Triển khai hoạt động tư vấn sử dụng thuốc có dạng bào chế dụng cụ đặc biệt trong điều trị đái tháo đường tuýp 2 ở bệnh nhân ngoại trú tại trung tâm y tế huyện hạ hòa

Chuyên khảo phân tích Triển khai hoạt động tư vấn sử dụng thuốc có dạng bào chế dụng cụ đặc biệt trong điều trị đái tháo, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thuý Lệ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thành Hải
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý - Dược lâm sàng
• Đề tài: Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Đặc Biệt Trong Điều Trị Đái Tháo Đường Týp 2 Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Hạ Hoà
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. ĐẠI CƯƠNG VỀ ĐIỀU TRỊ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
• 2.1. Định nghĩa
• 2.2. Điều trị bệnh Đái tháo đường týp 2
• 2.2.1. Mục tiêu điều trị
• 2.2.2. Phương pháp điều trị
• 2.3. Các thuốc điều trị đái tháo đường týp 2
• 2.3.1. Các nhóm thuốc điều trị đái tháo đường týp 2
• 2.3.2. Các thuốc ĐTĐ týp 2 dạng uống có dạng bào chế đặc biệt
• 3. VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG DƯỢC LÂM SÀNG TRONG TƯ VẤN SỬ DỤNG THUỐC ĐTĐ TÝP 2
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 4.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 4.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 4.5. Phương pháp nghiên cứu
• 4.5.1. Kỹ thuật chọn mẫu
• 4.5.2. Thiết kế nghiên cứu
• 4.5.3. Quy trình nghiên cứu
• 5. CÁC NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 5.1. Khảo sát thực trạng sử dụng các thuốc có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 tại Trung tâm Y tế Hạ Hoà
• 5.2. Bước đầu triển khai hoạt động tư vấn cách sử dụng thuốc có dạng bào chế đặc biệt, thuốc tiêm insulin ở bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 tại Trung tâm y tế Hạ Hoà
• 6. CÁC TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ TRONG NGHIÊN CỨU
• 6.1. Đánh giá các chỉ số lâm sàng tại thời điểm bắt đầu nghiên cứu (T0)
• 6.2. Đánh giá về kiến thức sử dụng các thuốc điều trị ĐTĐ týp 2 có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt
• 7. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 8. ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU
• 9. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 9.1. Kết quả khảo sát thực trạng sử dụng các thuốc có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2
• 9.1.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân trong nghiên cứu
• 9.1.2. Đặc điểm sử dụng thuốc điều trị ĐTĐ týp 2 trên bệnh nhân ngoại trú
• 9.1.3. Đặc điểm liên quan đến sử dụng các thuốc uống có dạng bào chế đặc biệt trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2
• 9.1.4. Đặc điểm liên quan đến sử dụng insulin trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2
• 9.1.5. Đặc điểm liên quan kỹ thuật sử dụng xylanh tiêm insulin trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2
• 9.2. Phân tích hiệu quả hoạt động tư vấn cách sử dụng thuốc có dạng bào chế đặc biệt, insulin ở bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2
• 9.2.1. Đặc điểm liên quan đến sử dụng các thuốc uống có dạng bào chế đặc biệt trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 sau khi được dược sĩ lâm sàng tư vấn
• 9.2.2. Đặc điểm liên quan đến sử dụng thuốc tiêm insulin trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 sau khi được dược sĩ lâm sàng tư vấn
• 9.2.3. Đặc điểm liên quan kỹ thuật sử dụng xylanh tiêm insulin trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 sau khi tư vấn
• 9.3. Về thực trạng sử dụng thuốc có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt
• 9.3.1. Về đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 9.3.2. Về đặc điểm sử dụng các thuốc có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt
• 9.4. Về hiệu quả hoạt động tư vấn cách sử dụng thuốc có dạng bào chế đặc biệt, dụng cụ tiêm insulin ở bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2
• 9.4.1. Về đặc điểm liên quan đến sử dụng các thuốc uống có dạng bào chế đặc biệt và hiệu quả của hoạt động tư vấn thuốc uống
• 9.4.2. Về đặc điểm liên quan đến sử dụng thuốc tiêm Insulin trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 và hiệu quả của hoạt động tư vấn
• 9.4.3. Về đặc điểm liên quan kỹ thuật sử dụng xylanh tiêm insulin trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 trước và sau khi tư vấn
• 9.5. Những điểm hạn chế của nghiên cứu
• 10. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Đặc Biệt Trong Điều Trị Đái Tháo Đường Týp 2

Đái tháo đường (ĐTĐ) týp 2 là một trong những bệnh lý phổ biến và đang gia tăng nhanh chóng tại Việt Nam. Việc tư vấn sử dụng thuốc đặc biệt trong điều trị ĐTĐ là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu các tác dụng phụ không mong muốn. Tại Trung tâm Y tế huyện Hạ Hoà, việc triển khai hoạt động tư vấn này không chỉ giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về thuốc mà còn hỗ trợ họ trong việc quản lý bệnh tốt hơn.

1.1. Định Nghĩa Đái Tháo Đường Týp 2

Đái tháo đường týp 2 là một bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, liên quan đến sự tăng glucose máu. Bệnh này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được quản lý đúng cách.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tư Vấn Sử Dụng Thuốc

Tư vấn sử dụng thuốc đặc biệt giúp bệnh nhân hiểu rõ về cách sử dụng thuốc, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu rủi ro. Việc này cũng giúp bệnh nhân tự tin hơn trong việc quản lý bệnh của mình.

II. Vấn Đề Trong Điều Trị Đái Tháo Đường Týp 2 Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Hạ Hoà

Mặc dù có nhiều thuốc điều trị ĐTĐ, nhưng việc sử dụng không đúng cách vẫn là một thách thức lớn. Nhiều bệnh nhân vẫn còn thói quen nhai, nghiền hoặc bẻ thuốc, dẫn đến giảm hiệu quả điều trị. Hơn nữa, việc tự tiêm insulin cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu kiến thức và kỹ năng.

2.1. Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Đặc Biệt

Nhiều bệnh nhân tại Trung tâm Y tế Hạ Hoà vẫn chưa nắm rõ cách sử dụng thuốc đặc biệt, dẫn đến tình trạng không kiểm soát được đường huyết. Việc này cần được khắc phục thông qua các hoạt động tư vấn hiệu quả.

2.2. Thách Thức Trong Quản Lý Bệnh Nhân

Quản lý bệnh nhân ĐTĐ týp 2 tại Trung tâm Y tế Hạ Hoà gặp nhiều khó khăn do bệnh nhân thường xuyên không tuân thủ phác đồ điều trị. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của họ mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế.

III. Phương Pháp Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Đặc Biệt Trong Điều Trị Đái Tháo Đường Týp 2

Để nâng cao hiệu quả điều trị, việc tư vấn sử dụng thuốc đặc biệt cần được thực hiện một cách bài bản. Các dược sĩ lâm sàng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc này, giúp bệnh nhân hiểu rõ về thuốc và cách sử dụng đúng.

3.1. Quy Trình Tư Vấn Hiệu Quả

Quy trình tư vấn cần được thực hiện theo các bước rõ ràng, từ việc đánh giá tình trạng bệnh nhân đến việc hướng dẫn cụ thể về cách sử dụng thuốc. Điều này giúp bệnh nhân dễ dàng tiếp thu và áp dụng.

3.2. Đào Tạo Kỹ Năng Cho Nhân Viên Y Tế

Đào tạo kỹ năng cho nhân viên y tế là rất cần thiết để họ có thể tư vấn hiệu quả cho bệnh nhân. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo sự tin tưởng từ phía bệnh nhân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Đặc Biệt

Việc triển khai hoạt động tư vấn sử dụng thuốc đặc biệt đã mang lại nhiều kết quả tích cực tại Trung tâm Y tế Hạ Hoà. Bệnh nhân đã có sự cải thiện rõ rệt trong việc quản lý bệnh và tuân thủ phác đồ điều trị.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Tư Vấn

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân hiểu rõ về cách sử dụng thuốc đã tăng lên đáng kể sau khi được tư vấn. Điều này chứng tỏ rằng hoạt động tư vấn là rất cần thiết và hiệu quả.

4.2. Cải Thiện Chất Lượng Chăm Sóc Bệnh Nhân

Chất lượng chăm sóc bệnh nhân đã được cải thiện rõ rệt nhờ vào việc tư vấn sử dụng thuốc đúng cách. Bệnh nhân cảm thấy tự tin hơn trong việc quản lý bệnh của mình.

V. Kết Luận Về Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Đặc Biệt Trong Điều Trị Đái Tháo Đường Týp 2

Tư vấn sử dụng thuốc đặc biệt trong điều trị ĐTĐ týp 2 là một hoạt động cần thiết và mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giảm thiểu các tác dụng phụ không mong muốn.

5.1. Tương Lai Của Hoạt Động Tư Vấn

Hoạt động tư vấn cần được mở rộng và cải tiến hơn nữa để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của bệnh nhân. Việc này sẽ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện hoạt động tư vấn, bao gồm việc tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế và nâng cao nhận thức cho bệnh nhân về tầm quan trọng của việc sử dụng thuốc đúng cách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đái tháo đường týp 2 đang gia tăng nhanh chóng và trở thành gánh nặng y tế toàn cầu. Theo số liệu của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế năm 2019, toàn thế giới ghi nhận 463 triệu người mắc bệnh trong độ tuổi 20-79 và cướp đi sinh mạng của hơn 4 triệu người mỗi năm, dự kiến chạm mốc 578 triệu người vào năm 2030. Tại Việt Nam, mô hình bệnh tật mạn tính này tạo áp lực lớn lên hệ thống khám chữa bệnh, đặc biệt ở tuyến y tế cơ sở. Trong thực hành điều trị ngoại trú, các thuốc có dạng bào chế giải phóng biến đổi như metformin phóng thích kéo dài và chế phẩm insulin tiêm bằng xylanh được chỉ định rộng rãi nhằm kiểm soát đường huyết và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tuy nhiên, việc sử dụng các dạng bào chế và dụng cụ đặc biệt đòi hỏi kỹ thuật chuẩn xác. Tại Trung tâm Y tế huyện Hạ Hoà, đơn vị đang quản lý hơn 900 bệnh nhân đái tháo đường, phần lớn người bệnh cao tuổi gặp khó khăn khi tự dùng thuốc tại nhà. Tình trạng bẻ, nghiền viên nén giải phóng chậm hoặc thao tác tiêm insulin sai kỹ thuật dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết đột ngột, tổn thương mô da và suy giảm hiệu quả trị liệu.

Nghiên cứu được triển khai với hai mục tiêu cốt lõi: Khảo sát thực trạng sử dụng thuốc có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt trên 100 bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú; đồng thời bước đầu triển khai hoạt động tư vấn của dược sĩ lâm sàng thông qua bộ công cụ chuẩn hóa. Đề tài thực hiện tại Trung tâm Y tế huyện Hạ Hoà từ ngày 01/10/2021 đến 03/05/2022, đóng vai trò nền tảng hiện thực hóa Nghị định 131/2020/NĐ-CP về phát triển dược lâm sàng, giảm thiểu tỷ lệ phản ứng có hại và tối ưu hóa chi phí điều trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng dựa trên Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường týp 2 của Bộ Y tế ban hành năm 2020 kèm Quyết định 5481/QĐ-BYT, cập nhật Tiêu chuẩn chăm sóc y tế của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ năm 2022 và khung pháp lý thực hành dược lâm sàng theo Nghị định 131/2020/NĐ-CP.

Về mặt dược lý học, các dạng thuốc uống đặc biệt gồm viên nén phóng thích kéo dài DH-Metglu XR 1000mg ứng dụng công nghệ khung polymer kép Gelshield và Fordia MR 500mg, 750mg sử dụng hệ khung ái nước Hypromellose. Cơ chế này giúp giải phóng metformin từ từ theo biểu đồ đường huyết suốt 24 giờ, đòi hỏi người bệnh phải nuốt nguyên vẹn viên thuốc. Đối với liệu pháp insulin lọ như Insulatard, Scilin M30 hay Wosulin, kỹ thuật tiêm dưới da bằng xylanh đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình đồng nhất hỗn dịch, sát khuẩn, véo da góc 45 độ và giữ kim tối thiểu 6 giây. Hai khái niệm lâm sàng then chốt được theo dõi là biến chứng loạn dưỡng mỡ bao gồm phì đại mô mỡ, teo mô mỡ do tiêm sai vị trí và tờ thông tin thuốc cho người bệnh để chuẩn hóa hoạt động tư vấn.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu thuần tập tiến cứu, can thiệp trước và sau tư vấn. Cỡ mẫu gồm 100 bệnh nhân đái tháo đường týp 2 ngoại trú thỏa mãn tiêu chuẩn chọn lựa, được thu nhận theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện từ ngày 01/10/2021 đến 30/11/2021. Trong đó, 91 bệnh nhân dùng metformin phóng thích kéo dài và 35 bệnh nhân sử dụng insulin lọ tiêm bằng xylanh.

Quy trình nghiên cứu tiến hành đánh giá kiến thức, thực hành của bệnh nhân tại thời điểm ban đầu T0 qua bộ câu hỏi phỏng vấn trực tiếp và bảng kiểm 7 bước kỹ thuật tiêm. Dược sĩ lâm sàng tiến hành tư vấn cá thể hóa kết hợp phát tờ thông tin sản phẩm đã được Hội đồng Thuốc và Điều trị phê duyệt, sau đó đánh giá lại hiệu quả sau 1 tháng tại thời điểm T1.

Dữ liệu được nhập và phân tích trên phần mềm SPSS 22.0 cùng Microsoft Excel. Các biến định tính thể hiện qua tần số và tỷ lệ phần trăm. Phép kiểm Chi-bình phương và kiểm định McNemar được lựa chọn để so sánh sự thay đổi tỷ lệ ghép cặp trước và sau can thiệp, kiểm định Student t-test hoặc Wilcoxon dùng cho biến định lượng. Lý do lựa chọn các phương pháp phân tích này nhằm đảm bảo tính chính xác khoa học khi đánh giá hiệu quả can thiệp trên cùng một nhóm đối tượng theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 100 bệnh nhân ngoại trú ghi nhận độ tuổi trung bình là 63,6 ± 11,78 tuổi, trong đó người từ 65 tuổi trở lên chiếm 47%, nữ giới chiếm 57%, trình độ học vấn dưới phổ thông trung học chiếm 46% và 57% mắc kèm tăng huyết áp. Tại thời điểm T0, tỷ lệ bệnh nhân chưa đạt mục tiêu kiểm soát đường huyết lúc đói là 46% và 65,52% có chỉ số Triglycerid vượt ngưỡng 1,7 mmol/L. Về phác đồ điều trị, đơn trị liệu chiếm 33% và đa trị liệu chiếm 67%, phổ biến nhất là phối hợp Fordia MR với nhóm Sulfonylurea chiếm 30%.

Về thực trạng sử dụng thuốc uống dạng giải phóng kéo dài ở 91 bệnh nhân, có tới 58,24% bệnh nhân mắc lỗi nhai, bẻ hoặc nghiền viên thuốc; 49,45% uống sai thời điểm so với bữa ăn; 63,74% dùng sai số lần trong ngày và chỉ 40,66% nắm được cách xử trí khi gặp tác dụng phụ tiêu hóa.

Đối với 35 bệnh nhân tiêm insulin bằng xylanh, có 80% bảo quản đúng lọ chưa mở trong tủ lạnh 2-8°C nhưng có tới 91,43% bảo quản sai lọ đang sử dụng khi tiếp tục để trong tủ lạnh thay vì nhiệt độ phòng dưới 30°C. Khoảng 80% bệnh nhân tiêm sai thời điểm so với khuyến cáo bữa ăn; 45,7% bệnh nhân có thói quen tiêm trực tiếp vào vùng phì đại mô mỡ và 37,14% chỉ tiêm cố định ở 1 vùng cơ thể. Đáng chú ý, 0% bệnh nhân thực hiện đúng toàn bộ 7 bước kỹ thuật tiêm xylanh; chỉ 34,28% làm đúng từ 4 bước trở lên, trong đó thao tác sát khuẩn nắp lọ và đo liều chính xác chỉ đạt 25,71%. Các biến cố bất lợi thường gặp gồm cơn hạ đường huyết chiếm 16%, đau ngứa tại chỗ tiêm chiếm 17%, phì đại mô mỡ chiếm 13% và tiêu chảy chiếm 10%.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ bệnh nhân nhai, bẻ viên phóng thích kéo dài lên đến 58,24% xuất phát từ thói quen chia nhỏ viên thuốc ở người cao tuổi và sự thiếu hụt thông tin hướng dẫn từ nhân viên y tế do áp lực khám bệnh đông. Việc phá vỡ cấu trúc màng gel của Fordia MR và DH-Metglu XR làm giải phóng ồ ạt metformin, dẫn đến 10% trường hợp tiêu chảy và tăng nguy cơ kích ứng niêm mạc dạ dày.

Trong thực hành tiêm insulin, việc 45,7% bệnh nhân tiêm vào vùng phì đại mô mỡ là do vùng này giảm cảm giác đau. Tuy nhiên, mô xơ hóa làm chậm và biến đổi quá trình hấp thu insulin, giải thích vì sao 45% bệnh nhân có đường huyết lúc đói trên 7,2 mmol/L. Sự thiếu hiểu biết về xoay vòng vị trí tiêm và bảo quản lạnh lọ thuốc đang dùng làm tăng cảm giác buốt rát, gây đau tại chỗ tiêm ở 17% người bệnh.

Những dữ liệu này có thể được trình bày một cách trực quan qua biểu đồ cột ghép cặp so sánh tỷ lệ thực hành đúng từng bước kỹ thuật trước và sau can thiệp, kết hợp bảng ma trận phân loại biến cố bất lợi theo từng phác đồ. Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các báo cáo trong nước và quốc tế, chứng minh sự can thiệp trực tiếp của dược sĩ lâm sàng qua tờ rơi PIL giúp cải thiện rõ rệt kỹ thuật tiêm và tuân thủ điều trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao an toàn dùng thuốc ngoại trú:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình tư vấn sử dụng thuốc đặc biệt tại khoa khám bệnh. Ban Giám đốc phối hợp Khoa Dược ban hành quy trình thao tác chuẩn về hướng dẫn dùng thuốc phóng thích kéo dài và thuốc tiêm ngay tại quầy cấp phát, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân sử dụng thuốc đúng cách đạt trên 90% trong vòng 6 tháng do Dược sĩ lâm sàng chủ trì thực hiện.

Thứ hai, nhân rộng và cập nhật bộ công cụ tờ thông tin sản phẩm dành cho người bệnh. Tổ Dược lâm sàng chịu trách nhiệm cấp phát tờ thông tin sản phẩm có hình ảnh minh họa chi tiết về 4 vùng tiêm và kỹ thuật xoay vòng vị trí cho 100% bệnh nhân đái tháo đường ngoại trú ngay từ quý IV/2022.

Thứ ba, tổ chức chương trình đào tạo liên tục và truyền thông giáo dục sức khỏe định kỳ. Trung tâm Y tế huyện Hạ Hoà triển khai các buổi tập huấn kỹ năng tiêm insulin chuẩn 7 bước cho điều dưỡng phòng khám và tổ chức câu lạc bộ bệnh nhân đái tháo đường sinh hoạt 1 lần mỗi tháng, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ phì đại mô mỡ xuống dưới 5% và hạ đường huyết xuống dưới 8% trong năm 2023.

Thứ tư, thiết lập hệ thống giám sát và nhắc nhở tuân thủ điều trị. Phòng Kế hoạch nghiệp vụ phối hợp Khoa Khám bệnh ứng dụng tổng đài tin nhắn tự động nhắc lịch tái khám và khảo sát định kỳ phản ứng có hại của thuốc đối với bệnh nhân điều trị ngoại trú.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Dược sĩ lâm sàng tại các bệnh viện tuyến quận, huyện và trung tâm y tế khu vực. Luận văn cung cấp mô hình mẫu về quy trình triển khai hoạt động dược lâm sàng ngoại trú theo đúng tinh thần Nghị định 131/2020/NĐ-CP, kèm theo mẫu phiếu khảo sát và tờ hướng dẫn người bệnh chuẩn hóa.

Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết và Bác sĩ đa khoa phụ trách phòng khám ngoại trú. Tài liệu giúp bác sĩ nhận diện những sai sót thực tế của người bệnh khi sử dụng dạng thuốc phóng thích chậm và insulin, từ đó phối hợp chặt chẽ với dược sĩ để tối ưu hóa phác đồ điều trị.

Nhà quản lý y tế và Ban Giám đốc các cơ sở khám chữa bệnh. Đề tài cung cấp bằng chứng thực tiễn về hiệu quả can thiệp dược, hỗ trợ xây dựng chính sách phân bổ nhân lực dược lâm sàng và cải tiến chất lượng dịch vụ y tế hướng tới sự hài lòng của người bệnh.

Học viên sau đại học, sinh viên ngành Dược và Y đa khoa. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp thiết kế nghiên cứu thuần tập tiến cứu, kỹ thuật xây dựng bảng kiểm lâm sàng và phương pháp xử lý số liệu y sinh học.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tuyệt đối không được nhai, bẻ hoặc nghiền viên thuốc Metformin giải phóng kéo dài?

Viên nén Fordia MR và DH-Metglu XR được bào chế với hệ khung polymer kiểm soát tốc độ giải phóng dược chất trong 24 giờ. Khi bẻ hoặc nghiền nát, cấu trúc khung bị phá hủy hoàn toàn làm toàn bộ hoạt chất phóng thích ồ ạt vào máu cùng lúc, gây kích ứng đường tiêu hóa dữ dội và làm tăng nguy cơ hạ đường huyết nguy hiểm.

Lọ thuốc tiêm Insulin đang sử dụng cần được bảo quản như thế nào cho đúng?

Khác với lọ chưa mở phải giữ trong ngăn mát tủ lạnh từ 2-8°C, lọ insulin đang sử dụng nên bảo quản ở nhiệt độ phòng dưới 30°C tại nơi khô thoáng, tránh ánh nắng trực tiếp trong vòng 4-6 tuần. Việc tiêm insulin ở nhiệt độ phòng giúp hạn chế tối đa cảm giác đau buốt và kích ứng tại vị trí tiêm dưới da.

Tại sao người bệnh không được tiêm Insulin liên tục vào các nốt phì đại mô mỡ?

Khối phì đại mô mỡ hình thành do tác dụng đồng hóa của insulin khi tiêm lặp lại tại một điểm. Mặc dù tiêm vào vùng này ít đau hơn do giảm phân bố thần kinh cảm giác, nhưng lưu lượng máu nuôi kém khiến insulin hấp thu thất thường, không dự đoán được liều lượng và làm mất ổn định đường huyết kéo dài.

Quy trình tiêm Insulin bằng xylanh đúng kỹ thuật bao gồm những bước cơ bản nào?

Quy trình chuẩn gồm 7 bước: chuẩn bị và đồng nhất lọ thuốc, sát khuẩn nắp cao su bằng cồn, hút lượng không khí tương đương liều rồi lấy thuốc chuẩn xác, sát khuẩn vùng da tiêm, véo nếp gấp da, đâm kim góc 45 độ tiêm từ từ trong 4-5 giây, và giữ kim tối thiểu 6 giây trước khi rút ra khỏi da.

Dược sĩ lâm sàng đóng góp vai trò gì trong việc nâng cao an toàn điều trị ngoại trú?

Dược sĩ lâm sàng trực tiếp đánh giá đơn thuốc, phát hiện nguy cơ tương tác, hướng dẫn kỹ thuật sử dụng các dạng bào chế phức tạp qua tờ rơi chuẩn hóa, đồng thời theo dõi và tư vấn xử trí phản ứng có hại, giúp người bệnh tuân thủ điều trị và giảm thiểu biến cố nhập viện.

Kết luận

• Nghiên cứu trên 100 bệnh nhân đái tháo đường týp 2 ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Hạ Hoà đã chỉ ra tỷ lệ sai sót đáng báo động khi 58,24% bệnh nhân bẻ nghiền thuốc phóng thích kéo dài và 80% tiêm insulin sai thời điểm so với bữa ăn.
• Tỷ lệ thực hành đúng kỹ thuật tiêm bằng xylanh trước can thiệp còn rất thấp với 0% bệnh nhân làm đúng 7 bước, dẫn đến các phản ứng có hại phổ biến như hạ đường huyết chiếm 16%, đau ngứa tại chỗ tiêm chiếm 17% và phì đại mô mỡ chiếm 13%.
• Bộ công cụ can thiệp gồm bảng kiểm kỹ thuật tiêm và tờ thông tin sản phẩm dành cho người bệnh đã được xây dựng hoàn chỉnh, đóng vai trò giải pháp then chốt nâng cao nhận thức người bệnh.
• Hoạt động tư vấn của dược sĩ lâm sàng bước đầu mang lại chuyển biến tích cực trong thực hành dùng thuốc an toàn, hạn chế sai sót chuyên môn và cải thiện chỉ số đường huyết ngoại trú.
• Đề tài là minh chứng thực tiễn rõ nét cho tính khả thi và hiệu quả vượt trội khi triển khai hoạt động dược lâm sàng theo Nghị định 131/2020/NĐ-CP tại các cơ sở y tế tuyến huyện.

Các cơ sở y tế tuyến huyện cần nhanh chóng phê duyệt và áp dụng rộng rãi quy trình tư vấn sử dụng thuốc đặc biệt ngay trong quý tới, nhằm chuẩn hóa kỹ năng tự chăm sóc cho người bệnh và nâng cao toàn diện chất lượng điều trị đái tháo đường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đái tháo đƣờng (ĐTĐ) là một trong những bệnh không lây nhiễm phổ biến trong thực hành lâm sàng và đang trở thành mối quan tâm của toàn xã hội. Bệnh không chỉ là một gánh nặng cho nền kinh tế xã hội ở các nƣớc phát triển mà gánh nặng ấy còn nặng nề hơn ở các nƣớc đang phát triển. Ở Việt Nam, cùng với quá trình phát triển kinh tế, tỷ lệ mắc ĐTĐ ngày càng gia tăng. Theo Liên đoàn Đái tháo đƣờng Quốc tế (IDF), năm 2019 toàn thế giới có 463 triệu ngƣời (trong độ tuổi 20- 79) bị bệnh đái tháo đƣờng (ĐTĐ), dự kiến sẽ đạt 578 triệu ngƣời vào năm 2030 và 700 triệu ngƣời vào năm 2045.

Ƣớc t nh hơn 4 triệu ngƣời trong độ tuổi từ 20-79 đã tử vong vì các nguyên nhân liên quan đến ĐTĐ trong năm 2019 [44]. Trong điều trị ĐTĐ, bên cạnh việc thay đổi lối sống hợp lý thì việc cập nhật, sử dụng các phác đồ điều trị bằng thuốc cũng đóng vai trò rất quan trọng [3]. Để đáp ứng nhu cầu điều trị ĐTĐ, các dạng bào chế đặc biệt nhƣ dạng viên phóng th ch chậm, giải phóng biến đổi đƣợc sử dụng rất nhiều trong kê đơn để tăng t nh tuân thủ hơn cho ngƣời bệnh; thuốc tiêm insulin/bút tiêm insulin đƣợc cấp phát ngoại trú tạo thuận lợi cho ngƣời bệnh giảm chi ph điều trị và gánh nặng công việc cho nhân viên y tế trong điều trị nội trú [21]. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng cách sẽ làm giảm hiệu quả điều trị của thuốc, đồng thời, có thể gây ra một số phản ứng có hại của thuốc (ADR) [14].

Do đó việc sử dụng đúng các thuốc điều trị ĐTĐ có dạng bào chế đặc biệt cần đƣợc quan tâm để nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân. Tại Trung tâm y tế Hạ Hoà, hiện đang quản lý hơn 900 bệnh nhân ĐTĐ, phần lớn là bệnh nhân ĐTĐ týp 2 cao tuổi có nhiều bệnh lý mắc kèm. Theo báo cáo từ kho cấp phát thuốc ngoại trú của TTYT về việc rất nhiều bệnh nhân điều trị ĐTĐ týp 2 ngoại trú sử dụng các thuốc uống có dạng bào chế đặc biêt, dụng cụ đặc biệt vẫn có một số bệnh nhân còn thói quen nhai, nghiền hoặc bẻ thuốc khi uống, sử dụng thuốc chƣa đúng thời điểm có thể dẫn đến cơn hạ đƣờng huyết, các tác dụng ngoại ý hoặc không kiểm soát đƣợc đƣờng huyết, vấn đề tự tiêm insulin ở nhà gặp rất nhiều khó khăn khi không có sự hỗ trợ của nhân viên y tế. Hơn nữa, hiện nay việc sử dụng thuốc của bệnh nhân đƣợc hỗ trợ bởi các Bác sĩ điều trị nhƣng chƣa nhiều, do mỗi ngày Bác sĩ phải khám và điều trị rất nhiều bệnh nhân, quy trình tƣ 1 vấn bệnh nhân đã đƣợc lƣu ý và quan tâm nhƣng chƣa nhiều.

Sự có mặt của dƣợc sĩ sẽ hỗ trợ cho bác sĩ trong việc ra quyết định chỉ định thuốc và tƣ vấn cách sử dụng các thuốc có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt này, có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chất lƣợng thuốc và hiệu quả điều trị theo các hƣớng dẫn đã ban hành tại Nghị định 131/2020/NĐ-CP [7] Quy định về tổ chức hoạt động dƣợc lâm sàng của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Xuất phát từ thực tế này, nhóm nghiên cứu tiến hành nghiên cứu “Triển khai hoạt động tư vấn sử dụng thuốc có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt trong điều trị đái tháo đường týp 2 ở bệnh nhân ngoại trú tại Trung tâm y tế Hạ Hoà” với 02 mục tiêu sau: 1. Khảo sát thực trạng sử dụng các thuốc có dạng bào chế, dụng cụ đặc biệt trên bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 tại Trung tâm Y tế Hạ Hoà. Bước đầu triển khai hoạt động tư vấn cách sử dụng thuốc có dạng bào chế đặc biệt, dụng cụ tiêm insulin ở bệnh nhân ngoại trú điều trị ĐTĐ týp 2 tại Trung tâm y tế Hạ Hoà.

ĐẠI CƢƠNG VỀ ĐIỀU TRỊ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƢỜNG 1.1 Định nghĩa Đái tháo đƣờng (ĐTĐ) là một bệnh rối loạn chuyển hoá mạn t nh có liên quan đến sự tăng glucose máu. Hiện nay ĐTĐ đang là vấn đề xã hội mang t nh toàn cầu là bệnh không lây nhiễm phát triển nhanh nhất thế giới, là nguyên nhân gây tử vong đừng thứ 4 hoặc thứ 5 ở các nƣớc đang phát triển. Phân loại Bệnh đái tháo đƣờng đƣợc phân 4 loại ch nh [3]: Đái tháo đường típ 1 (do phá hủy tế bào beta tụy, dẫn đến thiếu insulin tuyệt đối). Đái tháo đường thai kỳ (là ĐTĐ đƣợc chẩn đoán trong 3 tháng giữa hoặc 3 tháng cuối của thai kỳ và không có bằng chứng về ĐTĐ t p 1, t p 2 trƣớc đó).

Các loại ĐTĐ đặc biệt do các nguyên nhân khác, nhƣ ĐTĐ sơ sinh hoặc đái tháo đƣờng do sử dụng thuốc và hoá chất nhƣ sử dụng glucocorticoid, điều trị HIV/AIDS hoặc sau cấy ghép mô…Cơ chế bệnh sinh. Điều trị bệnh Đái tháo đường týp 2 1. Mục tiêu điều trị Theo Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị ĐTĐ týpe 2 năm 2020 [3] của Bộ Y tế, mục tiêu điều trị nhƣ sau: * Mục tiêu điều trị ở từng bệnh nhân có thể khác nhau: - Mục tiêu có thể thấp hơn (HbA1c <6,5%) ở BN trẻ, mới chẩn đoán, không có các bệnh lý tim mạch, nguy cơ hạ glucose máu thấp. - Ngƣợc lại, mục tiêu có thể cao hơn (HbA1c từ 7,5 – 8%) ở những BN lớn tuổi, mắc bệnh đái tháo đƣờng đã lâu, có nhiều bệnh lý đi kèm, có tiền sử hạ glucose máu nặng trƣớc đó.

- Cần chú ý mục tiêu glucose huyết sau ăn (sau khi bắt đầu ăn 1-2 giờ) nếu đã đạt đƣợc mục tiêu glucose huyết lúc đói nhƣng chƣa đạt đƣợc mục tiêu HbA1c. 3 * Cân nhắc về mục tiêu điều trị kiểm soát đường huyết, huyết áp, lipid máu cho bệnh nhân đái tháo đường cao tuổi: Bảng 1. Đặc điểm về mục tiêu điều trị kiểm soát đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường có mắc kèm bệnh huyết áp, lipid máu [3] Glucose Glucose Tình huyết lúc Cơ sở để lúc đi Huyết áp trạng sức HbA1c đói hoặc Lipid máu chọn lựa ngủ mmHg khỏe trƣớc ăn (mg/dL) (mg/dL) Statin trừ khi chống chỉ Mạnh Còn sống <7.5% 80-130 80-180 <140/90 định hoặc khỏe lâu không dung nạp Statin trừ khi Phức tạp/ Kỳ vọng chống chỉ sức khỏe sống <8.0% 90-150 100-180 <140/90 định hoặc trung trung không dung bình bình nạp Các quyết định để Cân nhắc khả kiểm soát đƣờng năng nhận huyết không còn đƣợc lợi ch Rất phức Không phụ thuộc A1C mà khi dùng tạp/ sức còn sống phải dựa trênviệc 100-180 110-200 <150/90 Statin khỏe kém lâu tránh hạ đƣờng huyết và tăng đƣờng huyết có triệu chứng 4 Bảng 1.2 Mục tiêu điều trị cho bệnh nhân đái tháo đường ở người trưởng thành, không có thai [3]. Mục tiêu Chỉ số HbA1c < 7% (53mmol/mol) Glucose huyết tƣơng mao mạch lúc đói, trƣớc ăn 80-130 mg/dL (4,4-7,2 mmol/L)* Đỉnh glucose huyết tƣơng <180 mg/dL (10,0 mmol/L)* mao mạch sau ăn 1-2 giờ Tâm thu <140 mmHg, Tâm trƣơng <90 mmHg Nếu đã có biến chứng thận, hoặc có yếu tố nguy Huyết áp cơ tim mạch do xơ vữa cao: Huyết áp <130/80 mmHg LDL cholesterol <100 mg/dL (2,6 mmol/L), nếu chƣa có biến chứng tim mạch LDL cholesterol <70 mg/dL (1,8 mmol/L) nếu đã có bệnh tim mạch vữa xơ, hoặc có thể thấp hơn <50 mg/dL Lipid máu nếu có yếu tố nguy cơ xơ vữa cao Triglycerides <150 mg/dL (1,7 mmol/L) HDL cholesterol >40 mg/dL (1,0 mmol/L) ở nam và >50 mg/dL (1,3 mmol/L) ở nữ 5 1.

Phương pháp điều trị Theo Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh đái tháo đƣờng týp 2 của Bộ Y tế năm 2020 (Ban hành kèm theo Quyết định số 5481/QĐ-BYT ngày 30 tháng 12 năm 2020 [3], lựa chọn thuốc và phƣơng pháp điều trị nhƣ sau: Hình 1. Lựa chọn thuốc và phương pháp điều trị trong ĐTĐ týp 2 Nguyên tắc điều trị cho người bệnh đái tháo đường Lập kế hoạch toàn diện, tổng thể, lấy ngƣời bệnh làm trung tâm, cá nhân hóa cho mỗi ngƣời mắc đái tháo đƣờng, phát hiện và dự phòng sớm, t ch cực các yếu tố nguy cơ, giảm các tai biến và biến cố. 6 Đánh giá tổng thể và quyết định điều trị dựa trên cơ sở: Tình trạng sức khỏe chung, bệnh lý đi kèm, thói quen sinh hoạt, điều kiện kinh tế, xã hội, yếu tố tâm lý, tiên lƣợng sống, cá thể hoá mục tiêu điều trị. - Nguyên tắc sử dụng thuốc: can thiệp thay đổi lối sống ƣu tiên hàng đầu, hạn chế tối đa lƣợng thuốc dùng, định kỳ kiểm tra tác dụng và tuân thủ thuốc cũ trƣớc khi kê đơn mới, phác đồ phù hợp có thể tuân thủ tốt - tối ƣu điều trị, khả thi với BN, có t nh yếu tố chi ph và t nh sẵn có.

Tƣ vấn dinh dƣỡng, hoạt động thể lực, tự theo dõi, hỗ trợ điều trị nên đƣợc triển khai, sẵn sàng cung cấp, hỗ trợ cho bác sỹ điều trị, điều dƣỡng, nhân viên y tế, ngƣời chăm sóc và BN. Chất lƣợng chăm sóc, điều trị BN đái tháo đƣờng cần đƣợc thƣờng xuyên giám sát, lƣợng giá và hiệu chỉnh cho phù hợp 1-2 lần/năm - Các phƣơng pháp điều trị tổng thể bao gồm một số các biện pháp sau: + Tư vấn, hỗ trợ, can thiệp thay đổi lối sống: không hút thuốc, không uống rượu bia, chế; Tư vấn tuân thủ điều trị, kiểm soát cân nặng. + Thuốc uống hạ đường huyết + Thuốc tiêm hạ đường huyết + Kiểm soát tăng huyết áp + Kiểm soát rối loạn lipid máu + Chống đông + Điều trị và kiểm soát biến chứng, bệnh đồng mắc. CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ ĐÁI THÁO ĐƢỜNG TÝP 2 1.

Các nhóm thuốc điều trị đái tháo đường týp 2 Theo Hƣớng dẫn chuẩn đoán và điều trị ĐTĐ týp 2 của Bộ Y tế năm 2020 [3] và ADA 2022 [21], các nhóm thuốc điều trị đái tháo đƣờng týp 2 đƣợc trình bày chi tiết trong bảng 1. Đặc t nh ưu, như c điểm c a một số nhóm thuốc hạ đường huyết không thuộc nhóm insulin Cơ chế tác STT Nhóm Hoạt chất Ƣu điểm Nhƣ c điểm dụng 1 Biguanid Metformin - Giảm sản xuất - Đƣợc sử - Chống chỉ glucose ở gan dụng lâu năm định ở bệnh - Có tác dụng - Dùng đơn nhân suy thận incretin yếu độc không gây (chống chỉ hạ glucose định tuyệt đối huyết khi eGFR < 30 - Không thay ml/phút) đổi cân nặng, - Rối loạn tiêu có thể giảm hóa: đau bụng, cân tiêu chảy - Giảm LDL- - Nhiễm acid cholesterol. lactic - Giảm triglycerides - Giảm nguy cơ tim mạch và tử vong 2 Sulfonyl Tolbutamid - K ch th ch tiết - Đƣợc sử - Hạ glucose urea Chlopropamid insulin dụng lâu năm huyết.