Chương 1 sẽ trình bày những nội dung chính sau: (1) Cơ sở lý luận về đầu tư trực tiếp nước ngoài; (2) Phân biệt thu hút FDI vào một địa phương và FDI vào các KCN: (3): Kinh nghiệm thu hút FDI vào các KCN tại các nước Châu Á; (4) Các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài; (5) Các giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu.1 Đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư quốc ngày càng có vai trò to lớn đối với sự phát triển kinh tế của các nước đầu tư lẫn nước tiếp nhận bao gồm nhiều hình thức đầu tư khác nhau như đầu tư trực tiếp (Foreign Director Investment - FDI), đầu tư gián tiếp (Foreign Indirect Investment – FII) và tín dụng quốc tế, mỗi hình thức đều có những ưu nhược điểm khác nhau. Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một phần của đầu tư quốc tế. Vì vậy, trong giới hạn và phạm vi nghiên cứu đề tài tác giả chỉ tập trung nghiên cứu hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài. Có nhiều khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài, cụ thể như sau: - Theo quỹ tiền tệ quốc tế - IMF (International Moneytary Fund), FDI được định nghĩa là “một khoản đầu tư với những quan hệ lâu dài, theo đó một tổ chức trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác.
Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại nền kinh tế khác đó”.1 - Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987 đưa ra khái niệm: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc tổ chức, cá nhân nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền nước ngoài hoặc bất kì tài sản nào được chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc doanh nghiệp 100 vốn nước ngoài theo quy định của luật này”. - Ưu điểm của hình thức đầu tư trực tiếp: 1 Võ Thanh Thu, Ngô Thị Ngọc Huyền (2008), Kỹ thuật đầu tư trực tiếp nước ngoài, Nhà xuất bản thống kê – Trang 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 + Về phía chủ đầu tư nước ngoài: ▫ Khai thác đầu tư của nước chủ nhà về: tài nguyên, lao động, thị trường để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. ▫ Đối với các tập đoàn kinh tế xuyên quốc gia thì việc đầu tư trực tiếp ra nước ngoài giúp thực hiện bành trướng, mở rộng thị phần và tối ưu hóa hoạch toán doanh thu, chi phí, lợi nhuận thông qua hoạt động “chuyển giá”. ▫ Phân tán rủi ro trong hoạt động đầu tư, giảm chi phí kinh doanh khi đặt cơ sở sản xuất gần vùng nguyên liệu hoặc thị trường tiêu thụ.
▫ Tránh được hàng rào bảo hộ mậu dịch ngày càng tinh vi vì xây dựng được cơ sở kinh doanh nằm trong lòng các nước thực thi chính sách bảo hộ mậu dịch. ▫ Đầu tư trực tiếp cho phép chủ đầu tư tham dự trực tiếp kiểm soát và điều hành doanh nghiệp mà họ bỏ vốn theo hướng có lợi nhất cho chủ đầu tư. ▫ Thông qua hoạt động trực tiếp đầu tư, các nhà đầu tư nước ngoài tham dự vào quá trình giám sát và đóng góp vào việc thực thi các chính sách, mở cửa kinh tế theo các cam kết thương mại, đầu tư song phương và đa phương của nước chủ nhà. 2 + Về phía nước tiếp nhận đầu tư: ▫ Giúp tăng cường khai thác vốn của từng chủ đầu tư nước ngoài ▫ Nhiều nước thiếu vốn trầm trọng nên đối với hình thức đầu tư trực tiếp không quy định mức đóng góp tối đa của mỗi chủ đầu tư, thậm chí đóng góp càng nhiều thì được hưởng những ưu đãi về thuế của nước chủ nhà.
▫ Giúp tiếp thu được công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản lý kinh doanh của các chủ đầu tư nước ngoài. ▫ Nhờ có vốn đầu tư nước ngoài cho phép nước chủ nhà có điều kiện khai thác tốt nhất những lợi thế của mình về tài nguyên, vị trí mặt đất và mặt nước 2 Võ Thanh Thu, Ngô Thị Ngọc Huyền (2008), Kỹ thuật đầu tư trực tiếp nước ngoài, Nhà xuất bản thống kê – Trang 20-21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 ▫ Sự cạnh tranh, ganh đua giữa các nhà đầu tư có vốn trong nước và nước ngoài tạo động lực kích thích sự đổi mới và hoàn thiện trong các doanh nghiệp thúc đẩy kinh tế phát triển. ▫ Các dự án FDI góp phần giải quyết việc làm, nâng cao mức sống của người lao động.3 - Hạn chế của hình thức đầu tư trực tiếp: + Nếu đầu tư vào môi trường bất ổn về kinh tế và chính trị, chủ đầu tư nước ngoài dễ bị mất vốn. + Nước đầu tư không có quy hoạch thu hút cụ thể dẫn đến đầu tư tràn lan, kém hiệu quả, tài nguyên thiên nhiên bị bóc lột quá mức và nạn ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do chuyển giao công nghệ độc hại sang các nước kém phát triển.
+ Khi liên doanh hoặc hợp tác đầu tư, bên yếu vốn và kinh nghiệm dễ bị đối tác thôn tính hoặc chi phối hoạt động đầu tư.2 Phân biệt giữa thu hút FDI vào một Tỉnh và thu hút FDI vào các KCN 1.1 Khu c ng nghiệp và ặc iểm của hu c ng nghiệp * Khái niệm: khu công nghiệp là khu tập trung các doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp dịch vụ phục vụ sản xuất, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập trên cơ sở phê duyệt đề án phát triển khu công nghiệp, trong khu công nghiệp có thể có khu chế xuất, doanh nghiệp chế xuất.5 * Đặc iểm: - Khu công nghiệp là khu được quy hoạch để thu hút các nhà sản xuất và dịch vụ phục vụ cho phát triển công nghiệp. Trong khu công nghiệp không có dân cư sinh sống, không có hoạt động nông nghiệp. 3- 4 Võ Thanh Thu, Ngô Thị Ngọc Huyền (2008), Kỹ thuật đầu tư trực tiếp nước ngoài, Nhà xuất bản thống kê – Trang 20-21 5 Võ Thanh Thu, Ngô Thị Ngọc Huyền (2008), Kỹ thuật đầu tư trực tiếp nước ngoài, Nhà xuất bản thống kê – Trang 326 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Khác với khu chế xuất, sản phẩm của các doanh nghiệp hoạt động trong khu công nghiệp chẳng những phục vụ cho xuất khẩu mà còn phục vụ cho các nhu cầu nội địa. Quan hệ thương mại giữa các doanh nghiệp trong khu công nghiệp và ngoài khu công nghiệp được điều tiết bởi hợp đồng nội địa, doanh nghiệp không được hưởng ưu đãi đặc biệt về thuế xuất nhập khẩu khi kinh doanh thương mại với nước ngoài.2 Phân biệt thu hút FDI vào một ịa phương và FDI vào một hu c ng nghiệp Bảng 1.1: Phân biệt FDI tại một ịa phương và FDI tại KCN Tiêu chí phân biệt FDI ịa phương FDI trong KCN 1.Hình thức FDI - Hình thức đa dạng và phong - Hình thức đầu tư ít hơn thường là phú hơn KCN bao gồm các hình thức 100 vốn nước ngoài; hình thức FDI liên doanh.Ngành nghề thu - Thu hút nhiều ngành nghề và - Thường hoạt động trong lĩnh vực hút lĩnh vực hơn KCN như công sản xuất công nghiệp là chủ yếu và nghiệp, xây dựng, nông lâm các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp, dịch vụ nghiệp 3.Địa iểm ầu tư - Đầu tư nhiều nơi tại một địa - Đầu tư tập trung theo khu vực phương, mức độ tập trung riêng biệt của KCN không nhiều như KCN 4.Cơ quan quản lý - Chịu sự quản lý trực tiếp của- Giống FDI địa phương nhưng Sở Kế Hoạch Đầu Tư; Các cơ chịu sự quản lý trực tiếp của BQL quan ban ngành liên quan của KCN và các công ty kinh doanh hạ địa phương tầng KCN 5.
Quy ịnh về thị - Có nhiều quy định khác nhau - Sản phẩm bán ra thị trường nội trường sản phẩm tùy từng ngành nghề riêng biệt. địa và thị trường nước ngoài phải tuân theo quy định của KCX, KCN Nguồn: Tác giả tự tổng hợp 1.3 Kinh nghiệm một số quốc gia Châu Á trong việc thu hút FDI tại các KCN Trong thu hút FDI vào các KCN, các nước Châu Á có nhiều hình thức thu hút khác nhau nhưng nổi bật tại Trung Quốc và Thái Lan có hai vấn đề chính là tạo 6 Võ Thanh Thu, Ngô Thị Ngọc Huyền (2008), Kỹ thuật đầu tư trực tiếp nước ngoài, Nhà xuất bản thống kê – Trang 326 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 môi trường đầu tư hấp dẫn và chính sách ưu đãi thu hút FDI vào các KCN7 được tổng hợp như sau: 1. Kinh nghiệm tạo m i trường ầu tư hấp d n * Đối với Trung Quốc: Trung Quốc luôn quan tâm đến việc tạo môi trường đầu tư hấp dẫn bằng chính sách tiếp thị hình ảnh các KCN của mình. Không chỉ ở cấp Trung Ương, mà các địa phương của Trung Quốc cũng đã rất tích cực trong việc thu hút FDI.
Thị trấn Đông Hoản gần Đặc khu kinh tế Thẩm Quyến là một điển hình, dù chỉ là thành phố mới nổi từ năm 1990, mà họ đã có văn phòng đại diện ở Tokyo để thu thập thông tin thị trường và tìm đối tác đến đầu tư. Ngoài ra, tại Trung Quốc, sự phát triển và phân bổ các khu công nghiệp được thực hiện theo nguyên tắc: lấp đầy và phát triển hiệu quả các khu công nghiệp đã có, chỉ khi mức độ lấp đầy đạt 60 - 70 diện tích thì mới cho phép triển khai các khu công nghiệp tiếp theo. Thời gian gần đây, Trung Quốc đã cắt giảm tới 500 KCN, nhằm hạn chế việc sử dụng quá mức và lãng phí quỹ đất canh tác. Các hồ sơ xin duyệt và mở rộng các KCN bị chững lại và nhiều nơi đã rút hồ sơ lập khu công nghiệp mới khỏi danh sách được phê duyệt.
* Đối với Thái Lan: Để tạo môi trường đầu tư hấp dẫn hơn, Thái Lan không ngừng tìm tòi áp dụng mô hình mới. Ví dụ, ở 2 KCN của tập đoàn Amata là Amata Nakorn và Amata City, Chính quyền Thái Lan cho thiết lập các khu mậu dịch tự do, hoặc các khu tự do. Những người sống trong khu mậu dịch tự do của khu công nghiệp có thể được mua hàng nhập khẩu miễn thuế. Khu tự do thì chỉ dành cho hàng hoá và nguyên vật liệu.
Hàng hoá, vật liệu từ nước ngoài đem vào khu tự do không cần đóng thuế. Chúng được dùng vào việc sản xuất, chế biến. để rồi được xuất khẩu lại.