Chương 1 MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một hệ thống các quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của giáo dục Việt Nam, từ giáo dục dân chủ nhân dân tiến lên giáo dục xã hội chủ nghĩa. Đó là tư tưởng về vai trò, vị trí, mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục. Đối tượng nghiên cứu của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là hệ thống những quan điểm, lý luận về giáo dục Việt Nam của Người gắn liền với quá trình cách mạng Việt Nam. Việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục được vận dụng vào thực tiễn giáo dục Việt Nam, làm cho giáo dục nước ta ngày một lớn mạnh và cũng góp phần làm cho tư tưởng của Người được phong phú và phát triển.
Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói riêng được hình thành và phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX - thời kỳ có nhiều biến động với những bước chuyển sâu sắc trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Về nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục: Sinh ra trong một gia đình nhà Nho, lớn lên trên một mảnh đất giàu truyền thống văn hóa và tinh thần hiếu học, từ nhỏ, Hồ Chí Minh đã sớm được tiếp thu những truyền thống văn hóa đậm tính nhân văn và tinh thần yêu nước sâu sắc của dân tộc Việt Nam. Bên cạnh đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục còn được kế thừa, tiếp thu tư tưởng văn hóa phương Đông (đặc biệt là tư tưởng của Nho, Lão, Phật), tư tưởng của các nhà Khai sáng Pháp, chủ nghĩa Tam dân của Tôn Dật Tiên. Quan trọng hơn cả đó là sự ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin đã nâng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lên một trình độ mới mang tầm vóc thời đại.
Bằng năng lực và hoạt động thực tiễn của mình, Hồ Chí Minh đã xây dựng ở Việt Nam một nền giáo dục mới - nền giáo dục xã hội chủ nghĩa - mà ở đó con người được phát triển toàn diện. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về mục tiêu và vai trò của nền giáo dục mới 1. Mục tiêu của giáo dục 1.
Xây dựng động cơ đúng đắn cho người học Giáo dục là sự truyền đạt và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người, mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, việc xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho người học là hết sức quan trọng bởi nó sẽ tạo hứng thú cho người học, làm cho quá trình dạy học đạt được hiệu quả cao nhất. Đối với Hồ Chí Minh, động lực, mục tiêu của sự học là phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Tư tưởng học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân của Hồ Chí Minh được thể hiện nhất quán thông qua những chỉ thị, những lời căn dặn và hành động thực tiễn của Người. Trong thực tế lịch sử xã hội, mỗi một thời kỳ lịch sử xã hội khác nhau tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội và nhận thức, con người ta đề cao sự học không giống nhau.
Dân tộc Việt Nam trong thời đại phong kiến đã từng ảnh hưởng bởi quan niệm "học nhi ưu tắc sĩ" (học để làm quan), cái học đó đã đào tạo ra một tầng lớp quan lại bằng con đường khoa bảng, và xã hội nông nghiệp đề cao cái học để "vinh thân phì gia", để một người làm quan cả họ được nhờ. Trước Hồ Chí Minh, thân phụ và các bậc tiền bối của Người ít nhiều đã chịu ảnh hưởng sự học đó. Đến Hồ Chí Minh, Người nhận thức được lợi ích của việc học lớn hơn nhiều. Học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân tức là làm việc, là lãnh nhận sứ mệnh trước quốc dân, đồng bào, là cống hiến, đặt cái lợi nhân quần của Tổ quốc nhân dân lên hết thảy.
Đó là ý nghĩa đích thực của sự học của quan điểm khoa học và cách mạng, tiến bộ và nhân văn. Ở cương vị chủ tịch Đảng, chủ tịch nước, đi nhiều, hễ có dịp là Hồ Chí Minh dạy nhân dân về lợi ích của sự học mới, về ý nghĩa của sự học cao cả ấy. Trong lời ghi ở trang đầu quyển sổ vàng của trường Nguyễn Ái Quốc trung ương, Người viết: "Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự Đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại” [44, tr.
Phát biểu trong Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất về công tác huấn luyện và học tập, năm 1950, Hồ Chí Minh, đặt câu hỏi: học để làm gì? và Hồ Chí Minh đã nói nhiều về mục đích của sự 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học, song đúc kết lại vẫn là cái học để làm việc, để phụng sự Tổ quốc và nhân dân. Nói chuyện tại Đại hội giáo dục phổ thông toàn quốc, 1956, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Dạy và học cần phải theo nhu cầu của dân tộc, của Nhà nước. Thầy dạy tốt, trò học tốt, cung cấp đủ cán bộ cho nông nghiệp, công nghiệp, cho các ngành kinh tế và văn hóa. Đó là nhiệm vụ vẻ vang của các thầy giáo, cô giáo” [48, tr.
Trong thư gửi các học sinh trường Sư phạm miền núi Trung ương nhân dịp trường khai giảng, năm 1955, Người viết: "Nhiệm vụ của các cháu là thi đua học tập để sau này góp phần vào việc mở mang quê hương của mình và việc xây dựng nước Việt Nam yêu quý của chúng ta” [47, tr. Trong Thư gửi các cháu lưu học sinh Việt Nam học ở Moscow, Người căn dặn: "Các cháu học kỹ thuật và học tiếng Nga cần nhận rõ mình học cốt để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Học ngành nào cũng cần phải căn cứ vào nhu cầu của Tổ quốc, của nhân dân mà định, không thể tùy theo sở thích của riêng mình” [48, tr. Trong một lần khác, nói chuyện tại lớp đào tạo hướng dẫn viên các trại hè cấp I năm 1956, Người nói: "Mục đích của giáo dục bây giờ là phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc.
Có thể thấy, xuyên suốt tư tưởng Hồ Chí Minh không có sự học nào hơn là sự học là để làm người, giúp đời, phụng sự Tổ quốc và Nhân dân. Đó cũng chính là sự học của người cách mạng, của đạo đức xã hội chủ nghĩa, của những con người thấm đẫm trong mình lý tưởng cộng sản. Tiếp thu tinh thần hiếu học của cha ông, song đến lượt mình, ở Hồ Chí Minh, sự học của dân tộc Việt Nam, của người Việt Nam đã mang nội dung ý nghĩa mới, học không phải chăm chắm trong bầu trời cá nhân chật hẹp "vinh thân phì gia", mũ cao áo dài, cân đai võng lọng mà học có một mục đích ý nghĩa cao đẹp, tràn đầy lý tưởng nhân văn cao cả, để làm người phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, làm lợi cho dân, cho nước. Chính thấm nhuần cái lý tưởng học đó mà hàng vạn thanh niên trí thức dưới chế độ mới, kể cả những trí thức được đào tạo ở Pháp (chế độ thực dân cũ) đã ra sức phấn đấu học hỏi, nắm bắt khoa học kỹ thuật phục vụ sự nghiệp kháng chiến và xây dựng xã hội chủ nghĩa, nhiều người đã từ bỏ trời Tây hoa lệ, trở về sống đồng cam cộng khổ cùng nhân dân phụng sự sự nghiệp kháng chiến kiến quốc, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiêu biểu như bác sĩ Đặng Văn Ngữ, Kỹ sư Phạm Quang Lễ (anh hùng Trần Đại Nghĩa) và nhiều trí thức dưới chế độ cũ đã sẵn sàng ra tay giúp nước như Tiến sỹ Nho học Huỳnh Thúc Kháng, nhân sĩ Vũ Đình Hòe.
Không chỉ dừng lại ở tư tưởng chỉ đạo, Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về việc nỗ lực học tập để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Hồ Chí Minh ra đi từ buổi nhân dân, đất nước còn đắm chìm trong đêm đen nô lệ, Người không có điều kiện để nuôi chí học hành, sau này khi nói chuyện với sinh viên quốc tế họp tại Việt Nam năm 1961, Người thổ lộ "Về văn hóa: Tôi chỉ học hết lớp tiểu học". Người sớm dấn thân vào lao động và tranh đấu, nhưng bản thân Người đã có ý thức học tập từ rất sớm. Sau này, Người đã từng kể lại: ".Vào trạc 13 tuổi, lần đầu tiên tôi đã được nghe những từ Pháp : tự do, bình đẳng, bác ái.
Thế là tôi muốn làm quen với văn minh Pháp, tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau những từ ấy", và đó cũng là nguyên nhân Người đi về phía trời Tây để học hỏi, tìm con đường khả dĩ cứu nước, cứu dân. Trong hoàn cảnh lao động kham khổ, thiếu thốn, có những lúc bị tù đày, Người luôn có ý thực tự học tự bồi dưỡng, từ ngoại ngữ, đến các tri thức văn hóa, khoa học. Đi đến đâu, Hồ Chí Minh đều học và sử dụng được ngoại ngữ, thông hiểu văn hóa để hòa nhập và hoạt động. Bản thân Người không được đào tạo một cách bài bản, chính thống qua trường lớp, cấp học, nhưng những tri thức người có được hết sức sâu sắc và toàn diện.
Người còn căn dặn cán bộ phải học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học ở nhân dân. Chính nhờ học qua sách báo, qua bè bạn, Hồ Chí Minh đã tiếp cận với chủ nghĩa Mác - Lênin. Người đã được giác ngộ và tìm thấy con đường cứu nước chân chính cho dân tộc: "Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!". Từ đó, Người tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ Ba, vì đã chỉ ra cho Người con đường tranh đấu cho độc lập tự do của dân tộc mình.
Tinh hoa của sự học của Hồ Chí Minh được thẩm thấu và tỏa ra ở cốt cách văn hóa thanh cao, lịch thiệp, trong trí thông minh xuất chúng, ở lối ứng xử tinh tế, hấp dẫn. Tất cả nhờ Người luôn ý thức tự học và hành. Hồ Chí Minh luôn tâm đắc câu nói của Lênin: học nữa, học mãi, và chính Người cho rằng, học để tiến bộ mãi! 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chính nhờ cái học thấu đáo, năng lực tự học xuất chúng đó, đã làm cho Hồ Chí Minh hội tụ được những tinh túy văn hóa Đông, Tây, đem hết tài học, lực học, kiến học phục vụ sự nghiệp cách mạng của dân tộc của nhân dân.