CHƯƠNG 1. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁN BỘ 1. Quan niệm của Hồ Chí Minh về người cán bộ và đạo đức là gốc của người cán bộ 1. Quan niệm của Hồ Chí Minh về người cán bộ Trong sự nghiệp cách mạng, việc xây dựng tư tưởng, lý luận, vạch ra đường lối chiến lược là những vấn đề quyết định hàng đầu.
Cùng với đó, việc xây dựng tổ chức và lực lượng, trước hết là xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng cũng là một vấn đề then chốt. Hồ Chí Minh là một lãnh tụ đã quan tâm đúng mức đến cả hai vấn đề cơ bản có ý nghĩa quyết định đó. Từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã nhận thức được vị trí, vai trò của người cán bộ. Do đó, trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Người rất mực quan tâm đến vấn đề cán bộ.
Cán bộ mà chúng ta bàn tới ở đây theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh là những người làm trong các cơ quan, đoàn thể, công sở, lực lượng vũ trang. Họ có thể giữ chức vụ chỉ huy, phụ trách, lãnh đạo, quản lý hoặc làm công tác nghiệp vụ, chuyên môn đơn thuần, trực tiếp hoặc gián tiếp đóng góp vào sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Họ có thể là những đảng viên cộng sản hoặc chưa phải, không phải đảng viên cộng sản. Đặc biệt, trong các bài viết, tác phẩm, Hồ Chí Minh nhấn mạnh nhiều đến đối tượng cán bộ, đảng viên có chức, có quyền, những người chịu trách nhiệm trực tiếp và to lớn trước nhân dân và toàn dân tộc.
Những người cán bộ đó, do vậy theo Hồ Chí Minh phải là những người có tinh thần cách mạng, sẵn sàng hy sinh cho độc lập tự do của dân tộc và hạnh phúc của nhân dân. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cán bộ cách mạng có vị trí, vai trò quan trọng, quyết định thành bại của sự nghiệp cách mạng. Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cán bộ là cái dây chuyền của bộ máy” [35, tr. Trong cỗ máy công nghiệp, dây chuyền liên quan đến nhiều bộ phận, chuyển tải sức điện từ động cơ đến các bộ phận.
Nếu dây chuyền không tốt, không chạy thì động cơ dù tốt, dù chạy toàn bộ máy cũng tê liệt. Trong đời sống kinh tế - xã hội, sự chuyển động của xã hội được coi như một “cỗ máy” khổng lồ. Trong “cỗ máy” đó, cán bộ là “dây chuyền”, “cầu nối” giữa Đảng, Chính phủ với nhân dân. Đây là một “dây chuyền” đặc biệt.
Bởi vì, theo Hồ Chí Minh, cán bộ là người xây dựng nên đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước sao cho phản ánh đúng lợi ích của các tầng lớp nhân dân, là người thực thi pháp luật của Nhà nước. Thực tế là mọi chủ trương, đường lối của Đảng và Chính phủ đều do cán bộ nghiên cứu đề xuất, đồng thời cũng do cán bộ tổ chức, hướng dẫn nhân dân thực hiện. Đường lối của Đảng đúng hay sai, tổ chức thực hiện thành hay không đều phụ thuộc vào cán bộ. Động lực của mọi cuộc cách mạng là quần chúng nhân dân, mà hạt nhân chủ yếu của nó là lực lượng cán bộ.
Nói đến cán bộ, Người còn ví cán bộ như là “tiền vốn của Đoàn thể”. Có vốn mới làm ra lãi. Bất cứ chính sách, công tác gì nếu có cán bộ tốt thì thành công, tức là có lãi. Không có cán bộ tốt thì hỏng việc, tức là lỗ vốn.
Hồ Chí Minh đưa ra một triết lý sâu sắc “cán bộ là cái gốc của công việc”, cán bộ là nhân tố quan trọng góp phần quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước. Vì vậy, trong mọi việc mà không có cán bộ thì không thể hoàn thành. Nhưng vấn đề không phải chỉ dừng lại ở chỗ có hay không có cán bộ mà ở chỗ cán bộ phải là người như thế nào mới đưa cách mạng đến thắng lợi? Trong bài nói tại lớp chỉnh huấn đầu tiên của Trung ương năm 1952, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cán bộ quyết định mọi việc. Các đồng chí đều là cán bộ cao cấp, đều giữ những trách nhiệm quan trọng.
Công việc thành hay là bại một phần lớn là do nơi tư tưởng đạo đức, thái độ và lề lối làm việc của các đồng chí” [37, tr. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, khi bàn đến vai trò của cán bộ, Hồ Chí Minh không đề cập đến cán bộ một cách chung chung, mà Người chỉ rõ là “cán bộ tốt” hay “cán bộ kém”, “cán bộ dở”. Vì “muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” [35, tr. Nói cụ thể, có cán bộ tốt thì mọi việc mới thành công.
Vậy thế nào là cán bộ tốt? Theo Hồ Chí Minh, cán bộ tốt là người có cả đức và tài, trong đó đức là gốc. Quan niệm của Hồ Chí Minh về đạo đức là gốc của người cán bộ Hồ Chí Minh quan niệm, một người cán bộ tốt tức là ở người cán bộ đó có sự thống nhất giữa đức và tài, trong đó Người đặc biệt đề cao đạo đức, coi “đức là gốc” của người cán bộ. Bàn về vai trò của đạo đức đối với cán bộ, Hồ Chí Minh viết: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo.
Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?”[35, tr. Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, đạo đức là thước đo lòng cao thượng của con người, tiêu chí để kiểm tra chất “người”, tính “người” của một con người. Đạo đức cần cho mọi người, đó là đạo đức công dân.
Nhưng đạo đức đặc biệt cần cho cán bộ, cho người cách mạng. Tại sao như vậy? Hồ Chí Minh cho rằng: “làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ. Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa. Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” [41, tr.
Đồng thời, người cán bộ cách mạng nếu được vũ trang bằng đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước và khi gặp thuận lợi, thành công cũng vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn, chứ không kiêu ngạo, hủ hóa. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao yếu tố đạo đức ở người cán bộ. Nhưng đạo đức đó phải là đạo đức mới, đạo đức cách mạng chứ không phải đạo đức cũ, đạo đức thủ cựu thời phong kiến. Bởi lẽ, con đường cách mạng theo Hồ Chí Minh là con đường cách mạng vô sản.
Đó không những là một cuộc cách mạng chính trị mà còn là một cuộc cách mạng đạo đức. Đi theo con đường cách mạng vô sản, Hồ Chí Minh thực sự đã tiến hành một cuộc đảo lộn trong quan niệm đạo đức. Sự đảo lộn đó trước hết thể hiện trong những quan niệm đúng đắn về đạo đức cũ và đạo đức mới. Theo Hồ Chí Minh, đạo đức mới tức là đạo đức cách mạng.
Đạo đức cách mạng khác về chất so với đạo đức cũ. Trong Bài nói chuyện tại trường Chính trị trung cấp quân đội, Hồ Chủ tịch đã phân biệt đạo đức cũ và đạo đức mới, Người nói: “Có người cho đạo đức cũ và đạo đức mới không có gì khác nhau. Nói như vậy là lầm to. Đạo đức cũ và đạo đức mới khác nhau nhiều.
Đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất chân chổng lên trời. Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngửng lên trời. Bọn phong kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính, nhưng không bao giờ làm mà lại bắt nhân dân phải tuân theo để phụng sự quyền lợi cho chúng. Ngày nay ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ thực hiện làm gương cho nhân dân theo để lợi cho nước cho dân” [37, tr.
Đạo đức cũ – loại hình đạo đức tương ứng với bản chất của chế độ phong kiến, một chế độ dựa trên nguyên tắc phục tùng thứ bậc, được phản ánh trong ý thức đạo đức dưới hình thức thân phận của mỗi con người. Ở đâu, giai cấp phong kiến cũng coi khinh lao động và quần chúng lao động, đòi hỏi họ phải "giữ phận", chung thuỷ và trung thành vô điều kiện với bề trên. Quan niệm đạo đức của giai cấp thống trị vừa ảnh hưởng, vừa đối lập với quan niệm đạo đức của nông nô và nông dân. Nhưng vì chính sách ngu dân của phong kiến, vì địa vị xã hội hèn mọn của nông dân đã nuôi dưỡng ở họ tính yên phận, nhẫn nhục, thói quen phục tùng, thái độ tôi tớ đối với phong kiến.
Thế còn đạo đức cách mạng thì theo Hồ Chí Minh, đó không phải là đạo đức thủ cựu, nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân tộc, của loài người. Đạo đức mà ở đó mỗi người tự ý thức được vị trí, trách nhiệm của mình đối với dân tộc, hòa chung lợi ích bản thân với lợi ích dân tộc. Đó là lòng yêu nước thương nòi, sẵn sàng chiến đấu hy sinh, xả thân vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, sống có tình, có nghĩa, có đạo đức, có lý tưởng, có ý chí tự lực, tự cường, tinh thần đoàn kết, nhân ái… Đạo đức cách mạng đã trở thành bộ phận quan trọng trong nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực, là nguồn sức mạnh to lớn để toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta vượt qua mọi thử thách cam go vươn lên giành độc lập, tự do cho Tổ quốc, xây dựng chế độ xã hội mới, đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Đạo đức cách mạng theo Hồ Chí Minh là: “Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng.
Đó là điều chủ chốt nhất.