Chương 1: Khái quát tài nguyên du lịch Hà Tĩnh Hà Tĩnh là một tỉnh nằm trong vùng Bắc Trung Bộ, với diện tích 6.026,5 km2, cách Hà Nội 340 km. Tỉnh bao gồm 1 thành phố, 1 thị xã và 10 huyện. Giới thiệu chung về tài nguyên du lịch tự nhiên: Hà Tĩnh trải dài từ 17°54’ đến 18°50’ vĩ Bắc và từ 103°48’ đến 108°00’ kinh Đông. Phía bắc giáp tỉnh Nghệ An, phía nam giáp tỉnh Quảng Bình, phía tây giáp nước Lào, phía đông giáp biển Đông.
Nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, ngoài ra Hà Tĩnh còn chịu ảnh hưởng của khí hậu chuyển tiếp của miền Bắc và miền Nam, với đặc trưng khí hậu nhiệt đới điển hình của miền Nam và có một mùa đông giá lạnh của miền Bắc, nên thời tiết, khí hậu rất khắc nghiệt. Hàng năm, Hà Tĩnh có hai mùa rõ rệt: Mùa mưa: Mưa trung bình hằng năm từ 2500 li đến 2650 li. Hạ tuần tháng 8, tháng 9 và trung tuần tháng 11 lượng mưa chiếm 54% tổng lượng mưa cả năm. Mùa khô: Từ tháng 12 đến tháng 7 năm sau.
Đây là mùa nắng gắt, có gió Tây Nam (thổi từ Lào) khô, nóng, lượng bốc hơi lớn. Hà Tĩnh ở phía đông dãy Trường Sơn với địa hình hẹp, dốc và nghiêng từ tây sang đông. Phía tây tỉnh là những dãy núi cao 1.500 m, đỉnh Rào Cọ 2.235 m, phía dưới là vùng đồi thấp giống bát úp; tiếp nữa là dải đồng bằng nhỏ hẹp chạy ra biển; sau cùng là những bãi cát ven biển cùng với nhiều vũng, vịnh. Núi rừng chiếm 3/4 diện tích, với đủ các loại : Hoa cương, tinh thạch sa thạch, đá vôi…Từ tây bắc núi cao dốc rồi thoải dần về phía tây nam.
Tiêu biểu 9 phải kể đến dãy Hồng Lĩnh với 99 ngọn núi, một trong 21 danh sơn nước Việt Nam xưa. Giữa những “ ao trời ”, “ suối ngọc ”, “ bàu tiên ” là hàng chục đền chùa, mếu cổ kính, nổi bật là “ Hoan châu đệ nhất động ” – chùa Hương Tích và Đài Trang Vương. Tương truyền vua Kinh Dương Vương lập đô thành đầu tiên ở đây và cưới cô gái rất xinh đẹp vùng Ngàn Hống này, sinh ra Lạc Long Quân, về sau là vua Hùng thứ hai. Về phía tây có dãy Thiên Nhẫn 999 ngọn chạy dọc theo sông Ngàn Phố như nghìn con ngựa phi.
Giữa lòng núi còn di tích thành Lục Niên của vị anh hùng dân tộc Lê Lợi. Tiếp sau là dãy Đại Hàm. Từ đây có thể nhìn thấy tháp Vũ Môn trên núi Giăng Màn như dải lụa trắng xoá cả một vùng. Tục truyền nơi đây hàng năm , cá gáy về vượt Vũ Môn để hóa rồng.
Dọc bờ biển có núi Nam Giới, núi Thiên Cầm với cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp. Giáp tỉnh Quảng Bình là Đèo Ngang, Lũy Thầy… Tỉnh Hà Tĩnh có trên 300.000 ha rừng và đất rừng, trong đó diện tích rừng chiếm 66%, còn lại chưa có rừng, gồm trên 100.000 ha đất trống đồi núi trọc, đất bụi và bãi cát. Rừng tự nhiên (164.978 ha) hiện chủ yếu phân bố ở vùng núi cao, xa các trục giao thông, trong đó rừng sản xuất kinh doanh 100.000 ha, rừng phòng hộ 63.000 ha, độ che phủ 38% so với diện tích đất tự nhiên. Rừng giàu chỉ chiếm 10%, rừng trung bình 40%, còn lại 50% là rừng nghèo kiệt.
Đất không có rừng 151.000 ha, chiếm 24,4% diện tích tự nhiên của tỉnh, trong đó một số diện tích ở sườn đồi đang bị xói mòn. Trữ lượng gỗ 20 triệu m³, hàng năm khai thác chừng 2-3 vạn m³; những năm gần đây thực hiện chính sách đóng cửa rừng nên lượng gỗ khai thác hàng năm đã giảm nhiều.Thực vật của rừng đa dạng và phong phú, có trên 86 họ và trên 500 loại cây dạng thân gỗ, trong đó có nhiều loại gỗ quý như: lim, sến, táu, mật, đinh, gõ, pơ-mu và các loại động vật quý hiếm như: voi, hổ, báo, vượn đen, sao la. 10 Theo kết quả điều tra của các chuyên gia trong nước và quốc tế, Vườn Quốc gia Vũ Quang có tới 76% diện tích rừng tự nhiên với hai kiểu chính: rừng kín thường xanh á nhiệt đới chiếm 20% với hai loại thực vật ưu thế là pơmu và hoàng đàn; rừng kín thường xanh nhiệt đới với các loại thực vật bậc cao như: cẩm lai, lát hoa, lim, dổi, trầm hương. và nhiều cây dược liệu quý.
Động vật ở đây rất phong phú, theo thống kê có tới 60 loài thú, 187 loài chim, 38 loài bò sát, 26 loài lưỡng cư và 56 loài cá; trong đó có 26 loài thú, hơn 10 loài chim, 16 loài bò sát quý hiếm cần được bảo vệ. Ngoài ra, Vườn Quốc gia Vũ Quang còn có 36 loài phụ thú đặc hữu của khu rừng Trường Sơn Bắc như: voọc vá chân nâu, voọc Hà Tĩnh, vượn má vàng… Đặc biệt, tại đây đã phát hiện được hai loài thú lớn mới là sao la, còn gọi là dê rừng dài (năm 1992) và mang lớn (năm 1993). Hà Tĩnh có mạng lưới sông ngòi khá dày đặc, con sông lớn nhất là sông La, ngoài ra có các con sông Ngàn Phố, Ngàn Sâu, Ngàn Trươi, Rào Cái. Tổng chiều dài các con sông khoảng 400 km, tổng sức chứa 13 tỷ m³, còn hồ Kẻ Gỗ, hồ Sông Rác, hồ Cửa Thờ Trại Tiểu.
Sông ngòi nhiều, không những điều hoà tốt cho khí hậu, mà còn duy trì và phát triển nghề cá. Các con sông ở đây rất hiền hoà, nước sông xanh trong cùng với cảnh vật ven bờ sông, có thể đưa vào để khai thác rất tốt các tour du lịch. Thiên nhiên đã ưu đãi cho Hà Tĩnh vùng biển rộng khoảng 20.000 km2, với 137 km bờ biển chạy dài từ Cửa Hội (Nghi Xuân) đến chân Đèo Ngang (huyện Kỳ Anh). Biển Hà Tĩnh có 267 loài cá, thuộc 90 họ, trong đó có 60 loài có giá trị kinh tế cao, có 20 loại tôm, là một ngư trường lớn và có nhiều bãi tắm lý tưởng.
Ngoài bờ có nhiều đảo, đảo không lớn nhưng không quá xa bờ, rất tiện lợi cho tàu thuyền neo trú và du khách tham quan. 11 Dọc bờ biển có 4 cửa sông lớn: Cửa Hội, Cửa Sót, Cửa Nhượng, Cửa Khẩu là những Cảng cá hiện nay và trong tương lai gần. Tuy vậy, do kỹ thuật và phương tiện đánh bắt chưa hiện đại nên hiện nay mới khai thác được trên dưới 20.000 tấn hải sản/năm. Diện tích mặt nước lợ trên 6.000 ha, có độ mặn và cấu tương đất rất phù hợp với nuôi trồng thuỷ sản.
Ngoài ra, còn có hàng chục ngàn ha đất cát ven biển rất thuận tiện cho nuôi tôm theo công nghệ mới. Về du lịch biển, tỉnh đã xây dựng 4 Khu du lịch là Xuân Thành, Thạch Hải, Thiên Cầm và Đèo Con. Đây là những bãi tắm đẹp, nước trong, cát mịn, bãi bằng. Cạnh các bãi biển lại có núi, nên tắm biển mà vẫn được chiêm ngưỡng vẽ đẹp kỳ vỹ hoành tráng của núi non, và cũng chỉ có ở đây từ trên núi cao mới cảm nhận được sự mênh mông, kỳ diệu và thơ mộng của biển cả.
Một số điểm du lịch tự nhiên tiêu biểu: (Trích Di tích Danh thắng Hà Tĩnh) * Biển Thiên Cầm : Truyền thuyết kể lại rằng, thời Vua Hùng thứ 13, khi đi qua đây nghe sóng biển và thông reo, ngỡ tiên gẩy đàn, Nhà Vua lệnh cho quần thần leo lên núi thấy giống chiếc đàn tỳ bà, liền hạ bút phê ba chữ “Thiên Cầm Sơn”. Trên núi Thiên Cầm có bàn cờ tiên, dấu chân trái của người khổng lồ in trên phiến đá qua hàng triệu năm nay vẫn rõ mồn một. Trên núi còn có chùa Cầm Sơn được xây dựng từ trước thế kỷ thứ 12. Từ 10 năm nay, Thiên Cầm trở thành khu du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.
Thiên Cầm có tới 3 bãi tắm, mỗi nơi một vẻ với chiều dài hàng chục km. Bãi tắm với bãi cát trắng phau, mịn màng. Nước biển Thiên Cầm về mùa hè xanh màu ngọc bích. Bờ biển thoai thoải, ra tới chừng trăm thước mà không hề có lồi lõm.
Sau một hồi thỏa thuê tắm biển, du khách có 12 thể thả mình trên những phiến đá. Đá ở đây xếp chồng lên nhau, đủ hình thù, tha hồ theo trí tưởng tượng của con người. Nếu bạn muốn, có thể leo lên tận đỉnh núi cao 108m so với mặt biển. Từ đây, bạn có thể phóng tầm mắt ra xa hàng chục hải lý dõi theo từng đoàn thuyền đánh cá.
Biển Thiên Cầm có nhiều hải sản quý, hiếm mà con số đã lên tới cả trăm loài, nhất là tôm, cá, sò, cua, mực…Theo con đường dọc bờ biển, du khách sẽ đến thăm cảng cá Cửa Nhượng. Nhìn về hướng Đông, nơi ngọn núi vươn mình ra biển kia chính là Bãi Lài. Du khách có thể đi thuyền máy sang đó. Hang động Bãi Lài đủ chỗ cho vài trăm người vào ngắm cảnh cùng một lúc.
Phía trên hang động huyền bí này là nơi những thợ săn đang kiên trì bẫy chim Cu Kỳ. Vào mùa hè, từng đàn chim Cu Kỳ từ phương bắc vượt biển sang Trường Sơn để kiếm ăn. Những thợ săn giàu kinh nghiệm chọn đúng thời cơ, những chiếc lưới được chụp lên, có lúc bắt gọn tới cả trăm con Cu Kỳ. Chim Cu Kỳ chỉ to bằng con gà thường, lông màu nâu hoặc xanh, có chấm xanh viền ở cổ.
Thịt chim Cu Kỳ có vị thơm, ngọt đặc biệt. Đến Thiên Cầm, du khách sẽ được thưởng thức thứ nước ngọt mà không nơi nào có được. Từ trong lòng núi, một mạch nước ngầm tuôn chảy. Đồn rằng, ngày xưa khi mùa hè đến, những nàng tiên đã đáp xuống Thiên Cầm và tắm ở giếng này.
Có lẽ vì thế mà có tên là giếng Tiên. Thiên Cầm còn có đảo nhỏ Hòn Én, Hòn Bớc. Giữa biển trời mênh mông này, cát và đá vươn ra biển nhẹ nhàng, thoai thoải, du khách có thể tìm thấy những hải sản từ các hốc đá rồi đem nướng hoặc luộc… Khi đã gần tối, du khách trở lại các khách sạn, nhà nghỉ nằm sát mép biển. Nhiều khách sạn đã được xây mới với những phòng khép kín và đầy đủ tiện nghi.
Bạn sẽ được tắm nước mát bơm lên từ giếng Tiên. Bữa ăn của khách sẽ có nhiều loại đặc sản biển với giá rẻ. Thiên Cầm - một vùng du lịch kỳ thú, hấp dẫn đã và đang được tỉnh Hà Tĩnh đầu tư. Mới đây, 248ha ở phía bắc núi Thiên Cầm đã được quy hoạch, mời gọi các nhà đầu tư.
Chắc chắn, trong những năm tới, Thiên Cầm sẽ 13 khởi sắc hơn, góp phần làm đẹp, giàu cho quê hương Hà Tĩnh và cho đất nước. * Biển Xuân Thành: Bãi biển Xuân Thành thuộc xã Xuân Thành, huyện Nghi Xuân, cách thị xã Hà Tĩnh 55 km.