ĐẶT VẤN ĐỀ Trong nhiều năm trở lại đây, công nghiệp hóa ngày càng phát triển thì du lịch đóng vai trò quan trọng và đƣợc coi là một ngành kinh tế mũi nhọn hàng đầu của nhiều quốc gia, khu vực. Hoạt động du lịch phát triển không những góp phần bảo tồn thiên nhiên, mang nhiều giá trị về nghệ thuật, văn hóa dân tộc đặc sắc mà nó còn mang lại nhiều nguồn lợi kinh tế to lớn, đóng góp quan trọng vào tăng trƣởng kinh tế, xoá đói, giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội. Theo UNWTO (tổ chức du lịch thế giới) cho biết hoạt động du lịch sẽ còn tăng trƣởng mạnh mẽ hơn nữa, tạo ra nhiều cơ hội lớn hơn nữa cho phát triển kinh tế toàn cầu song du lịch phát triển cũng mang lại nhiều thách thức và những mối đe dọa tiềm ẩn đó là môi trƣờng ngày càng bị suy thoái, ảnh hƣởng đến chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời càng nghiêm trọng hơn. Nhiều khu du lịch ô nhiễm đang ở mức báo động, ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khỏe con ngƣời, đến phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó là do nhận thức và thái độ của mọi ngƣời còn nhiều hạn chế nên đã hành động vô ý thức làm suy giảm môi trƣờng. Quảng Ninh, một nơi đƣợc thiên nhiên ƣu đãi với nhiều cảnh quan đẹp và là nơi có tiềm năng phát triển du lịch không những ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Đến với Quảng Ninh, khách du lịch không chỉ biết đến bởi vẻ đẹp của vịnh Hạ Long mà còn bởi địa phƣơng nổi tiếng với nhiều địa điểm du lịch nhƣ: đền Cửa Ông, chùa Cái Bầu, đảo Cô Tô, Quan Lạn, Tuần Châu, Bãi Cháy….Đền Cửa Ông, thuộc phƣờng Cửa Ông thành phố Cẩm Phả, nơi thờ Hƣng Nhƣợng Vƣơng Trần Quốc Tảng cùng nhiều cận thần nổi tiếng thời nhà Trần. Hàng năm, nơi đây thu hút 50 vạn đến hàng triệu du khách trong và ngoài nƣớc đến trẩy hộ, chiêm bái, tƣởng niệm.
Hiện nay, đứng trƣớc sự phát triển du lịch với quy mô lớn, tốc độ nhanh, dich vụ phát triển mạnh mẽ cũng làm cho địa phƣơng phải đối phó với nhiều vấn đề nan giải đặc biệt là vấn đề môi trƣờng. Môi trƣờng đang ngày một suy thoái, ô nhiễm và đặc biệt đến nay vẫn chƣa có giải pháp đối phó triệt để. Xuất phát từ đề tài này tôi đã lựa chọn đề tài: “Truyền thông nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trƣờng tại khu di tích đền Cửa Ông, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh”. 1 CHƢƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan về hoạt động du lịch ở Việt Nam và tỉnh Quảng Ninh 1. Hoạt động du lịch ở Việt Nam Lịch sử ngành du lịch Việt Nam đƣợc bắt đầu từ năm 1960. Tính đến năm 2015, du lịch Việt Nam đã có bƣớc phát triển vững chắc sau 55 năm xây dựng và trƣởng thành. Cùng sự nghiệp đổi mới của đất nƣớc hơn 20 năm qua và sau 10 năm thực hiện, chiến lƣợc phát triển du lịch giai đoạn 2001-2010, ngành du lịch đã có nhiều tiến bộ và đạt đƣợc nhiều thành tựu.
Sự ra đời của hiệp hội du lịch Việt Nam, sự trƣởng thành và lớn mạnh không ngừng của hệ thống doanh nghiệp du lịch, cơ sở hạ tầng, các trung tâm, điểm đến du lịch, khu nghỉ dƣỡng, khách sạn, khu giải trí, các tuyến du lịch, loại hình du lịch đa dạng tạo diện mạo mới và tạo đà cho du lịch Việt Nam phát triển. Những kết quả đánh giá thông qua các chỉ tiêu về lƣợng khách, thu nhập, tỷ trọng GDP và việc làm đã khẳng định vai trò của ngành du lịch trong nền kinh tế quốc dân. Năm 2014, Hội đồng Du lịch và Lữ hành thế giới (WTTC) xếp Việt Nam ở hạng thứ 16 trong số 184 quốc gia có tiềm năng lâu dài trong phát triển du lịch. Theo số liệu điều tra của tổng cục thống kê năm 2009, trong những năm gần đây, ngành du lịch Việt Nam ƣớc tính đã thu hút đƣợc 190 đối tác đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài với tổng số vốn là 4.
Năm 2006, ngành này thu hút đƣợc tổng số vốn đầu tƣ là 609 triệu USD, cao nhất trong giai đoạn 1999-2006. Các chỉ số về lƣợng khách và tổng thu của du lịch Việt Nam đạt tăng trƣởng tốt qua các năm. Năm 2000, Việt Nam mới đón đƣợc 2,1 triệu lƣợt khách quốc tế thì năm 2005 đón đƣợc 3,4 triệu lƣợt, năm 2010 đón đƣợc 5 triệu lƣợt và năm 2013 vừa qua là 7,5 triệu lƣợt. Đồng thời, lƣợng khách du lịch nội địa cũng ngày càng tăng.
Năm 2000 là 11,2 triệu lƣợt, năm 2005 là 16,1 triệu lƣợt, năm 2010 là 28 triệu lƣợt và năm 2013 là 35 triệu lƣợt. Đặc biệt, tổng thu từ du lịch những năm gần đây có sự tăng trƣởng vƣợt bậc khi năm 2013 đạt tới 200 nghìn tỷ đồng, trong khi năm 2010 mới đạt 2 96 nghìn tỷ, năm 2005 đạt 30 nghìn tỷ và năm 2000 chỉ đạt 17,4 nghìn tỷ. Tốc độ tăng trƣởng của tổng thu từ khách du lịch đang tăng nhanh, đóng góp của ngành Du lịch vào cơ cấu GDP đất nƣớc ngày càng lớn. Từ năm 2010 đóng góp 3,26% GDP cả nƣớc, đến năm 2014 đóng góp khoảng 6% GDP cả nƣớc với tổng thu đạt 230 nghìn tỷ đồng.
Cùng với việc đầu tƣ về sân bay, mở thêm nhiều đƣờng bay trong nƣớc và quốc tế, nhiều tuyến du lịch đƣờng sắt, đƣờng biển đã khiến cho việc đi lại đƣợc thuận lợi, đem lại sự hài lòng cho du khách. Hiện nay, Việt Nam có rất nhiều địa điểm du lịch nổi tiếng với nhiều loại hình du lịch khác nhau nhƣ: - Du lịch sinh thái: vịnh Hạ Long (Quảng Ninh), động Phong Nha (Quảng Bình), Cát Bà (Hải Phòng), các vƣờn quốc gia, vƣờn quốc gia Xuân Thủy (Nam Định), vƣờn quốc gia Cúc Phƣơng (Ninh Bình)…. - Du lịch mạo hiểm, thể thao: Phan xi Păng (Lào Cai), biển Nha Trang (Khánh Hòa), thác Bản Dốc (Cao Bằng), dãy Lang Biang (Đà Lạt) …. - Du lịch truyền thống dân tộc, văn hóa lịch sử: phố cổ Hội An (Quảng Nam), Nhã nhạc Cung Đình Huế, các làng nghề truyền thống ….
- Du lịch tâm linh: đền Cửa Ông (Quảng Ninh), chùa Hƣơng (Hà Nội), chùa Bái Đính (Ninh Bình), đền Trần (Nam Định) … - Du lịch nghỉ ngơi, vui chơi giải trí: Vũng Tàu, Nha Trang, Đà Nẵng, khu risot ở Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Đồ Sơn (Hải Phòng) …. Hoạt động du lịch ở Quảng Ninh Hoạt động du lịch tại Quảng Ninh ngày càng phát triển bởi khách du lịch đến với Quảng Ninh ngày càng tăng lên. Theo dữ liệu từ cục thống kê tỉnh năm 2006, lƣợng khách du lịch nội địa tăng cao nhất vào năm 2013 đạt 4,9 triệu lƣợt ngƣời tăng khoảng 6,5% so với năm 2012. Số lƣợng khách du lịch quốc tế đến Quảng Ninh cao nhất là năm 2013 với 2,6 triệu lƣợt khách; du khách nƣớc ngoài chủ yếu đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Pháp, Australia, Hoa Kỳ, Đức, Malaysia và Nhật Bản.
Năm 2008, doanh thu từ hoạt động du lịch chỉ đạt 3 2492 tỷ đồng nhƣng chỉ sau 5 năm, doanh thu đã đạt 5042 tỷ đồng, tăng hơn gấp đôi so với năm 2008. Năm 1994, Vịnh Hạ Long đƣợc UNESCO đƣa vào danh mục di sản thiên nhiên thế giới. Năm 2000, Vịnh Hạ Long lần thứ 2 đƣợc UNESCO ghi nhận là di sản thiên nhiên thế giới vì những giá trị địa chất điển hình. Năm 2011, Vịnh Hạ Long tiếp tục đƣợc Tổ chức New 7 Wonders bầu chọn là một trong bảy kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới.
Hiện nay, địa phƣơng có nhiều địa điểm du lịch nổi tiếng với nhiều loại hình du lịch nhƣ: - Du lịch sinh thái: vịnh Hạ Long (Hạ Long), Lựng Xanh (Uông Bí) - Hoạt động du lịch tâm linh: đền Cửa Ông, chùa Yên Tử, chùa Cái bầu, đền Cặp Tiên, chùa Phả Thiên …. - Du lịch nghỉ ngơi, vui chơi giải trí: đảo Tuần Châu, đảo Cô Tô, Quan Lạn, Bãi Dài, bãi tắm Trà Cổ, Bãi Cháy …. Thông qua các số liệu trên, có thể thấy ngày càng nhiều khách du lịch nội địa lựa chọn Quảng Ninh là điểm đến trong kì nghỉ của mình. Do vậy, Quảng Ninh cần có chiến lƣợc phát triển du lịch hợp lý, phát huy thế mạnh về tài nguyên du lịch để thu hút ngày càng nhiều khách du lịch hơn.
Tác động của hoạt động du lịch đối với môi trƣờng tự nhiên và xã hội 1. Tác động của hoạt động du lịch đến môi trường tự nhiên Hoạt động du lịch luôn gắn với việc khai thác các tiềm năng tài nguyên môi trƣờng tự nhiên, điều này khẳng định tài nguyên thiên nhiên là nhân tố cơ bản để tạo ra các sản phẩm du lịch. Du lịch và môi trƣờng là 2 bộ phận không thể tách rời nhau, môi trƣờng có trong lành thì du lịch mới phát triển bền vững. Hiện nay, vấn đề môi trƣờng đã và đang tác động rất lớn đối với phát triển kinh tế đất nƣớc, đặc biệt là sự phát triển của ngành du lịch.
Ngƣợc lại, du lịch có tác động mạnh mẽ đến môi trƣờng trên cả hai khía cạnh tích cực và tiêu cực. Tác động tích cực Sự phát triển nhanh chóng của hoạt động du lịch trong thời gian qua đã góp phần tích cực vào sự ổn định và bền vững của môi trƣờng. - Hoạt động du lịch tạo ra hiệu quả tốt đối với việc sử dụng hợp lý và bảo vệ tối ƣu các nguồn tài nguyên thiên nhiên, góp phần tích cực vào việc bảo tồn các vƣờn quốc gia, các khu bảo tồn tự nhiên,… - Tăng hiệu quả sử dụng đất nhờ sử dụng quỹ đất còn trống chƣa đƣợc sử dụng hiệu quả. - Cải thiện hạ tầng cơ sở: Các cơ sở hạ tầng của địa phƣơng nhƣ sân bay, đƣờng xá, hệ thống cấp thoát nƣớc, xử lý chất thải, thông tin liên lạc đƣợc cải thiện thông qua hoạt động du lịch.
- Du lịch có khả năng làm tăng nhận thức của cộng đồng về môi trƣờng, khiến cho du khách có thể nhận thức đầy đủ các giá trị của thiên nhiên và có những hành vi hoạt động bảo vệ môi trƣờng. - Tăng cƣờng hiểu biết về môi trƣờng của cộng đồng địa phƣơng thông qua việc trao đổi và học tập với du khách. Tác động tiêu cực Bên cạnh những lợi ích kinh tế - xã hội thu đƣợc, hoạt động du lịch đồng thời gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trƣờng. Tác động đến môi trƣờng nƣớc: Ảnh hƣởng tới chất lƣợng nƣớc bởi du lịch phát triển các hoạt động dịch vụ phát triển.