Luận văn thạc sĩ về tư tưởng triết học hiện sinh của Albert Camus

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh tư tưởng triết học hiện sinh cơ bản của albert camus qua một số tác phẩm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tư tưởng triết học hiện sinh cơ bản của Albert Camus qua một số tác phẩm
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHỦ NGHĨA HIỆN SINH
• 1.1. Sự ra đời của chủ nghĩa hiện sinh
• 1.2. Bối cảnh văn hoá tinh thần cho sự ra đời triết học hiện sinh
• 1.3. Soren Kierkegaard - bậc tiền bối của triết học hiện sinh
• 1.4. Husserl - người đặt nền móng lý luận cho triết học hiện sinh
• 1.5. Quan niệm chung về tồn tại người qua nhãn quan triết học hiện sinh
• 1.5.1. Tồn tại người nổi lên như một vấn đề triết học
• 1.5.2. Tồn tại người là tồn tại tự do tuyệt đối
• 1.5.3. Tồn tại người phải là tồn tại đích thực
• 1.5.4. Con quỷ lo âu làm tổ trong thân phận người (Goeth)
• 1.5.5. Tồn tại người luôn vượt qua chính mình (siêu việt hóa)
• 1.5.6. Đối mặt với hư vô
• 2. CHƯƠNG 2: ALBERT CAMUS – MỘT DÒNG CHẢY MỚI CỦA TRIẾT HỌC HIỆN SINH
• 2.1. Albert Camus: cuộc đời và sáng tạo
• 2.2. Sự hình thành và phát triển tư tưởng triết học hiện sinh của Albert Camus
• 2.3. Kẻ xa lạ và Huyền thoại Sisyphus
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tư tưởng triết học hiện sinh của Albert Camus

Tư tưởng triết học hiện sinh của Albert Camus là một trong những chủ đề quan trọng trong triết học thế kỷ XX. Camus không chỉ là một nhà văn mà còn là một triết gia có tầm ảnh hưởng lớn. Ông đã phát triển những ý tưởng về nghĩa của cuộc sống, tự do và trách nhiệm, và absurdism. Tư tưởng của Camus phản ánh sự khủng hoảng tinh thần của con người trong bối cảnh hiện đại, nơi mà những giá trị truyền thống bị thách thức. Ông cho rằng con người phải đối mặt với tình trạng con người và tìm kiếm ý nghĩa trong một thế giới vô nghĩa.

1.1. Bối cảnh lịch sử và văn hóa của triết học hiện sinh

Triết học hiện sinh ra đời trong bối cảnh của những biến động lớn về chính trị và xã hội. Albert Camus đã sống trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ hai, nơi mà những giá trị nhân văn bị đe dọa. Ông đã phản ánh những khía cạnh này trong các tác phẩm của mình, đặc biệt là trong 'Kẻ xa lạ' và 'Dịch hạch'. Những tác phẩm này không chỉ là văn học mà còn là những bài luận triết học sâu sắc về tình trạng con người.

1.2. Những khái niệm chính trong tư tưởng của Camus

Camus đã phát triển nhiều khái niệm quan trọng trong triết học hiện sinh, bao gồm absurdism, tự do, và trách nhiệm. Ông cho rằng cuộc sống không có ý nghĩa tự thân, và con người phải tự tạo ra ý nghĩa cho cuộc sống của mình. Điều này dẫn đến khái niệm về nổi loạn, nơi mà con người phải đứng lên chống lại sự vô nghĩa của cuộc sống.

II. Vấn đề và thách thức trong tư tưởng triết học hiện sinh của Camus

Tư tưởng của Albert Camus không chỉ đơn thuần là một triết lý mà còn là một phản ứng đối với những thách thức của thời đại. Ông đã chỉ ra rằng con người đang sống trong một thế giới vô nghĩa, nơi mà các giá trị truyền thống không còn phù hợp. Điều này tạo ra một cảm giác khủng hoảng tinh thần và cảm giác cô đơn. Camus đã đặt ra câu hỏi về nghĩa của cuộc sống và cách mà con người có thể tìm thấy ý nghĩa trong một thế giới như vậy.

2.1. Khủng hoảng tinh thần trong thời đại hiện đại

Khủng hoảng tinh thần là một trong những chủ đề chính trong tư tưởng của Camus. Ông cho rằng con người hiện đại đang phải đối mặt với tình trạng con người mà không có sự hỗ trợ từ các giá trị truyền thống. Điều này dẫn đến sự cảm giác cô đơn và vô nghĩa trong cuộc sống. Camus đã mô tả điều này qua các nhân vật trong tác phẩm của mình, như Meursault trong 'Kẻ xa lạ'.

2.2. Nỗi lo âu và sự nổi loạn của con người

Nỗi lo âu là một phần không thể thiếu trong tư tưởng của Camus. Ông cho rằng con người phải đối mặt với nỗi lo âu về sự tồn tại của mình trong một thế giới vô nghĩa. Tuy nhiên, thay vì chấp nhận sự vô nghĩa, Camus khuyến khích con người nổi loạn và tìm kiếm ý nghĩa cho cuộc sống của mình. Điều này thể hiện rõ trong tác phẩm 'Huyền thoại Sisyphus', nơi mà nhân vật chính phải đối mặt với sự vô nghĩa nhưng vẫn tiếp tục sống và tìm kiếm ý nghĩa.

III. Phương pháp và giải pháp trong tư tưởng triết học hiện sinh của Camus

Camus đã phát triển một phương pháp tiếp cận độc đáo để giải quyết những vấn đề mà ông đã nêu ra. Ông không chỉ dừng lại ở việc chỉ trích sự vô nghĩa của cuộc sống mà còn đưa ra những giải pháp cho con người. Phương pháp của Camus bao gồm việc chấp nhận tình trạng con người và tìm kiếm ý nghĩa trong những hành động hàng ngày. Ông nhấn mạnh rằng con người có thể tìm thấy tự do và trách nhiệm thông qua việc sống một cuộc sống có ý nghĩa.

3.1. Chấp nhận sự vô nghĩa và tìm kiếm ý nghĩa

Camus cho rằng việc chấp nhận sự vô nghĩa của cuộc sống là bước đầu tiên để tìm kiếm ý nghĩa. Ông khuyến khích con người không nên trốn tránh thực tại mà phải đối mặt với nó. Điều này dẫn đến việc tìm kiếm ý nghĩa trong những hành động hàng ngày, từ đó tạo ra một cuộc sống có giá trị.

3.2. Tự do và trách nhiệm trong cuộc sống

Tự do và trách nhiệm là hai khái niệm quan trọng trong tư tưởng của Camus. Ông cho rằng con người phải chịu trách nhiệm cho những hành động của mình và không thể đổ lỗi cho hoàn cảnh. Điều này tạo ra một cảm giác tự do thực sự, nơi mà con người có thể tự quyết định cuộc sống của mình mà không bị ràng buộc bởi các giá trị truyền thống.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tư tưởng triết học hiện sinh của Camus

Tư tưởng của Albert Camus không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Những ý tưởng về tự do, trách nhiệm, và nổi loạn có thể giúp con người đối mặt với những thách thức trong cuộc sống hiện đại. Camus đã chỉ ra rằng con người có thể tìm thấy ý nghĩa trong những hành động hàng ngày và trong mối quan hệ với người khác. Điều này có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và tạo ra một xã hội tốt đẹp hơn.

4.1. Tìm kiếm ý nghĩa trong cuộc sống hàng ngày

Camus khuyến khích con người tìm kiếm ý nghĩa trong những hành động hàng ngày. Điều này có thể bao gồm việc chăm sóc cho gia đình, tham gia vào các hoạt động cộng đồng, hoặc đơn giản là sống một cuộc sống chân thành. Những hành động này không chỉ mang lại ý nghĩa cho cuộc sống mà còn giúp xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với người khác.

4.2. Tạo ra một xã hội tốt đẹp hơn thông qua tư tưởng của Camus

Tư tưởng của Camus có thể được áp dụng để tạo ra một xã hội tốt đẹp hơn. Bằng cách khuyến khích con người sống có trách nhiệm và tìm kiếm ý nghĩa, xã hội có thể trở nên nhân văn hơn. Điều này có thể giúp giảm bớt sự cô đơn và khủng hoảng tinh thần mà nhiều người đang phải đối mặt trong cuộc sống hiện đại.

V. Kết luận về tư tưởng triết học hiện sinh của Albert Camus

Tư tưởng triết học hiện sinh của Albert Camus đã để lại dấu ấn sâu sắc trong triết học và văn học thế kỷ XX. Ông đã chỉ ra rằng con người phải đối mặt với tình trạng con người và tìm kiếm ý nghĩa trong một thế giới vô nghĩa. Những ý tưởng về tự do, trách nhiệm, và nổi loạn không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Tư tưởng của Camus vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện đại, nơi mà con người đang phải đối mặt với nhiều thách thức và khủng hoảng tinh thần.

5.1. Tầm quan trọng của tư tưởng Camus trong bối cảnh hiện đại

Tư tưởng của Camus vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện đại. Những ý tưởng về tự do và trách nhiệm có thể giúp con người đối mặt với những thách thức trong cuộc sống. Camus đã chỉ ra rằng con người có thể tìm thấy ý nghĩa trong những hành động hàng ngày, từ đó tạo ra một cuộc sống có giá trị.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu về Camus

Nghiên cứu về tư tưởng của Camus cần được tiếp tục để khám phá sâu hơn về những khía cạnh của triết học hiện sinh. Các nhà nghiên cứu có thể tìm hiểu thêm về cách mà tư tưởng của Camus có thể áp dụng vào các lĩnh vực khác nhau, từ văn học đến tâm lý học, và từ triết học đến xã hội học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ CHỦ NGHĨA HIỆN SINH 1.1 Sự ra đời của chủ nghĩa hiện sinh Chủ nghĩa hiện sinh, với tư cách là trào lưu văn hoá - triết học, xuất hiện đầu tiên ở Đức ngay sau Thế chiến I và làn sóng mới của nó nổi lên ở Pháp sau Thế chiến II. Có thể thấy chủ nghĩa hiện sinh biểu hiện rõ khủng hoảng kinh tế xã hội trong và sau những cuộc chiến - khi mà tâm trạng lo âu, bi quan, nổi loạn bao trùm lên xã hội. Thuật ngữ này được nhìn nhận rộng rãi theo cách mô tả của J.Sartre: tồn tại có trước bản chất. Hãy cứ sống như mình vốn có, Thượng đế đã chết và mọi cái đều được phép.

Tuy nhiên, đó chỉ mới là cái nhìn về chủ nghĩa hiện sinh như một trào lưu văn hoá. Chủ nghĩa hiện sinh còn là một khuynh hướng triết học phương Tây nổi trội của thế kỷ XX. Rõ ràng, đó là sự phản ứng của chủ nghĩa phi duy lý chống chủ nghĩa duy lý. Và ở giác độ này, chủ nghĩa hiện sinh là triết học hiện sinh, là một đóng góp lớn cho sự hình thành bản thể luận phương Tây hiện đại.

Các nhà hiện sinh coi sự lý giải siêu hình học về tồn tại người của triết học truyền thống là thất bại, không đưa đến những kết quả thoả mãn. Tồn tại người cũng không thể dừng lại ở những chân lý mà khoa học, cả khoa học tự nhiên và tâm lý học đem lại. Những phạm trù của đạo đức học cũng không đủ để định nghĩa tồn tại người. Không từ chối hiệu lực nhất định của những phạm trù khoa học được chi phối bởi khuôn mẫu chân lý hay những phạm trù đạo đức bị chi phối bởi khuôn mẫu của lợi ích và quyền lợi, triết học hiện sinh có thể được định nghĩa như học thuyết triết học mà những phạm trù của nó dựa trên tính đích thực của tồn tại người, là sự cần thiết để có thể nắm bắt sự tồn tại của con người.

Họ nhấn mạnh rằng, vấn đề của tồn tại phải là vấn đề tiên quyết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 trong triết học. Hiện sinh luôn là duy nhất, cá biệt. Tự do hiện sinh thể không thể công thức hoá. Tồn tại không thể trở thành một đề tài cho khoa học khách quan.

Tồn tại phải được phát giác và cảm nhận bởi chính hiện sinh thể cùng với sự trải nghiệm và hoàn cảnh của chính hắn. Chính vì vậy, tồn tại người phải là vấn đề trung tâm và tiên quyết của triết học. Trong và sau các cuộc chiến tranh thế giới của thế kỷ XX, khi châu Âu tìm thấy mình trong cơn khủng hoảng, đối mặt với cái chết, sự huỷ diệt thì phong trào hiện sinh bắt đầu thịnh hành. Chủ nghĩa hiện sinh như một khuynh hướng triết học cũng như một phong trào văn hoá được phổ biến rộng rãi nhất trong những thập niên 40-50 của thế kỷ XX, là thời điểm mà châu Âu đang chìm trong tâm trạng tuyệt vọng, có thể không phải không có hy vọng về việc tái thiết xã hội nhưng tình trạng bi quan cũng đủ để chấp nhận cái nhìn hiện sinh về sự vô mục đích của thế giới, sự buồn nôn, vô nghĩa của cuộc đời.

Khi xem xét chủ nghĩa hiện sinh với tư cách là triết học hiện sinh, bên cạnh những điều kiện kinh tế, xã hội và chính trị là cái đóng vai trò tiền đề quan trọng cho sự ra đời của chủ nghĩa hiện sinh và cũng đã được đề cập đến trong một số luận văn và luận án viết về triết học hiện sinh (do vậy, chúng tôi không nhắc lại ở đây), chúng ta không thể tách rời bối cảnh văn hoá tinh thần cũng như cội nguồn tư tưởng của nó.1 Bối cảnh văn hoá tinh thần cho sự ra đời triết học hiện sinh Cuối thế kỷ XIX, trong lòng châu Âu bùng nổ cuộc khủng hoảng có cội nguồn từ sức nặng của thứ văn hoá chuyên chế bóp nghẹt nhân cách cá nhân. Soi xét con người cá nhân bằng những giáo lý im lìm của Cơ đốc giáo trong suốt gần hai mươi thế kỷ, những giá trị, chuẩn tắc tuyệt đối đã giam hãm tồn tại người vốn tự do, đột biến và đầy sáng tạo. Tồn tại người rạn nứt, nhiều tầng cảm xúc bị đè nén bừng tỉnh với câu hỏi: hiện sinh của tôi là đích thực hay không đích thực? Và, chính câu hỏi mang ý nghĩa thức tỉnh này đã khởi dấy lên một cách mạnh mẽ những tư tưởng triết học hiện sinh lấy tồn tại người là cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 cánh của mọi triết lý. Triết thuyết này trở nên có tác động mạnh mẽ tới đời sống xã hội phương Tây lúc bấy giờ.

Sự ra đời của triết học hiện sinh trong dòng chảy của lịch sử triết học là biểu hiện của sự biến văn hoá. Cách tiếp cận nhân học văn hoá trong lĩnh vực tri thức nhân văn buộc chúng ta phải tìm hiểu sâu sắc những tiền đề văn hoá cho sự ra đời chủ nghĩa hiện sinh. Trên cơ sở hiểu rõ những tiền đề văn hoá đó, chúng ta có thể có những góc nhìn, những soi rọi triết học hiện sinh từ góc độ nhân học văn hoá. Bối cảnh văn hoá cho sự ra đời chủ nghĩa hiện sinh có phông nền chính là chủ nghĩa duy lý và cuộc khủng hoảng mà nó đưa đến cho châu Âu.

Văn hoá châu Âu Cận đại khởi từ văn hoá Phục hưng đã đưa con người vào vị trí trung tâm của mọi sáng tạo văn hoá. Đây là thời đại “khám phá ra con người”. Những sự lý giải con người trên chiều cạnh lý tính diễn ra trong triết học Khai sáng, tới Kant và đạt đến đỉnh cao trong thống triết học Hegel. Lý tính trở thành chiều đo tuyệt đối về tồn tại người, tức nhân tính.

Sự tự vận động của lý tính đã kiến tạo nên một hệ thống hoàn hảo điều chỉnh hành vi con người. Những hệ giá trị tuyệt đối được áp dụng trong xã hội một cách triệt để bởi nhà cầm quyền. Không gì dễ dàng hơn là điều khiển đám đông không nhân cách, hay chính là mẫu hình con người đại chúng theo cách gọi của Oterga I Gasset. Con người đại chúng có thái độ thờ ơ với những vấn đề quan trọng, chỉ tiếp nhận những nhận xét, sở thích do người khác đưa ra và được phương tiện truyền thông gán cho chứ không tự mình xây dựng, và, vì vậy, nó là nơi nhận những mỹ từ được nhồi nhét từ kẻ cầm quyền.

Con người đại chúng quen với nếp sống theo những khuôn mẫu phổ biến và sợ hãi sự thay đổi do chính mình tạo ra. Kiểu người này không nhìn thẳng vào cô đơn vì nó không có cá tính mạnh mẽ. Tâm hồn nó là một khối đồng tính. “Người ta gán cho tâm thần tập thể, ý thức xã hội những phẩm chất cao cả nhất, kỳ lạ nhất, đôi khi là thần thánh nhất.

Đối với Durkheim thì xã hội là Chúa chân chính. Theo tín đồ Cơ đốc giáo Bonalld, tín đồ Tin lành giáo Hégel v. thì tâm thần tập thể là cái cao cả, mang tính người lớn hơn nhiều so với con người, là sáng suốt hơn nhiều con người”[25, 133]. Phân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 tâm học Freud đã mở ra triển vọng lớn cho việc tìm hiểu tâm lý con người.

Không đi vào lý thuyết của Freud, tôi chỉ muốn nói đến sự quan tâm của ông vào cái Ngã bị đè nén bởi cái Siêu Ngã - các cấm đoán xã hội, các chuẩn tắc văn hoá và tình trạng “không thỏa mãn với văn hoá”. Sự ra đời của phân tâm học cho phép chúng ta tiếp cận tình trạng tồn tại người trong mọi nền văn hoá: bị cưỡng chế. Chính bản thân Freud cũng không ủng hộ việc giải phóng tình cảm, mà coi việc đè nén dục vọng là nguyên tắc của tồn tại; đáp ứng các dục vọng tình dục, hiếu chiến, sự phá hủy hay bản năng chết thì không những đe dọa thứ văn hoá áp đặt mà còn đe doạ cả sự kế tục giống nòi người. Bản thân Freud ở một khía cạnh nhất định chính là sản phẩm của nền văn hoá duy lý.

Cách mạng khoa học kỹ thuật cùng với sự bành trướng của phương tiện truyền thông khiến cho cuộc sống con người trở nên phức tạp và nguy hiểm hơn. Triết học hiện sinh hoàn toàn không phủ định những thành tựu của khoa học đối với sự phát triển toàn diện con người, nhưng vấn đề là sự phát triển của khoa học kỹ thuật tự thân chúng không kéo theo sự phát triển trong lĩnh vực văn hoá tinh thần. Franc đã phải nói: “loài người hiện đại không còn khả năng tạo ra tính người”. Như vậy, cần phải tỏ thái độ đối với sự phát triển tiếp theo trên bình diện nhân cách con người, nếu không, con người không còn năng lực đồng cảm và sẽ uỷ thác mọi vấn đề về nhân tính, nhân phẩm cho khoa học.

Điều này được Berdyaev cảnh báo trong triết học lịch sử của mình. Ông xác định rõ ràng rằng, lịch sử là lịch sử loài người và lịch sử của những số phận cá nhân chứ không phải là lịch sử của lãnh tụ, nên thái độ với lịch sử phải là thái độ có nhân cách, có trách nhiệm, có đạo đức. Ông phản đối thái độ xác tín đối với tính có quy luật của lịch sử. Tâm thế tin tưởng một cách vô căn cứ vào tương lai tốt đẹp mà không biết suy nghĩ nghiêm túc về việc bắt đầu xây dựng tương lai đó như thế nào (Berdyaev gọi là Tiến bộ giáo) sẽ hình thành một lớp người vô ơn với di sản quá khứ, tàn nhẫn với hiện tại và vô trách nhiệm với tương lai.

Hơn nữa, nó còn tạo ra tâm lý thù hằn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 giữa các thế hệ do niềm tin vào sự vượt trội tất yếu của thế hệ sau so với thế hệ trước và như vậy, tạo ra sự xa lạ ngày càng lớn giữa người với người. Chủ nghĩa vô thần trở thành một nguyên nhân quan trọng cho các vấn đề của triết học hiện sinh. Sự sụp đổ truyền thống tôn giáo ở châu Âu, một mặt, làm mất đi những giá trị nhân bản, hướng thiện trong đời sống tinh thần của xã hội mà tất cả tôn giáo đều hướng đến; mặt khác, điều đó làm cho ý thức về sự vô nghĩa, vô giá trị của đời sống càng trở nên trầm trọng. Sau cái chết của Chúa là cái chết của con người.

Andre Malraux đã viết trong bài diễn văn đọc trước Đại hội văn hoá Liên hợp quốc (1948): “Thảm kịch của châu Âu chính là cái chết của con người” [47, 188].