§¹i häc quèc gia Hµ Néi Tr-êng §¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n. Lª ThÞ Thuý Mét sè néi dung c¬ b¶n trong t- t-ëng chÝnh trÞ - x· héi cña khæng tö LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc triÕt häc Hµ Néi - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §¹i häc quèc gia Hµ Néi Tr-êng §¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n. Lª ThÞ Thuý Mét sè néi dung c¬ b¶n trong t- t-ëng chÝnh trÞ - x· héi cña khæng tö LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc triÕt häc Chuyªn ngµnh: TriÕt häc M· sè: 60.80 Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: GS. TS Lª V¨n Qu¸n Hµ Néi – 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com më ®Çu 1.
TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Khæng Tö lµ ngêi s¸ng lËp ra Nho gi¸o. Häc thuyÕt cña «ng tån t¹i l©u dµi trong thêi kú cæ trung ®¹i cña Trung Quèc còng nh mét sè níc ¸ §«ng kh¸c, trong ®ã cã ViÖt Nam. T tëng cña «ng ®· trë thµnh truyÒn thèng v¨n ho¸ vµ hÖ t tëng c¬ b¶n cña ¸ §«ng mµ ngµy nay trong viÖc x©y dùng x· héi míi, con ngêi ë ®©y kh«ng thÓ kh«ng tÝnh tíi. Häc thuyÕt cña Khæng Tö bao gåm nhiÒu lÜnh vùc cña ®êi sèng tinh thÇn x· héi nh: T tëng chÝnh trÞ- x· héi, t tëng ®¹o ®øc, t tëng triÕt häc, t tëng v¨n ho¸, t tëng gi¸o dôc,.
Trong ®ã, t tëng chÝnh trÞ – x· héi lµ quan träng h¬n c¶. VÒ t tëng chÝnh trÞ – x· héi cña «ng, ë ViÖt Nam, Trung Quèc vµ nhiÒu níc kh¸c trªn thÕ giíi, trong mÊy chôc n¨m nay ngêi ta ®· th¶o luËn nhiÒu. Tuy vËy, cßn nhiÒu vÊn ®Ò tån t¹i, ®ßi hái ph¶i tiÕp tôc nghiªn cøu. Trªn ph¬ng diÖn lý luËn cã ngêi cho r»ng, t tëng chÝnh trÞ – x· héi cña Khæng Tö lµ cã gi¸ trÞ phæ qu¸t, kh«ng nh÷ng cã vai trß tÝch cùc ®èi víi chÕ ®é phong kiÕn mµ cßn cã gi¸ trÞ ®èi víi viÖc x©y dùng x· héi vµ con ngêi ngµy nay.
Ngîc l¹i, cã ngêi cho r»ng, t tëng cña Khæng Tö lµ t tëng phong kiÕn, chØ thÝch hîp víi x· héi phong kiÕn, kh«ng nh÷ng kh«ng phï hîp víi x· héi ngµy nay, mµ cßn cã h¹i nÕu duy tr× nh÷ng tµn d cña nã. Trªn ph¬ng diÖn thùc tiÔn, cã ngêi chñ tr¬ng gi¸o dôc ®¹o hiÕu cña Khæng Tö cho con ngêi vµ x· héi ngµy nay, chñ tr¬ng dïng ®êng lèi ®øc trÞ cña Khæng Tö ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng m©u thuÉn, nh÷ng xung ®ét cña thÕ giíi hiÖn ®¹i, chñ tr¬ng phÊn ®Êu thùc hiÖn x· héi “®¹i ®ång” ®Ó xo¸ bá t×nh c¶nh giµu nghÌo c¸ch biÖt hiÖn nay,. Nhng còng cã ngêi cho r»ng, kh«ng thÓ trë l¹i t tëng vÒ x· héi lý tëng cña Khæng Tö, v× nh thÕ lµ kÐo lïi 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tãm l¹i, t tëng chÝnh trÞ- x· héi cña Khæng Tö vÉn cßn lµ vÊn ®Ò thêi sù ®èi víi giíi nghiªn cøu ngµy nay.
Tõ gãc ®é tiÕp cËn triÕt häc chóng t«i chän vÊn ®Ò: Mét sè néi dung c¬ b¶n trong t tëng chÝnh trÞ x· héi cña Khæng Tö lµm ®Ò tµi nghiªn cøu trong luËn v¨n Th¹c sü cña m×nh. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi ë ViÖt Nam, tõ tríc ®Õn nay ®· cã nhiÒu t¸c phÈm, bµi viÕt cña nhiÒu t¸c gi¶, nghiªn cøu vÒ Nho gi¸o vµ t tëng cña Khæng Tö. HÇu nh tÊt c¶ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ Khæng Tö nãi riªng vµ Nho gi¸o nãi chung ®Òu kh¼ng ®Þnh: Khæng Tö lµ ngêi s¸ng lËp ra Nho gi¸o. Nh÷ng néi dung chñ yÕu trong häc thuyÕt cña «ng lµ t tëng chÝnh trÞ – x· héi.
Tuy nhiªn, vÒ t tëng chÝnh trÞ – x· héi cña Khæng Tö, th× cßn nhiÒu ý kiÕn ®¸nh gi¸ kh¸c nhau. Së dÜ cã sù kh¸c nhau ®ã lµ do c¸ch tiÕp cËn vµ tuú thuéc vµo thêi ®iÓm lÞch sö mµ hä sèng vµ ph¶i ®èi diÖn víi yªu cÇu cña x· héi. C¸c quan ®iÓm ®ã kh«ng chØ kh¸c nhau, mµ thËm chÝ cßn tr¸i ngîc nhau. ë ViÖt Nam, cã thÓ nãi viÖc nghiªn cøu Nho gi¸o nãi chung vµ Khæng Tö nãi riªng b¾t ®Çu ®îc chó ý tõ ®Çu thÕ kû XX.
Lóc bÊy giê, tõ c¸c nhµ t©n häc, cùu häc tranh luËn víi nhau rÊt s«i næi vÒ sù häc ph¬ng T©y vµ sù häc ë ph¬ng §«ng, vÒ c¸c thµnh tùu khoa häc ph¬ng T©y vµ Nho häc ph¬ng §«ng, vÒ lý do lµm sao c¸i häc ph¬ng T©y lµm ra cña c¶i vËt chÊt, mµ c¸i häc ë ph¬ng §«ng chØ chó ý ®Õn c¸ch sèng cña con ngêi. Chóng t«i cã thÓ kh¸i qu¸t mét sè nÐt næi bËt ®îc tr×nh bµy trong nhiÒu t¸c phÈm nghiªn cøu vÒ kinh ®iÓn Nho gi¸o, vÒ néi dung s¸ch vë cña Khæng Tö. C¸c nhµ Nho lóc bÊy giê ®· kh¼ng ®Þnh gi¸ trÞ to lín trong t tëng cña Khæng Tö còng nh cña Nho gi¸o. Sù kh¼ng ®Þnh nµy ®îc tr×nh bµy trong nhiÒu t¸c phÈm viÕt vÒ lÞch sö triÕt häc, lÞch sö Nho gi¸o, lÞch sö v¨n ho¸, gi¸o dôc.
T¸c gi¶ tiªu biÓu cña nhiÒu t¸c phÈm ®ã lµ Phan Kh«i, Ph¹m Quúnh, TrÇn Träng Kim, §µo Duy Anh, Phan Béi Ch©u, Quang §¹m 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nãi ®Õn c¸c nhµ nghiªn cøu Nho gi¸o ë ViÖt Nam ®Çu thÕ kû XX ph¶i kÓ ®Õn Phan Béi Ch©u víi t¸c phÈm “Khæng häc ®¨ng”; TrÇn Träng Kim víi “Nho gi¸o”; §µo Duy Anh víi “Khæng gi¸o phª b×nh tiÓu luËn”. Th«ng qua viÖc ph©n tÝch mét sè ph¹m trï, nguyªn lý cña Nho gi¸o, Phan Béi Ch©u ®· tr×nh bµy mét c¸ch c« ®äng, sóc tÝch vµ gi¶i thÝch kh¸ râ rµng c¸c t tëng c¬ b¶n cña Khæng Tö vµ Nho gi¸o. Tõ ®ã, «ng ®Æc biÖt ®Ò cao nh÷ng nh©n tè tÝch cùc cña Nho gi¸o, coi ®¹o ®øc Nho gi¸o cã vai trß to lín trong viÖc gi¸o dôc, hoµn thiÖn ®¹o ®øc con ngêi trong c xö víi ngêi vµ gãp phÇn vµo viÖc æn ®Þnh trËt tù, kû c¬ng cña x· héi. Tríc bèi c¶nh x· héi bµi xÝch Nho gi¸o, th× TrÇn Träng Kim ®· dòng c¶m ®øng lªn b¶o vÖ Nho gi¸o b»ng c¸ch ph©n tÝch t¬ng ®èi chÝnh x¸c mét sè nguyªn lý c¬ b¶n cña Nho gi¸o trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña nã, tõ ®ã «ng chØ ra c¸i hay, c¸i dë cña Nho gi¸o.
¤ng cho r»ng, Nho gi¸o kh«ng chØ lµ häc thuyÕt chÝnh trÞ – x· héi, häc thuyÕt ®¹o ®øc mµ cßn lµ häc thuyÕt triÕt häc. C«ng tr×nh “Khæng gi¸o phª b×nh tiÓu luËn” §µo Duy Anh ®øng trªn lËp trêng m¸c xÝt, «ng ®a ra nhiÒu nhËn ®Þnh t¬ng ®èi míi mÎ vÒ néi dung vµ ý nghÜa trong t tëng chÝnh trÞ – x· héi cña Nho gi¸o, ®ång thêi ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò míi cho nh÷ng ngêi nghiªn cøu sau nµy ph¶i suy ngÉm. ¤ng ph¶n ®èi mét sè trÝ thøc lóc bÊy giê chØ coi Khæng häc lµ v« dông, lµ cã di h¹i, kh«ng phï hîp víi thêi ®¹i khoa häc vµ d©n chñ. ë thêi kú nµy, phÇn lín c¸c t¸c gi¶ ®Òu ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò träng yÕu cña Nho gi¸o, tuy nhiªn sù nh×n nhËn vµ ®¸nh gi¸ vÒ Nho gi¸o nãi chung vµ t tëng cña Khæng Tö nãi riªng hiÖn cßn tån t¹i nhiÒu quan ®iÓm nh×n nhËn kh¸c nhau, thËm chÝ tr¸i ngîc nhau.
Cho nªn, viÖc xÐt l¹i nh÷ng t tëng trong häc thuyÕt cña Khæng Tö vÉn cßn lµ nh÷ng ®Ò tµi hÊp dÉn ®èi víi c¸c thÕ hÖ nghiªn cøu tiÕp theo. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vµo nh÷ng n¨m 60 vµ 70 cña thÕ kû XX ë Trung Quèc, t tëng chÝnh trÞ - x· héi cña Khæng Tö bÞ coi lµ t tëng ph¶n ®éng “phôc cæ”. Do ®ã, ë thêi kú nµy cã nhiÒu s¸ch b¸o phª ph¸n Khæng Tö ®îc xuÊt b¶n nh cuèn: Phª ph¸n t tëng gi¸o dôc cña Khæng kh©u” cña Phïng Tiªn Du; bµi “Khæng Tö lµ nhµ gi¸o dôc toµn d©n ch¨ng?” cña §êng HiÓu V¨n ®¨ng trªn tê Nh©n D©n nhËt b¸o 27/9/1973; bµi “Phª ph¸n t tëng gi¸o dôc cña Khæng kh©u” cña TØnh uû S¬n §«ng ®¨ng trªn tê NhËn thøc nhËt b¸o ngµy 19/7/1971,. C¸c t¸c gi¶ ®· ¸p ®Æt quan ®iÓm ®Êu tranh giai cÊp, chôp mò vÒ chÝnh trÞ ®Ó kÕt téi Khæng Tö lµ nhµ t tëng cña giai cÊp bãc lét, hä cho r»ng mäi t tëng cña «ng chØ nh»m môc ®Ých chÝnh trÞ cã lîi cho giai cÊp thèng trÞ.
Tõ ®ã, hä muèn phñ ®Þnh s¹ch tr¬n nh÷ng t tëng cã gi¸ trÞ vÜ ®¹i mµ Khæng Tö ®· ®ãng gãp vµo kho tµng v¨n ho¸ t tëng trong lÞch sö Trung Quèc. ë miÒn Nam còng xuÊt b¶n nhiÒu t¸c phÈm bµn vÒ Nho gi¸o, ®iÓn h×nh lµ c¸c t¸c gi¶: NguyÔn §¨ng Thôc víi 5 tËp s¸ch “LÞch sö triÕt häc ph¬ng §«ng” trong ®ã cã tËp 1, 2, 5 ®Ò cËp ®Õn triÕt häc Trung Quèc; NguyÔn HiÕn Lª víi cuèn “Khæng Tö , M¹nh Tö”; §¹i c¬ng triÕt häc Trung Quèc cña Gi¶n Chi – HiÕn Lª. Nh×n chung, phÇn lín c¸c t¸c gi¶ miÒn Nam thêi kú nµy ®Òu ca ngîi Nho gi¸o trªn c¬ së gi¶i thÝch c¸c v¨n b¶n kinh ®iÓn cña Nho gi¸o. Tõ khi ®æi míi, mét lÇn n÷a Nho gi¸o l¹i ®îc giíi nghiªn cøu ë ViÖt Nam ®Ò xuÊt mét c¸ch s«i næi, nhiÒu c«ng tr×nh, biªn so¹n vµ kh¶o cøu vÒ Nho gi¸o xoay quanh vÊn ®Ò chÝnh trÞ – x· héi vµ ®¹o ®øc cña Khæng Tö ra ®êi.
Mét lo¹t c¸c t¸c phÈm bµn vÒ Nho gi¸o ®îc xuÊt b¶n, tiªu biÓu lµ: cuèn “Nho gi¸o xa vµ nay” cña Vò Khiªu chñ biªn (Nxb Khoa häc x· héi 1991); “Bµn vÒ ®¹o Nho” cña NguyÔn Kh¾c ViÖn (Nxb ThÕ giíi, Hµ Néi, 1993); “Nho gi¸o xa vµ nay cña Quang §¹m (Nxb V¨n ho¸, Hµ Néi 1994); “Nho gi¸o t¹i ViÖt Nam” cña ViÖn TriÕt (Nxb Khoa häc x· héi 1994); “Nho gi¸o vµ v¨n häc ViÖt Nam trung cËn ®¹i” cña TrÇn §×nh Hîu; “T tëng ph¬ng §«ng gîi nh÷ng ®iÓm nh×n 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tham chiÕu” cña Cao Xu©n Huy (Nxb V¨n häc 1995); “Mét sè vÊn ®Ò Nho gi¸o ViÖt Nam” cña Phan §¹i Do·n (chñ biªn), (Nxb ChÝnh trÞ quèc gia Hµ Néi, 1999); “VÊn ®Ò con ngêi trong Nho häc s¬ kú” cña NguyÔn Tµi Th, Nxb Khoa häc x· héi, Hµ Néi, 2005;. Trong c¸c t¸c phÈm trªn, bªn c¹nh viÖc phª ph¸n nh÷ng tµn d tiªu cùc trong t tëng Nho gi¸o nãi chung vµ Khæng tö nãi riªng, nhiÒu nhµ nghiªn cøu ®· ®¸nh gi¸ c¸c quan niÖm trong t tëng cña c¸c nhµ Nho ®ì gay g¾t h¬n, kh¸ch quan h¬n. NhiÒu ngêi ®· nªu ra vÊn ®Ò kÕ thõa vµ triÓn khai nh÷ng gi¸ trÞ tÝch cùc trong t tëng cña Khæng Tö, nh»m kh¾c phôc nh÷ng hiÖn tîng tiªu cùc, gãp phÇn x©y dùng vµ hoµn thiÖn nh÷ng chuÈn mùc ®¹o ®øc, nh÷ng quan hÖ chÝnh trÞ –x· héi cña con ngêi trong x· héi ta hiÖn nay.