chiếu so sánh giữa các yêu cầu của loại hình sử dụng đất đai với các đặc tính, đặc điểm của đơn vị đất đai để xác định mức độ thích nghi hoặc ngược lại là mức độ hạn chế. Bản đồ đơn vị đất đai là bản đồ tổ hợp của các bản đồ đơn tính. Mỗi đơn vị bản đồ đất đai chứa đựng đầy đủ các thông tin thể hiện trong các bản đồ đơn lẻ và phân biệt với các đơn vị khác bởi sự khác của ít nhất một yếu tố.
Sự cần thiết phải phân hạng đánh giá đất Theo Dut D và Young T thì không có điều gì mới về những nét cơ bản của việc đánh giá đất, vì rằng từ xa xưa những người dân đã quyết định được việc trồng cây gì là đối với loại đất mà họ có. Mặc dù để có những quyết định đó thì họ trải qua không ít thất bại. Đánh giá đất đai đã ra đời từ rất lâu, từ những cảm nhận đơn giản, chủ quan, cách thức phân nhóm đất thành các mức “ tốt”, “ xấu” đến những phân tích có cơ sở khoa học. Khoa học đánh giá đến ra đời và phát triển cùng với sự phát triển của khoa học nông nghiệp và các lĩnh vực khoa học khác.Đánh giá đất chính là cơ sở của những quy định sử dụng đất hợp lý.
Một quốc gia hay một dân tộc sử dụng đất của họ như thế nào là tuỳ thuộc vào những nhân tố tổng hợp có liên quan mật thiết với nhau bao gồm cả các đặc tính của đất, các yếu tố kinh tế, xã hội, hành chính và những hạn chế về chính sách cũng như các nhu cầu và mục tiêu của con người (FAO, 1988). Đánh giá đất đai là một phần quan trọng của việc đánh giá tài nguyên thiên nhiên và cũng là cơ sở để định hướng sử dụng đất hợp lý, bền vững trong sản xuất nông lâm nghiệp. Đánh giá đất đai từ lâu được các nhà khoa học nhiều quốc gia và nhiều các tổ chức quốc tế quan tâm nghiên cứu, những kết quả đánh giá đất đã được tổng kết và khái quát chung trong khuôn khổ hoạt động các tổ chức liên hợp quốc như: FAO, UNESCO,… và được coi như tài sản tri thức chung của nhân loại. n 5 Tóm lại, đánh giá đất nhằm múc đích quy hoạch sử dụng đất và phát triển nông thôn trên quan điểm tăng cường lương thực cho một số nước trên thế giới và giữ nguồn tài nguyên đất không bị thoái hóa, sử dụng đất lâu bền.
Đảm bảo tính hợp lý và bền vững trong việc quy hoạch sử dụng đất đai là cơ sở cho việc bố trí sử dụng đất hợp lý trên quan điểm sinh thái và phát triển bền vững.3 Cơ sở khoa học của việc phân hạng đánh giá khả năng sử dụng đất Hiện nay dưới áp lực của gia tăng dân số và nhu cầu về lương thực trên thế giới đã dẫn tới tình trạng suy thoái nhiều vùng đất. Do đó nhằm ngăn chặn những suy thoái của tài nguyên đất do sự thiếu hiểu biết hoặc khai thác quá mức, đồng thời nhằm hướng tới việc sử dụng và quản lý đất đai một cách hợp lý cho hiện tại và tương lai. Nhu cầu của việc đánh giá khả năng sử dụng của đất đai xuất hiện khi mà các kết quả nghiên cứu riêng lẻ về đặc điểm của đất không được cung cấp những định hướng đầy đủ về cách thức và hiệu quả sử dụng đất đai. Do vậy, để quản lý, sử dụng và quy hoạch đất đai hợp lý, một bước nghiên cứu đặc điểm đất nhằm xem xét, tổng hợp giữa các đất và các yếu tố tự nhiên khác, (nước, khí hậu, địa hình) và các yêu cầu sử dụng đất khác nhau, bước này gọi là đánh giá khả năng sử dụng đất .4 Quan điểm đánh giá đất theo FAO - Mục đích đánh giá đất theo FAO Đánh giá đất đai nhằm tăng cường nhận thức và hiểu biết phương pháp đánh giá phân hạng đất đai trong khuôn khổ quy hoạch sử dụng đất đai trên quan điểm tăng cường lương thực cho một số nước trên thế giới và giữ gìn nguồn tài nguyên đất đai không bị thoái hoá, sử dụng đất lâu bền.
-Yêu cầu trong đánh đất theo FAO Phương pháp đánh giá theo FAO gắn liền đánh giá đất đai với quy hoạch sử dụng đất, coi đánh giá đất là một phần của quá trình quy hoạch sử dụng đất, vì vậy, yêu cầu cần đạt được là: + Thu nhập đầy đủ các thông tin phù hợp về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của vùng đất nghiên cứu.