CHƯƠNG I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HOÁ DOANH NGHIỆP I. KHÁI NIỆM VĂN HOÁ DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm văn hoá Để hiểu đƣợc khái niệm “văn hoá doanh nghiệp” (VHDN), trƣớc hết phải hiểu khái niệm “văn hoá”. Trong cuộc sống hàng ngày ngƣời ta thƣờng hiểu “văn hoá” theo nghĩa không đầy đủ để chỉ học thức (trình độ văn hoá), lối sống (nếp sống văn hoá).
Thực chất, hiểu theo nghĩa rộng thì “văn hoá” bao gồm tất cả, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại cho đến tín ngƣỡng, phong tục, lối sống, lao động. Đây chính là cách hiểu đầy đủ, chính xác và toàn diện nhất về “văn hoá”. Tuy nhiên, việc tìm ra một định nghĩa chuẩn trong vô vàn các định nghĩa về “văn hoá” là rất khó khăn vì mỗi định nghĩa đều dựa trên những cách tiếp cận và phân tích khác nhau nhƣng đều rất hợp lý và khoa học. Định nghĩa đƣợc sử dụng khá phổ biến là định nghĩa do ông Frederico Mayor, Tổng giám đốc UNESCO đƣa ra: “Văn hoá bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi, hiện đại nhất cho đến tín ngƣỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động”.
Định nghĩa này đã đƣợc cộng đồng quốc tế chấp nhận tại Hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hoá năm 1970 tại Venise. Đến năm 1982, Hội nghị thứ hai gọi là “Mondiacult” cũng đã thừa nhận cách tiếp cận đó. Tuy nhiên, để phục vụ cho việc tìm hiểu khái niệm VHDN, ta có thể tìm hiểu thêm định nghĩa của hai nhà xã hội học Xvi Namenwirth và Rober Weber: “Văn hoá là một hệ thống các quan niệm và các quan niệm này cấu thành nên một phác thảo về lối sống”. Đặng Thị Loan 5 Nhật 3 - K41F - KTNT UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Từ hai định nghĩa trên về văn hoá có thể thấy một điểm cơ bản sau: mỗi nền văn hoá có hai mặt.
Một mặt là những cái vô hình không chỉ cực kỳ phức tạp mà còn rất quan trọng. Đó là những quy luật tƣ duy của con ngƣời, nhƣ tri thức, tín ngƣỡng, nhân phẩm, những ý tƣởng và quan niệm, chúng điều tiết quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời, và giữa con ngƣời với môi trƣờng của họ. Mặt khác là các hành động, các loại hình hoạt động và sáng tạo vật chất của con ngƣời. Mặc dù hình thức văn hoá này bản thân nó rất phức tạp và có ý nghĩa, nhƣ nghệ thuật và các hình thức tôn giáo, lễ nghi.
Nhƣng cái phức tạp và đáng xem xét hơn là những quan niệm đằng sau những lễ nghi và hình thức tôn giáo đó. Khái niệm văn hoá doanh nghiệp Thuật ngữ VHDN mới đƣợc chúng ta làm quen trong những năm gần đây, song trên thực tế, thuật ngữ này đã tồn tại khá lâu trong các nƣớc có nền kinh tế thị trƣờng phát triển. Các nhà nghiên cứu đã tổng kết rằng một trong những nguyên nhân làm cho các doanh nghiệp (DN) ở Mỹ hay Nhật có sự thịnh vƣợng lâu dài là do các DN có nền VHDN đầy sức mạnh. Đã có rất nhiều định nghĩa về VHDN đƣợc đƣa ra, thông dụng nhất là các định nghĩa sau: “VHDN là tổng hợp các giá trị, biểu tƣợng, huyền thoại, nghi thức, các điều cấm kỵ, các quan điểm triết học, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp”.
“VHDN là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, thái độ, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là Đặng Thị Loan 6 Nhật 3 - K41F - KTNT UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp duy nhất đối với một tổ chức đã biết”. (Định nghĩa của tổ chức lao động quốc tế I.O- International Labour Organization). “VHDN là những giá trị, lòng tin, truyền thống và hành vi thƣờng đƣợc các thành viên của tổ chức chia sẻ và thực hiện”. Tuy nhiên các định nghĩa trên phần nào mang tính liệt kê chứ chƣa nêu bật đƣợc nội dung cốt lõi của VHDN.
Định nghĩa sau đây là ngắn gọn hơn cả và phản ánh đƣợc cả bản chất lẫn quá trình hình thành của VHDN: “Văn hoá công ty là tổng hợp những quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học đƣợc trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý các vấn đề môi trƣờng xung quanh” (Edgar H.Shein – sách “Corporate Culture and Leadership” – Jossey Bass Publishers. Định nghĩa này khá gần gũi với định nghĩa “văn hoá” của Zvi Namenwirth và Rober Weber đã đƣợc nêu ở phần trên. Đây là cách tiếp cận độc đáo, đi từ hiện tƣợng đến bản chất của một nền văn hoá, giúp cho chúng ta có thể hiểu đƣợc một cách đầy đủ và sâu sắc những yếu tố cấu thành nên nền văn hoá đó. CÁC YẾU TỐ CỦA VĂN HOÁ DOANH NGHIỆP 1.
Một số nét văn hoá hữu hình Bao gồm tất cả những hiện tƣợng mà một ngƣời nhìn, nghe và cảm thấy khi tiếp xúc với một tổ chức có nền văn hoá xa lạ nhƣ: ngôn ngữ, công nghệ, sản phẩm, phong cách của tổ chức đó thể hiện qua cách ăn mặc, cách biểu lộ cảm xúc của nhân viên, những câu chuyện và những huyền thoại về tổ chức, các buổi lễ kỉ niệm hàng năm.Nói cách khác, ngƣời quan sát có thể mô tả những gì họ nhìn thấy và cảm thấy khi bƣớc chân vào một DN nhƣng lại không hiểu đƣợc ý nghĩa thực sự ẩn sau nó. Cũng giống nhƣ đối với những Đặng Thị Loan 7 Nhật 3 - K41F - KTNT UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Kim tự tháp của ngƣời Ai Cập cổ và ngƣời Maya, là ngƣời đứng ngoài quan sát chúng ta chỉ có thể nhận ra chúng đều là những Kim tự tháp có hình dạng giống nhau, chứ không hiểu đƣợc ý nghĩa bên trong khác nhau của chúng: đối với ngƣời Ai cập cổ thì Kim tự tháp là lăng mộ của các vị vua Pharaon; trong khi đối với ngƣời Maya thì Kim tự tháp lại vừa là lăng mộ vừa là chốn đền thờ linh thiêng. Để hiểu đƣợc ý nghĩa đó họ phải thực sự hoà nhập vào cuộc sống trong DN một thời gian đủ dài và cách tốt nhất là tìm hiểu những giá trị, thông lệ và quy tắc đƣợc thừa nhận trong DN, vốn là kim chỉ nam cho hành vi của mọi thành viên của DN đó.1 Khẩu hiệu công ty Slogan - khẩu hiệu thƣơng mại, nguyên nghĩa cổ là tiếng hô trƣớc khi xung trận của những chiến binh Scotland. Ngày nay trong thƣơng mại, slogan đƣợc hiểu nhƣ là khẩu hiệu thƣơng mại của một công ty.
Slogan thƣờng đƣợc coi là một phần tài sản vô hình của công ty dù rằng nó chỉ là một câu nói. Để có đƣợc một slogan hay, ngoài việc đầu tƣ về chất xám còn phải có sự đầu tƣ về quảng cáo liên tục với những chiến lƣợc dài hạn. Chính vì vậy, khi có đƣợc một slogan đứng đƣợc trong tâm trí khách hàng, slogan đó đã trở thành một tài sản vô giá đƣợc vun đắp bằng thời gian, tiền bạc và uy tín của công ty. Một slogan hay phải hội tụ đƣợc một số yếu tố sau: Thứ nhất là mục tiêu.
Một khẩu hiệu khi đƣợc đƣa ra phải mang một mục tiêu nhất định và hƣớng đến mục tiêu đó. Ví nhƣ khi Pepsi ra đời thì Coca Cola đã là một ngƣời khổng lồ trong ngành giải khát rồi. Muốn phát triển đƣợc thì phải có một khẩu hiệu nhắm đến một mục tiêu là lấy lại đƣợc thị phần từ Coca Cola. Hãng nƣớc giải khát Pepsi đã lấy khẩu hiệu là: "Next Generation" (Thế hệ tiếp nối), ý nói đó là một loại nƣớc uống của thế hệ mới và ngầm ý chê bai đối Đặng Thị Loan 8 Nhật 3 - K41F - KTNT UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp thủ trực tiếp Coca Cola là loại đồ uống cổ lỗ sĩ.
Với khẩu hiệu hay mang trong mình mục tiêu rõ ràng là đánh vào khách hàng trẻ tuổi, Pepsi đã thu hút đƣợc phần đông giới trẻ và vƣơn vai trở thành một đối thủ đáng gờm của Coca Cola. Thứ hai là ngắn gọn. Một khẩu hiệu hay luôn phải là một khẩu hiệu ngắn gọn, dễ hiểu, dễ đọc. Với nhiệm vụ phải đi vào tiềm thức của khách hàng, không ai đi xây dựng một khẩu hiệu dài dằng dặc đầy đủ toàn bộ về tính năng, tác dụng, tính ƣu việt của sản phẩm , bởi khách hàng sẽ không ai bỏ công để nhớ một khẩu hiệu dài lõng thõng nhƣ vậy.
Cà phê Trung Nguyên đã phải thay thế khẩu hiệu cũ: "Mang lại nguồn cảm hứng sáng tạo mới" bằng "Khơi nguồn sáng tạo". Quả thực khẩu hiệu sau ngắn gọn, ấn tƣợng và dễ nhớ hơn nhiều. Thứ ba là phù hợp với văn hóa Khẩu hiệu phải tuyệt đối tránh những từ ngữ có thể gây phản cảm hoặc xúc phạm đến ngƣời khác cho dù đó chỉ là một bộ phận khách hàng rất nhỏ. Nhà cung cấp dịch vụ chuyển phát nhanh DHL đã từng mắc lỗi này khi đƣa ra một khẩu hiệu gây một ấn tƣợng không tốt: "Đến chậm gậm xƣơng".
Thứ tƣ, cần nhấn mạnh vào lợi ích sản phẩm. Khẩu hiệu phải thể hiện đƣợc tính năng và lợi ích khi khách hàng sử dụng sản phẩm. Ví nhƣ: "Kết nối mọi ngƣời” của hãng điện thoại di động Nokia hay "Luôn luôn lắng nghe. Luôn luôn thấu hiểu" của hãng bảo hiểm quốc tế Prudential.
Tuy nhiên những điều kiện trên chỉ là những điều kiện cơ bản. Một khẩu hiệu thành công phải mang trong mình thông điệp ấn tƣợng và khơi gợi đƣợc trí tƣởng tƣợng của khách hàng về sản phẩm của mình. Sản phẩm đồ thể thao của tập đoàn Nike đã cất cánh cùng với một khẩu hiệu đƣợc đánh giá là thành công nhất mọi thời đại: "Just Do It!" (Hãy làm điều đó!). Đặng Thị Loan 9 Nhật 3 - K41F - KTNT UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 1.2 Thƣơng hiệu Để có đƣợc một thƣơng hiệu sản phẩm, nhất là một thƣơng hiệu đứng vững trên thị trƣờng là cả một quá trình nghiên cứu, đầu tƣ và xây dựng lâu dài.
Có đƣợc thƣơng hiệu đã khó nhƣng bảo vệ thƣơng hiệu đang có cũng khó khăn không kém. Biết chọn lựa đúng đắn, sáng suốt, thƣơng hiệu sẽ là một trong những yếu tố đem lại thành công cho một sản phẩm hay một dịch vụ của DN. Thƣơng hiệu cho phép khách hàng phân biệt đƣợc sản phẩm của công ty bạn với đối thủ cạnh tranh và có khả năng thể hiện một cách gây ấn tƣợng bền vững, không bị pha trộn, nhầm lẫn, vừa tạo đƣợc một nét văn hóa cho DN.