Chương 1: Các vấn đề cơ bản về tự chủ tài chính tại bệnh viện công lập; Chương 2: Thực trạng tự chủ tài chính tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, thành phố Hà Nội; Chương 3: Giải pháp hoàn thiện tự chủ tài chính tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, thành phố Hà Nội. SV: Vũ Thị Minh Hằng 3 Lớp: CQ55/01.01 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp CHƢƠNG 1 CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. TỔNG QUAN VỀ BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Khái niệm bệnh viện công lập Dƣới góc độ tổ chức bộ máy và quản lý tài chính, bệnh viện công lập là ĐVSNCL theo quy định của pháp luật.
Theo quy định của Nghị định 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 quy định cơ chế tự chủ của ĐVSNCL định nghĩa: “ĐVSNCL do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc” [8]. Do đó, có thể thấy bệnh viện công lập là ĐVSNCL hoạt động trong lĩnh vực y tế đƣợc xác định dựa vào các đặc điểm nhƣ: Có văn bản quyết định thành lập của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ƣơng hoặc địa phƣơng; Đƣợc Nhà nƣớc cung cấp kinh phí và tài sản để thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và đƣợc phép thực hiện một số khoản thu theo quy định của Nhà nƣớc; Có tổ chức bộ máy, biên chế và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo chế độ Nhà nƣớc quy định; là đơn vị độc lập, có tƣ cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng mở tại Kho bạc Nhà nƣớc để thực hiện các hoạt động tài chính [2,(39)]. Đặc điểm bệnh viện công lập Các bệnh viện công lập hoạt động trong ngành y tế, với quy mô hoạt động không giống nhau tuy nhiên đều có một số đặc điểm,vai trò chung nhất định nhƣ: Thứ nhất, bệnh viện công lập là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc cung cấp dịch vụ sự nghiệp công chứ không vì mục tiêu lợi nhuận. Chức năng cơ bản của nhà nƣớc là tổ chức duy trì và tài trợ cho các hoạt động của các đơn vị sự nghiệp nhằm mục đích cung cấp cho xã hội SV: Vũ Thị Minh Hằng 4 Lớp: CQ55/01.01 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp những sản phẩm dịch vụ đặc biệt để hỗ trợ cho các ngành, các lĩnh vực kinh tế hoạt động bình thƣờng, nâng cao dân trí, bồi dƣỡng nhân tài, bảo đảm nguồn nhân lực, thúc đẩy hoạt động kinh tế phát triển và đạt hiệu quả cao hơn, bảo đảm và không ngừng nâng cao đời sống, sức khoẻ, văn hoá, tinh thần của nhân dân.
Là đơn vị sự nghiệp công do nhà nƣớc thành lập, hoạt động chủ yếu của bệnh viện là giúp Nhà nƣớc thực hiện vai trò của mình trong việc điều hành các hoạt động sự nghiệp trong lĩnh vực y tế. Nghị định 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 định nghĩa: “Dịch vụ sự nghiệp công” là dịch vụ sự nghiệp trong các lĩnh vực giáo dục đào tạo; dạy nghề; y tế; văn hóa, thể thao và du lịch; thông tin truyền thông và báo chí; khoa học và công nghệ; sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác” [8]. Vì vậy quá trình hoạt động của các đơn vị bệnh viện công lập chủ yếu là cung cấp dịch vụ sự nghiệp công thực hiện chức năng và các nhiệm vụ do Nhà nƣớc giao là chính chứ không nhằm mục đích thuần túy lợi nhuận nhƣ các doanh nghiệp trong nền kinh tế hoặc các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh do tƣ nhân thành lập. Thứ hai, sản phẩm của các bệnh viện công lập là sản phẩm mang lại lợi ích chung có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất cũng như tinh thần.
Các sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp y tế tạo ra hầu hết là những sản phẩm có giá trị về sức khoẻ, văn hoá, đạo đức và giá trị xã hội… ở dạng vật chất hoặc phi vật chất có thể dùng chung cho nhiều ngƣời. Nhìn chung, đa số bộ phận những sản phẩm của đơn vị sự nghiệp y tế là những sản phẩm có tính phục vụ không chỉ hạn chế trong một ngành một lĩnh vực. Hoạt động trong lĩnh vực y tế đảm bảo cho lực lƣợng lao động lao động có sức khỏe, tinh thần tốt để quá trình lao động tạo ra của cải vật chất ngày càng hiệu quả, gắn bó hữu cơ với quá trình tái sản xuất xã hội mà những sản phẩm đó khi tiêu dùng thƣờng có tác dụng lan toả, truyền tiếp. Thứ ba, hoạt động của đơn vị bệnh viện công lập gắn liền và bị chi SV: Vũ Thị Minh Hằng 5 Lớp: CQ55/01.01 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp phối từ những chương trình phát triển kinh tế xã hội.
Với chức năng của mình, Chính phủ luôn tổ chức duy trì và bảo đảm hoạt động sự nghiệp y tế để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội. Để thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội nhất định, Chính phủ thực hiện các chƣơng trình mục tiêu quốc gia nhƣ: Chƣơng trình chăm sóc sức khoẻ cộng đồng; Chƣơng trình dân số kế hoạch hoá gia đình; Chƣơng trình phòng chống một số bệnh dịch nguy hiểm và HIV/AIDS; Chƣơng trình xoá đói giảm nghèo… Với những chƣơng trình mục tiêu quốc gia này chỉ có nhà nƣớc mà cụ thể ở đây là các đơn vị sự nghiệp, bệnh viện công lập mới có thể thực hiện một cách triệt để và có hiệu quả bởi nếu để tƣ nhân thực hiện họ sẽ vì mục tiêu lợi nhuận là chính mà không quan tâm nhiều đến mục tiêu xã hội dẫn đến hạn chế việc tiêu dùng và kìm hãm sự phát triển hiệu quả công bằng xã hội. Thứ tư, bệnh viện công lập có những nguồn thu hợp pháp từ các hoạt động sự nghiệp y tế. Là tổ chức do nhà nƣớc thành lập thực hiện nghiệp vụ chuyên môn, bệnh viện công lập có chức năng cung cấp những dịch vụ công nhằm thoả mãn nhu cầu thiết yếu của ngƣời dân trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.
Nhìn chung nguồn tài chính cơ bản phục vụ cho hoạt động của các bệnh viện công lập này do ngân sách nhà nƣớc cấp. Tuy nhiên với sự đa dạng của hoạt động sự nghiệp trong lĩnh vực y tế cũng nhƣ việc nhà nƣớc dần hạn chế sự can thiệp vào quyền quản lý của các đơn vị sự nghiệp, chuyển dần sang cơ chế tự chủ, nhà nƣớc đã cho phép đơn vị sự nghiệp, bệnh viện công lập thực hiện cơ chế tự chủ tài chính thông qua việc giao cho họ quyền đƣợc khai thác nguồn thu trong phạm vi chức năng và nhiệm vụ của đơn vị và đƣợc bố trí một số khoản chi một cách chủ động trên cơ sở hoàn thành chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao. Vai trò bệnh viện công lập Thứ nhất, bệnh viện công lập là các đơn vị do Nhà nƣớc thành lập để SV: Vũ Thị Minh Hằng 6 Lớp: CQ55/01.01 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp cung cấp các dịch vụ y tế công cộng cho xã hội: Nhu cầu khám chữa bệnh, chăm sóc, tƣ vấn sức khỏe ngày càng là nhu cầu thiết yếu, hoạt động y tế ra đời chính là để điều hòa những tác động không tốt của thế giới tự nhiên đối với con ngƣời. Chính vì vậy, sự nghiệp y tế rất cần đƣợc quan tâm, chú trọng, lấy mục tiêu chăm sóc sức khỏe cho con ngƣời làm gốc tạo nền tảng bền vững để phát triển kinh tế.
Thứ hai, các bệnh viện công lập còn là cầu nối để thực hiện những chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc trong phát triển xã hội. Chính sách của Đảng và Nhà nƣớc ta luôn quan tâm, chú trọng tới vấn đề làm sao để đảm bảo an sinh, xã hội, đảm bảo công bằng xã hội, rút ngắn khoảng cách giàu nghèo,…các hoạt động y tế là cầu nối quan trọng, là công cụ tiêu biểu để Đảng và Nhà nƣớc thực hiện chủ trƣơng, chính sách của mình thông qua việc cắt giảm viện phí, lệ phí đối với những ngƣời có công với cách mạng, các đối tƣợng chính sách, ngƣời nghèo, ngƣời cao tuổi, trẻ em,… Thứ ba, các bệnh viện công lập là một công cụ để qua đó Nhà nƣớc có thể ổn định thị trƣờng của các dịch vụ y tế công cộng, đảm bảo cho mọi ngƣời dân có cơ hội tiếp cận với những dịch vụ khám chữa bệnh giá rẻ, hợp lí, phù hợp với mọi tầng lớp trong xã hội, ai cũng có quyền đƣợc chăm sóc sức khỏe, đƣợc khám, chữa bệnh theo nhu cầu. Khái quát về cơ chế tự chủ tài chính đối với bệnh viện công lập 1. Khái niệm tự chủ tài chính Hiện nay vẫn chƣa có một khái niệm chính xác nào về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các đơn vị sự nghiệp công.
Theo Wiktionary tiếng Việt [5], “tự chủ” là hình thức tự điều hành, quản lý mọi công việc của mình, không bị phụ thuộc hay chi phối bởi một chủ thể khác. Nó thể hiện tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vai trò của chủ thể trong việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao phó nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đặt ra. “Tự chịu trách nhiệm” là khả năng chủ thể có thể đứng ra SV: Vũ Thị Minh Hằng 7 Lớp: CQ55/01.01 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp giải trình, chứng minh cho những hành động và quyết định của mình đã đƣợc thực hiện một cách hợp lý, đúng luật pháp; và đồng thời là việc chủ thể sẵn sàng gánh chịu những hậu quả pháp lý có thể xảy ra. Theo Nghị định 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 ban hành quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, theo đó “Cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công” là các quy định về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự và tài chính của đơn vị sự nghiệp công” [8].
Mục tiêu, vai trò tự chủ tài chính đối với bệnh viện công lập Mục tiêu của tự chủ tài chính đối với bệnh viện công lập: Thứ nhất, đảm bảo cân bằng giữa nguồn thu và nhiệm vụ chi. Đây là mục tiêu đơn giản nhất nhƣng lại quan trọng nhất và không phải lúc nào cũng dễ thực hiện nếu nguồn thu của bệnh viện gặp khó khăn. Thứ hai, bệnh viện phải đảm bảo chất lƣợng về chuyên môn. Các hoạt động tài chính suy cho cùng là nhằm đảm bảo hoạt động chuyên môn, đó là công tác khám bệnh, chữa bệnh và các hoạt động chuyên môn khác.