Nghiên cứu trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt của Đào Hải Vân

Khám phá luận văn thạc sĩ về trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và mối liên hệ với tiếng Việt, giúp hiểu sâu sắc ngôn ngữ và văn hóa.

• Tác giả: Đào Hải Vân
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Văn Hiệp
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Trợ Từ Nhấn Mạnh Trong Tiếng Anh (Có Liên Hệ Với Tiếng Việt)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu và tư liệu nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Mục đích nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa của luận văn
• 0.7. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Dẫn nhập
• 1.2. Cấu trúc thông tin và nhấn mạnh (hay tiêu điểm thông báo)
• 1.2.1. Phân biệt cấu trúc cú pháp với cấu trúc thông tin
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CỦA TRỢ TỪ TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT
• 3. CHƯƠNG 3: CHỨC NĂNG CỦA TRỢ TỪ NHẤN MẠNH GẮN VỚI THÀNH TỐ CỦA CÂU TRONG TIẾNG VIỆT LIÊN HỆ VỚI TIẾNG ANH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt

Trợ từ nhấn mạnh là một phần quan trọng trong ngữ pháp của cả tiếng Anh và tiếng Việt. Chúng giúp người nói nhấn mạnh thông tin, tạo ra sự chú ý và làm rõ ý nghĩa của câu. Việc hiểu rõ về trợ từ nhấn mạnh không chỉ giúp cải thiện khả năng giao tiếp mà còn nâng cao kỹ năng dịch thuật giữa hai ngôn ngữ này. Trong phần này, sẽ trình bày tổng quan về khái niệm và vai trò của trợ từ nhấn mạnh trong cả hai ngôn ngữ.

1.1. Khái niệm trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh

Trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh thường được sử dụng để nhấn mạnh một phần của câu, giúp người nghe dễ dàng nhận diện thông tin quan trọng. Ví dụ, các trợ từ như 'do', 'does', 'did' thường được dùng để nhấn mạnh hành động trong câu.

1.2. Khái niệm trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Việt

Trong tiếng Việt, trợ từ nhấn mạnh cũng đóng vai trò tương tự. Các từ như 'có', 'thì', 'mới' thường được sử dụng để nhấn mạnh ý nghĩa của câu, giúp người nghe hiểu rõ hơn về thông điệp mà người nói muốn truyền đạt.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng trợ từ nhấn mạnh

Mặc dù trợ từ nhấn mạnh rất quan trọng, nhưng việc sử dụng chúng đúng cách vẫn là một thách thức lớn đối với người học tiếng Anh và tiếng Việt. Nhiều người gặp khó khăn trong việc xác định vị trí và cách sử dụng trợ từ nhấn mạnh trong câu. Điều này có thể dẫn đến việc truyền đạt thông tin không chính xác hoặc gây hiểu lầm.

2.1. Những khó khăn trong việc sử dụng trợ từ nhấn mạnh

Người học thường không nhận ra rằng vị trí của trợ từ nhấn mạnh có thể thay đổi ý nghĩa của câu. Việc không sử dụng đúng trợ từ có thể dẫn đến việc thông điệp không được nhấn mạnh đúng cách.

2.2. So sánh giữa trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt

Mặc dù có nhiều điểm tương đồng, nhưng cách sử dụng trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt cũng có những khác biệt rõ rệt. Việc hiểu rõ những khác biệt này sẽ giúp người học dễ dàng hơn trong việc áp dụng chúng trong giao tiếp.

III. Phương pháp sử dụng trợ từ nhấn mạnh hiệu quả

Để sử dụng trợ từ nhấn mạnh một cách hiệu quả, người học cần nắm vững các quy tắc ngữ pháp và cách thức mà chúng hoạt động trong câu. Việc thực hành thường xuyên và áp dụng trong giao tiếp hàng ngày sẽ giúp cải thiện kỹ năng này.

3.1. Cách sử dụng trợ từ nhấn mạnh trong câu tiếng Anh

Trong tiếng Anh, trợ từ nhấn mạnh thường được đặt trước động từ chính để nhấn mạnh hành động. Ví dụ: 'I did finish my homework.' Việc đặt trợ từ ở vị trí này giúp làm nổi bật hành động đã hoàn thành.

3.2. Cách sử dụng trợ từ nhấn mạnh trong câu tiếng Việt

Trong tiếng Việt, trợ từ nhấn mạnh thường được đặt ở đầu câu hoặc trước thành phần cần nhấn mạnh. Ví dụ: 'Có anh ấy mới làm được việc này.' Việc sử dụng trợ từ ở vị trí này giúp làm rõ ý nghĩa và tăng cường sức mạnh cho thông điệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của trợ từ nhấn mạnh trong giao tiếp

Trợ từ nhấn mạnh không chỉ có giá trị ngữ pháp mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giao tiếp hàng ngày. Chúng giúp người nói truyền đạt thông điệp một cách rõ ràng và hiệu quả hơn, đồng thời tạo ra sự chú ý từ người nghe.

4.1. Vai trò của trợ từ nhấn mạnh trong giao tiếp hàng ngày

Trong giao tiếp hàng ngày, việc sử dụng trợ từ nhấn mạnh giúp người nói thể hiện cảm xúc và ý kiến một cách mạnh mẽ hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong các tình huống cần sự thuyết phục.

4.2. Kết quả nghiên cứu về trợ từ nhấn mạnh

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng trợ từ nhấn mạnh đúng cách có thể cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp của người học. Những người sử dụng trợ từ nhấn mạnh một cách hiệu quả thường có khả năng truyền đạt thông điệp rõ ràng hơn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về trợ từ nhấn mạnh

Nghiên cứu về trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Việc hiểu rõ về chúng không chỉ giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn mở ra nhiều cơ hội trong việc học tập và giao tiếp.

5.1. Tương lai của nghiên cứu trợ từ nhấn mạnh

Trong tương lai, cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa về trợ từ nhấn mạnh để làm rõ hơn về vai trò và chức năng của chúng trong ngôn ngữ. Điều này sẽ giúp người học có cái nhìn sâu sắc hơn về ngôn ngữ mà họ đang học.

5.2. Đề xuất cho việc giảng dạy trợ từ nhấn mạnh

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, cần tích cực áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Việc sử dụng các tình huống giao tiếp thực tế sẽ giúp người học dễ dàng tiếp thu và áp dụng kiến thức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc học tiếng Anh trở thành nhu cầu thiết yếu đối với người Việt Nam. Theo ước tính, số lượng người Việt học tiếng Anh đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục, kinh doanh và ngoại giao. Tuy nhiên, việc nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh vẫn còn nhiều thách thức, trong đó có việc hiểu và sử dụng đúng các phương tiện ngôn ngữ để nhấn mạnh thông tin – một yếu tố quan trọng trong giao tiếp hiệu quả. Luận văn tập trung nghiên cứu trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và các tương đương trong tiếng Việt, nhằm làm rõ đặc điểm cấu trúc, ngữ nghĩa và chức năng của trợ từ nhấn mạnh, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả học tập và dịch thuật giữa hai ngôn ngữ.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong việc khảo sát trợ từ nhấn mạnh về mặt thông tin, tập trung vào ba loại văn bản chính: khoa học, báo chí và văn học, trong khoảng thời gian gần đây tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là xác lập cơ sở lý thuyết để phân tích trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh, so sánh với tiếng Việt, đồng thời xây dựng nguyên tắc và chỉ dẫn cho người học và dịch thuật. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc giúp người học tránh các lỗi sai phổ biến, nâng cao khả năng sử dụng trợ từ nhấn mạnh trong giao tiếp và dịch thuật, góp phần cải thiện chất lượng dạy học ngoại ngữ tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học chức năng và ngữ dụng học, đặc biệt tập trung vào cấu trúc thông tin và tiêu điểm thông báo. Cấu trúc đề - thuyết được sử dụng để phân tích câu, trong đó đề là phần thông tin được nói đến, còn thuyết là phần thông tin được phát triển. Khái niệm tiêu điểm thông báo được hiểu là phần thông tin quan trọng nhất mà người nói muốn nhấn mạnh, có thể là thông tin mới hoặc thông tin tương phản. Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình đảo ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt để khảo sát các phương tiện nhấn mạnh, đồng thời phân loại nhấn mạnh thành ba loại: nhấn mạnh thông tin, nhấn mạnh tương phản và nhấn mạnh biểu cảm. Các phương tiện biểu đạt nhấn mạnh được nghiên cứu bao gồm trọng âm, ngữ điệu, cấu trúc cú pháp đảo ngữ và trợ từ nhấn mạnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp quy nạp để đi từ các trường hợp cụ thể trong văn bản tiếng Anh và tiếng Việt đến việc rút ra các quy luật chung về trợ từ nhấn mạnh. Phương pháp so sánh đối chiếu được áp dụng để phân tích sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ, dựa trên các phát ngôn tương đương trong ba loại văn bản: khoa học, báo chí và văn học. Phương pháp thống kê được sử dụng để thu thập và phân tích số liệu về tần suất xuất hiện của trợ từ nhấn mạnh trong các văn bản khảo sát, với cỡ mẫu khoảng vài trăm câu được chọn ngẫu nhiên từ các nguồn khác nhau. Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 12 tháng, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm cấu trúc trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt: Có khoảng 9 mô hình đảo ngữ phổ biến trong tiếng Anh với trợ từ nhấn mạnh, tương ứng với 21 mô hình câu trong tiếng Việt. Trong đó, 19 trường hợp tiêu điểm thông báo là chủ ngữ đảo trong tiếng Anh rơi vào vị trí cuối câu trong tiếng Việt, thể hiện sự khác biệt về trật tự từ giữa hai ngôn ngữ.

2. Chức năng ngữ nghĩa và ngữ dụng của trợ từ nhấn mạnh: Trợ từ trong tiếng Việt không chỉ biểu thị nhấn mạnh mà còn mang ý nghĩa tình thái, biểu cảm và đánh giá của người nói. Ví dụ, từ “chính”, “cả”, “ngay” không chỉ nhấn mạnh mà còn thể hiện thái độ hoặc sự khẳng định. Tần suất xuất hiện của các trợ từ này trong văn bản khảo sát chiếm khoảng 15-20%, cho thấy vai trò quan trọng trong giao tiếp.

3. Hiệu quả của đảo ngữ kết hợp trợ từ trong việc nhấn mạnh: Các mô hình đảo ngữ sử dụng trợ từ như “never”, “only”, “not only” trong tiếng Anh tạo ra hiệu quả nhấn mạnh rõ rệt, tương đương với các câu tiếng Việt sử dụng phụ từ “mới”, “tuyệt nhiên” để biểu thị sự nhấn mạnh. Ví dụ, câu “Only then did she realize her mistake” được dịch sang tiếng Việt là “Chỉ khi đó cô ta mới nhận ra lỗi của mình”, trong đó từ “mới” giữ vai trò nhấn mạnh.

4. Sự khác biệt trong cách sử dụng trợ từ nhấn mạnh giữa tiếng Anh và tiếng Việt: Tiếng Anh thường sử dụng trợ động từ và đảo ngữ để nhấn mạnh tiêu điểm thông báo, trong khi tiếng Việt chủ yếu dựa vào trật tự từ và các phụ từ nhấn mạnh. Khoảng 85% các câu đảo ngữ tiếng Anh khi dịch sang tiếng Việt đều giữ nguyên vị trí tiêu điểm nhưng thay đổi hình thức biểu đạt nhấn mạnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự khác biệt này xuất phát từ đặc điểm ngữ pháp và cấu trúc cú pháp của hai ngôn ngữ. Tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình với trợ động từ rõ ràng, thuận tiện cho việc đảo ngữ và sử dụng trợ từ nhấn mạnh. Trong khi đó, tiếng Việt là ngôn ngữ không biến hình, phụ thuộc nhiều vào trật tự từ và các từ chức năng để biểu đạt nhấn mạnh. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với quan điểm của các nhà ngôn ngữ học về sự khác biệt cấu trúc đề - thuyết và cấu trúc thông tin giữa tiếng Anh và tiếng Việt.

Việc trình bày dữ liệu qua bảng đối chiếu mô hình câu đảo ngữ và trợ từ nhấn mạnh giúp minh họa rõ ràng sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Biểu đồ tần suất xuất hiện trợ từ nhấn mạnh trong các loại văn bản cũng cho thấy xu hướng sử dụng trợ từ trong giao tiếp và văn bản viết. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu không chỉ giúp người học tiếng Anh hiểu rõ hơn về cách sử dụng trợ từ nhấn mạnh mà còn hỗ trợ người dịch thuật trong việc chuyển ngữ chính xác, tránh sai sót do khác biệt cấu trúc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy về trợ từ nhấn mạnh trong chương trình tiếng Anh: Đề nghị các cơ sở giáo dục tích hợp bài giảng chuyên sâu về trợ từ nhấn mạnh và cấu trúc đảo ngữ, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng của học viên. Mục tiêu là tăng tỷ lệ sử dụng trợ từ nhấn mạnh chính xác lên ít nhất 70% trong giao tiếp học thuật trong vòng 2 năm.

2. Phát triển tài liệu học tập và bài tập thực hành đa dạng: Xây dựng bộ tài liệu có ví dụ minh họa cụ thể về trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt, kèm theo bài tập so sánh dịch thuật. Chủ thể thực hiện là các nhà xuất bản giáo dục và trung tâm ngoại ngữ, với timeline 12 tháng để hoàn thiện.

3. Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho giáo viên và dịch giả: Tổ chức hội thảo, tập huấn về phương pháp giảng dạy và dịch thuật liên quan đến trợ từ nhấn mạnh, giúp nâng cao năng lực chuyên môn. Mục tiêu là đào tạo ít nhất 100 giáo viên và dịch giả trong vòng 1 năm.

4. Ứng dụng công nghệ hỗ trợ học tập và dịch thuật: Phát triển phần mềm hoặc ứng dụng hỗ trợ nhận diện và sử dụng trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt, giúp người học và dịch giả thực hành hiệu quả hơn. Chủ thể thực hiện là các công ty công nghệ giáo dục, với kế hoạch phát triển trong 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiếng Anh và giảng viên ngôn ngữ học: Giúp hiểu sâu về cấu trúc và chức năng trợ từ nhấn mạnh, từ đó cải tiến phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức.

2. Sinh viên và người học tiếng Anh: Cung cấp kiến thức nền tảng và kỹ năng thực hành về trợ từ nhấn mạnh, giúp cải thiện khả năng giao tiếp và viết tiếng Anh chính xác, tự nhiên.

3. Dịch giả và biên tập viên: Hỗ trợ trong việc chuyển ngữ chính xác các cấu trúc nhấn mạnh giữa tiếng Anh và tiếng Việt, giảm thiểu sai sót và nâng cao chất lượng bản dịch.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học và ngữ dụng học: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về cấu trúc thông tin và phương tiện nhấn mạnh trong ngôn ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Trợ từ nhấn mạnh là gì và tại sao quan trọng trong tiếng Anh?
   Trợ từ nhấn mạnh là các từ chức năng giúp làm nổi bật phần thông tin quan trọng trong câu, như “only”, “never”, “even”. Chúng quan trọng vì giúp người nói truyền đạt ý định rõ ràng và tăng cường hiệu quả giao tiếp, đặc biệt trong ngữ cảnh học thuật và giao tiếp chính thức.

2. Sự khác biệt chính giữa trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt là gì?
   Tiếng Anh thường sử dụng trợ động từ kết hợp đảo ngữ để nhấn mạnh, còn tiếng Việt dựa nhiều vào trật tự từ và các phụ từ như “mới”, “chính” để biểu đạt. Điều này phản ánh đặc điểm ngữ pháp và cấu trúc cú pháp khác nhau của hai ngôn ngữ.

3. Làm thế nào để học viên tiếng Việt tránh lỗi khi sử dụng trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh?
   Học viên cần hiểu rõ cấu trúc đảo ngữ và vị trí trợ từ trong câu tiếng Anh, đồng thời luyện tập dịch thuật so sánh để nhận biết sự khác biệt với tiếng Việt. Việc thực hành qua các bài tập cụ thể và phản hồi từ giáo viên cũng rất cần thiết.

4. Có những mô hình đảo ngữ nào phổ biến trong tiếng Anh liên quan đến trợ từ nhấn mạnh?
   Có khoảng 9 mô hình đảo ngữ phổ biến như “Adverbial + Verb + Subject”, “Complement + Be + Subject”, “Operator + Subject + Predication”, trong đó trợ từ thường đứng trước chủ ngữ để tạo hiệu quả nhấn mạnh.

5. Ứng dụng của nghiên cứu này trong thực tế giảng dạy và dịch thuật ra sao?
   Nghiên cứu giúp giáo viên thiết kế bài giảng phù hợp, cung cấp kiến thức sâu về trợ từ nhấn mạnh, đồng thời hỗ trợ dịch giả chuyển ngữ chính xác các cấu trúc nhấn mạnh, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy và bản dịch.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập cơ sở lý thuyết và phân tích chi tiết về trợ từ nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt, làm rõ sự tương đồng và khác biệt về cấu trúc và chức năng.
• Phát hiện chính bao gồm 9 mô hình đảo ngữ tiếng Anh tương ứng với 21 mô hình câu tiếng Việt, với sự khác biệt rõ rệt về vị trí tiêu điểm thông báo.
• Nghiên cứu chỉ ra vai trò quan trọng của trợ từ nhấn mạnh trong việc biểu đạt thông tin mới, tương phản và biểu cảm trong giao tiếp.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả dạy học và dịch thuật liên quan đến trợ từ nhấn mạnh.
• Các bước tiếp theo bao gồm phát triển tài liệu giảng dạy, tổ chức đào tạo chuyên sâu và ứng dụng công nghệ hỗ trợ học tập, nhằm lan tỏa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Quý độc giả và các nhà nghiên cứu được khuyến khích tham khảo và ứng dụng kết quả luận văn để nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập và dịch thuật tiếng Anh – tiếng Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu của phát ngôn, được đánh dấu bởi vị trí đầu câu, tương đương với vị trí thông thường của chủ ngữ. Chính vị trí này đã góp phần làm cho cấu trúc đề - thuyết có thể được nhận vai trò cấu trúc cú pháp của câu trong một số ngôn ngữ, đặc biệt là ngôn ngữ không biến hình. Khác với quan niệm của một số nhà Việt ngữ coi cấu trúc đề - thuyết là cấu trúc cú pháp, Halliday [63], [64] quan niệm đề và thuyết là các thành phần của một cú với tư cách là một thông điệp. Tuy nhiên Halliday cũng lưu ý rằng khi coi đề là điểm khởi đầu của thông điệp mà người nói lựa chọn, ta không thể được phép nhầm lẫn với thông tin cũ, thông tin mà người nói cho là người nghe đã biết và cấu trúc đề - thuyết không thể nhầm lẫn với cấu trúc thông tin cũ - mới mà chúng tôi sẽ trình bày sau đây.

15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Cấu trúc thông tin cũ - mới: Theo Halliday cấu trúc đề - thuyết là sự lựa chọn theo người nói và cấu trúc thông tin cũ - mới là sự lựa chọn để phù hợp với người nghe. Có thể có những trường hợp hai sự phân chia này trùng nhau bởi vì thông thường thông tin mà người nói chọn để khởi đầu là thông tin cũ - thông tin mà người nghe đã biết – như trong ví dụ sau: (11) A: Cậu có thích ăn kem không? (12) B: Kem thì lúc nào mình cũng thích. Thông tin về “kem” trong câu trả lời là thông tin đã được nhắc đến trong câu hỏi - tức là thông tin cũ - và cũng là thông tin mà người nói chọn làm điểm khởi đầu cho câu trả lời của mình, tuy rằng người nói cũng có thể chọn lựa một cách trả lời khác: (13) A: Mình thì lúc nào cũng thích ăn kem.

(14) B: Lúc nào mình cũng thích ăn kem. Trong (12) người nói chọn cá nhân mình làm điểm xuất phát, và trong (13)thì người nói muốn chọn điểm xuất phát chính là thông tin mà người nghe chưa biết, nhằm nhấn mạnh phần đề, cũng chính là phần thông tin mới. Như vậy, trong (13) đề và thông tin cũ không trùng nhau. Cũng theo Halliday, có những trường hợp câu không có thông tin cũ nhưng bất kỳ phát ngôn nào cũng có điểm xuất phát, hay nói cách khác, câu luôn có đề.

Đây là kiểu câu mà truyền thống gọi là “câu tồn tại”, mà chức năng là giới thiệu một thực thể xuất hiện lần đầu trong diễn ngôn, ví dụ: (14) Ngày xửa ngày xưa, ở một làng nọ có một gia đình nghèo…. Trong ví dụ trên, câu chứa toàn thông tin mới với điểm xuất phát là “ngày xửa ngày xưa, ở một làng nọ” và từ điểm xuất phát đó, giới thiệu sự tồn tại của một gia đình nghèo. Cách phân chia cấu trúc thông tin cũ - mới là cách phân chia theo trường phái Praha. Cách phân chia này phải được xét đến mối quan hệ với bối cảnh và người sử dụng.

Tuy nhiên, nói về thông tin cũ và thông tin mới, quan điểm của học giả khác nhau về nhận thức thế nào là mới, thế nào là cũ vẫn có chỗ khác nhau. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Halliday [63] mô tả thông tin cũ như là phần thông tin được người nói cho là có thể phục hồi được từ văn bản hay ngữ cảnh và một thông tin được gọi là mới thì là không phải vì nó không thể được đề cập đến trước đó, mặc dù thông thường thì nó chưa được đề cập đến, mà vì người nói trình bày nó như là không thể phục hồi được từ phần văn bản đi trước. Ủng hộ ý kiến này, Chafe [46] cho rằng vị thế cũ phải được giới hạn trong phạm vi kiến thức mà người nói cho là ở trong trạng thái nhận thức của người nghe tại thời điểm phát ngôn, ví dụ: (15) A: Anh gặp ai ngày hôm qua? B: Tôi gặp em gái anh ngày hôm qua. Theo quan điểm của Chafe và Halliday, có thể được xem là thông tin mới nếu người nói cho rằng em gái của người nghe không ở trong trạng thái nhận thức của người nghe vào thời điểm phát ngôn.

Mối quan hệ giữa tính chất thông tin cũ hay mới đối với người nghe hay đối với văn bản có thể được trình bày như sau: (i) Cũ với người nghe và cũ với văn bản: Đó là thông tin đã được gợi lên trong văn bản hiện dùng và do đó người nói tin là người nghe đã biết. (ii) Cũ với người nghe, nhưng mới với văn bản: Đó là thông tin chưa được gợi lên trong văn bản hiện dùng, nhưng người nói tin là người nghe đã biết. (iii) Mới với người nghe và mới với văn bản: Đó là thông tin chưa được gợi lên trong bản hiện dùng, và người nói tin là người nghe đã biết. (iv) Mới với người nghe và cũ với văn bản: Về mặt lý thuyết, đó là thông tin đã được gợi lên trong văn bản hiện dùng, nhưng người nói tin là người nghe chưa biết.

Tuy nhiên, (Prince 1981,tr.43), loại thông tin này không thể xuất hiện trong văn bản tự nhiên được. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khái niệm cũ / mới được Gundel [61] xác định theo hai lĩnh vực khác nhau: một thuộc lĩnh vực ngữ pháp và một thuộc lĩnh vực ngữ dụng và ngữ nghĩa tri nhận. Về mặt ngữ pháp, khái niệm cũ / mới gắn liền với tính quy chiếu trong ngôn bản hay trong suy nghĩ của người nói / người nghe. Về ngữ dụng, khái niệm cũ / mới gắn liền với tính quan hệ, theo đó ví dụ như khi có hai phần X và Y, thì X được cho là cũ, trong mối quan hệ với Y và Y được cho là mới trong mối quan hệ với X.

Với quan niệm này thì “she” trong ví dụ dưới đây được coi là cũ vì đã có quy chiếu trong văn bản nhưng là mới trong mối quan hệ với thông tin về “called”. (16) Who called? (Ai gọi thế ?) Pat said she called.1] Tóm lại, các nhà ngôn ngữ học đã có những cách tiếp cận khác nhau về sự phân đoạn thông tin cũ / mới: Thông tin cũ chúng tôi dùng trong luận văn này sẽ được hiểu theo nghĩa là thông tin cũ với người nghe và với văn bản (trường hợp (i) của Prince) và thông tin mới được hiểu là phần thông tin chưa được “gợi lên” trong văn bản (như của Halliday) hay có thể có quy chiếu trong văn bản nhưng không thể suy diễn được vì nó là phần thông tin mới trong mối quan hệ với thông tin cũ (như cách hiểu của Gundel). Do đó, theo chúng tôi, tính xác định của biểu thức không đi đôi với khái niệm cũ / mới về mặt thông tin. Để đạt được mục đích giao tiếp, phát ngôn thông thường phải chứa đựng thông tin mới.

Có những phát ngôn chỉ chứa thông tin mới mà không có thông tin cũ. Ví dụ: khi trả lời cho câu hỏi: “Có chuyện gì vậy?” câu trả lời: “Có hai thằng bé đánh nhau!” chỉ chứa đựng thông tin mới. Cấu trúc thông tin của một phát ngôn theo mô hình cũ - mới được coi là cấu trúc thông tin dưới góc độ dụng học vì nó cho biết thông tin về mối quan hệ của người nói và người nghe. Người nói phải tính đến người nghe trong một hoàn cảnh nào đó đã biết gì và muốn biết gì.

Ngoài các quan niệm về cấu trúc thông tin phân chia thành cấu trúc đề - thuyết hay thông tin cũ và thông tin mới, một phát ngôn còn cho biết về đối tượng của 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thông báo và thông báo về đối tượng đó. Thông tin nêu ra trong trường hợp này là thông tin chủ đề và cũng sẽ là trọng tâm của luận văn chúng tôi về các phương tiện nhấn mạnh về mặt thông tin. Thông tin chủ đề Theo Dik [49, tr.92], thành tố có chức năng là chủ đề (topic) chỉ một thực thể mà người nói cho là người nghe đã biết, và là cái mà phần vị ngữ xác nhận về nó. Quan điểm về chủ đề cũng được Lambrecht [73, tr.131] tán thành khi ông cho rằng cái được gọi là chủ đề (topic) của một mệnh đề (proposition) là “cái” mà khi trong một tình huống đã cho mệnh đề đó được giải thích là nói về sở chỉ đó tức là mệnh đề đó diễn đạt thông tin thỏa đáng để tăng kiến thức của người nghe về sở chỉ này.

Ví dụ hai câu sau: (17a) Nhà gần hồ. (17b) Hồ gần nhà. Trong (17a), người nói / viết chọn “nhà” làm chủ đề và cung cấp thông tin về nó. Vậy, hai câu tuy có cùng một nội dung mệnh đề nhưng khác nhau về thông tin chủ đề, vì hai câu chọn lựa hai đối tượng thông báo khác nhau.

Theo định nghĩa của Lambrecht thì chủ đề là sở chỉ đã được đề cập đến mà người nói sẽ làm sáng tỏ thêm ở trong mệnh đề. Theo định nghĩa trên, thì đề (theme) và chủ đề (topic) rất có khả năng trùng nhau bởi vì khi chủ đề - cái đã được đề cập đến - nay lại được nhắc lại với những thông tin thỏa đáng thì thông thường được đặt ở vị trí đầu câu, và đó cũng là vị trí mà người nói lựa chọn để khởi đầu cho phát ngôn của mình. Dik [49] đưa ra một cách phân biệt về mặt hình thức giữa đề (theme) và chủ đề (topic): đó là đề (theme) thì phải tách ra về mặt cấu trúc với cú, còn chủ đề (topic) thì nhất thiết phải là một thành phần trong cấu trúc. Ông cũng chỉ ra rằng đề (theme) và chủ đề (topic) có thể khác biệt nhau trong cùng một câu như ví dụ ông dẫn ra: 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] (18) As for Paris, the Eiffel Tower is really spectacular.

(Nói đến Paris thì phải nói tháp Eiffel thực sự ngoạn mục.) Trong ví dụ trên, theo Dik, “Paris” là đề (theme) và “the Eiffel Tower” là chủ đề (topic). Tuy nhiên ở đây chúng tôi nhận thấy rằng “the Eiffel Tower” chỉ có thể được coi là chủ đề khi trả lời cho câu hỏi: “The Eiffel is considered one of the seven wonders of the world, how is it regarded in Paris?” (Tháp Eiffe được coi là một trong bảy kỳ quan của thế giới, nó có giá trị thế nào ở Paris?) chứ không trả lời cho câu hỏi: “What is the most distinguished in Paris?” (Biểu tượng gì gây ấn tượng nhất ở Paris?) Một ví dụ khác mà Dik dẫn ra sự khác biệt giữa đề và chủ đề: (19) That man, I hate him.