Lêi nãi ®Çu S¶n xuÊt kinh doanh trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®ßi hái sù tån t¹i cña vèn nh lµ mét tiÒn ®Ò b¾t buéc, kh«ng cã vèn th× sÏ kh«ng cã bÊt kú mét ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh nµo. HiÖu qu¶ kinh doanh cña tõng doanh nghiÖp cã vai trß rÊt lín ®èi víi sù t¨ng trëng, ph¸t triÓn vµ vËn hµnh thµnh c«ng cña nÒn kinh tÕ ®ang tõ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa. Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh còng lµ qu¸ tr×nh h×nh thµnh, ph©n phèi vµ sö dông vèn kinh doanh cña doanh nghiÖp. Do ®ã, c«ng t¸c n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông c¸c nguån lùc nãi chung vµ hiÖu qu¶ sö dông vèn nãi riªng chiÕm mét vÞ trÝ hÕt søc quan träng trong c¸c doanh nghiÖp.
Lµ mét c¬ së quèc doanh n»m trong C«ng ty s¶n xuÊt thiÕt bÞ ®iÖn thuéc Tæng c«ng ty ®iÖn lùc ViÖt Nam, Nhµ m¸y c¬ khÝ Quang Trung chuyªn s¶n xuÊt cét thÐp m¹ kÏm (chñ yÕu lµ cét ®iÖn cao thÕ); d©y c¸p nh«m, ®ång, thÐp c¸c lo¹i vµ phô kiÖn ®êng d©y. Nguyªn liÖu chñ yÕu cho s¶n xuÊt ph¶i nhËp khÈu cña thÞ tr- êng khu vùc vµ thÞ trêng thÕ giíi vèn cã nhiÒu biÕn ®éng, thay ®æi t¨ng gi¶m thÊt thêng. Trong khi ®ã, t×nh h×nh vèn nãi chung vµ vèn lu ®éng nãi riªng cña Nhµ m¸y rÊt h¹n hÑp, chñ yÕu lµ vèn vay ng©n hµng víi lîng vay chØ ®îc trong møc ®é cho phÐp. V× thÕ, sö dông vèn nh thÕ nµo cho cã hiÖu qu¶ lu«n lµ bµi to¸n hãc bóa ®Æt ra víi c¸c nhµ l·nh ®¹o, c¸c nhµ qu¶n lý cña Nhµ m¸y.
-1- V× lý do nh vËy, trong thêi gian thùc tËp ë ®©y t«i ®· chän ®Ò tµi: " hiÖu qu¶ sö dông vèn s¶n xuÊt kinh doanh ë Nhµ m¸y c¬ khÝ Quang Trung ". Néi dung ®Ò tµi gåm ba phÇn: - PhÇn I: N©ng cao hiÖu qu¶ sö dông vèn s¶n xuÊt kinh doanh lµ mét vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®èi víi c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng. - PhÇn II: Thùc tr¹ng qu¶n lý vµ sö dông vèn s¶n xuÊt kinh doanh cña Nhµ m¸y c¬ khÝ Quang Trung. - PhÇn III: Mét sè biÖn ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý vµ sö dông vèn s¶n xuÊt kinh doanh ë Nhµ m¸y c¬ khÝ Quang Trung.
Qua ®©y t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o Trêng ®¹i häc Quèc Gia ®· ®µo t¹o, båi dìng cho t«i mét kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ qu¶n lý kinh tÕ, nh÷ng hiÓu biÕt vÒ t×nh h×nh kinh tÕ thÕ giíi, khu vùc vµ níc ta hiÖn nay. §Æc biÖt t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c« gi¸o-NguyÔn thÞ minh T©m ®· tËn t×nh chØ b¶o, híng dÉn t«i hoµn thµnh chuyªn ®Ò tèt nghiÖp nµy. T«i còng xin ch©n thµnh c¶m ¬n Ban gi¸m ®èc Nhµ m¸y c¬ khÝ Quang Trung vµ c¸c ®ång nghiÖp ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn gióp ®ì t«i trong thêi gian häc tËp, c«ng t¸c, thùc tËp vµ viÕt Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp. Do tr×nh ®é vµ ®iÒu kiÖn cã h¹n vÒ thêi gian, mÆc dï ®· cã sù híng dÉn tËn t×nh vµ v« t cña c« gi¸o-NguyÔn thÞ minh T©m vµ sù cè g¾ng cña b¶n th©n nhng Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp sÏ kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu khuyÕt.
T«i mong nhËn ®îc sù ®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c thÇy c« gi¸o vµ c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®Ó Chuyªn ®Ò ®îc hoµn thiÖn h¬n. -2- Ninh B×nh th¸ng 12 n¨m 2002 PhÇn I n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông vèn s¶n xuÊt kinh doanh lµ mét vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®èi víi c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng I. Mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ vèn s¶n xuÊt kinh doanh 1. Kh¸i niÖm vÒ vèn s¶n xuÊt kinh doanh -3- Vèn lµ mét ph¹m trï kinh tÕ trong lÜnh vùc tµi chÝnh, nã g¾n liÒn víi nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸.
Díi gãc ®é lµ mét ph¹m trï kinh tÕ, vèn lµ mét ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt cña bÊt kú mét doanh nghiÖp nµo thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ, thuéc mäi h×nh thøc së h÷u kh¸c nhau, mäi quy m« kh¸c nhau. Vèn tån t¹i kh¸ch quan trong nÒn kinh tÕ x· héi vµ ®îc tÝch luü l¹i trong ho¹t ®éng kinh tÕ. Trong c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh th× vèn s¶n xuÊt lµ h×nh th¸i gi¸ trÞ cña toµn bé t liÖu s¶n xuÊt ®îc doanh nghiÖp sö dông mét c¸ch hîp lý, cã kÕ ho¹ch vµo viÖc s¶n xuÊt nh÷ng s¶n phÈm cña doanh nghiÖp. Vèn kinh doanh cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau: - Lµ ph¬ng tiÖn ®Ó ®¹t môc ®Ých ph¸t triÓn kinh tÕ vµ n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt, tinh thÇn cho ngêi lao ®éng.
- Vèn cã gi¸ trÞ (mua, b¸n, trao ®æi) vµ gÝa trÞ sö dông. - Khi tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh th× vèn lu«n biÕn ®éng vµ chuyÓn ho¸ h×nh th¸i vËt chÊt theo thêi gian vµ kh«ng gian tu©n theo c«ng thøc: T - H - SX - H' - T'. - Vèn lµ c¸i kh«ng thÓ mÊt ®i mµ ph¶i sinh s«i n¶y në, cã kh¶ n¨ng sinh lêi. Riªng ®èi víi søc lao ®éng, mét lo¹i vèn ®Æc biÖt th× cßn cã c¸c ®Æc ®iÓm: - Lµ nguån duy nhÊt s¸ng t¹o ra c¸i míi.
- Võa lµ chñ thÓ qu¶n lý, võa lµ ®èi tîng qu¶n lý. - Vèn søc lao ®éng tiÒm Èn trong mçi con ngêi, phô thuéc vµo t tëng, t×nh c¶m, m«i trêng sèng. vµ chØ biÓu hiÖn khi tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh. -4- NhËt B¶n lµ mét níc bÞ tµn ph¸ nÆng nÒn sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai nhng nhê ph¸t huy ®îc yÕu tè con ngêi- nh©n tè quan träng ®· gãp phÇn t¹o nªn sù ph¸t triÓn thÇn kú cña nÒn kinh tÕ níc nµy sau chiÕn tranh.
Díi gãc ®é lµ mét ph¹m trï ph¸p luËt th× vèn lµ c¨n cø ®Çu tiªn ®Ó x¸c ®Þnh ®Þa vÞ ph¸p lý cña doanh nghiÖp. Mét doanh nghiÖp ®îc phÐp thµnh lËp khi nã ph¶i cã ®ñ mét lîng vèn nhÊt ®Þnh, ngîc l¹i, nã còng bÞ cÊm ho¹t ®éng tiÕp khi sè vèn ë møc ©m. Nh vËy, vèn cã thÓ ®îc xem nh lµ mét c¬ së quan träng nhÊt ®Ó tån t¹i díi t c¸ch ph¸p lý cña doanh nghiÖp tríc luËt. Vèn s¶n xuÊt trong doanh nghiÖp ®ãng vai trß ®¶m b¶o cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp ®îc tiÕn hµnh theo mét c¸ch thuËn lîi theo nh ®· dù ®Þnh.
Vai trß nµy ®îc ph¸t huy trªn c¬ së thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng tµi chÝnh b»ng c¸ch chñ ®éng tæ chøc ®¶m b¶o sö dông tèt ®ång vèn, n©ng cao hiÖu qu¶ cña tiÒn vèn. H¬n thÕ n÷a, vèn s¶n xuÊt kinh doanh ®ãng vai trß quan träng träng viÖc thùc hiÖn yªu cÇu cña c¬ chÕ h¹ch to¸n kinh doanh, cã nghÜa lµ tiÕt kiÖm vµ hiÖu qu¶ trªn c¬ së tù chñ vÒ tµi chÝnh, kinh tÕ. §Ó ®¶m b¶o ®îc vai trß nãi trªn, viÖc qu¶n lý vèn s¶n xuÊt kinh doanh ph¶i theo c¸c nguyªn t¾c sau: Nguyªn t¾c 1: Cã hiÖu qu¶ Nguyªn t¾c nµy n»m trong môc ®Ých cña vèn bá vµo s¶n xuÊt kinh doanh, nã biÓn hiÖn lµ t×m kiÕm lîi nhuËn do chªnh lÖch gi÷a gi¸ b¸n s¶n phÈm hµng ho¸ ®îc ngêi mua chÊp nhËn vµ gi¸ vèn bá ra ®Ó s¶n xuÊt kinh doanh lo¹i s¶n phÈm hµng ho¸ ®ã. Cung cÊp ®Çy ®ñ s¶n phÈm hµng ho¸ cho nhu cÇu s¶n xuÊt vµ ®êi sèng cña x· héi.
-5- Nguyªn t¾c 2: Hîp lý Nguyªn t¾c nµy biÓu hiÖn qua c¸c chØ tiªu sau: - B¶o ®¶m vèn cho c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp ®îc tiÕn hµnh theo kÕ ho¹ch. - Mäi ngêi ®Òu cã viÖc lµm theo ®óng n¨ng lùc cña m×nh. M¸y mãc, thiÕt bÞ ®îc sö dông hÕt c«ng suÊt cho phÐp. Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh tÝnh trªn mét ®¬n vÞ hµng ho¸ gi¶m.
- Kh«ng ®Ó t×nh tr¹ng ø ®äng vèn hoÆc mÊt m¸t kh«ng quy ®- îc tr¸ch nhiÖm. Nguyªn t¾c 3: Sö dông vèn ®óng môc ®Ých Vèn cña doanh nghiÖp cã nhiÒu lo¹i, mçi lo¹i l¹i cã mét môc ®Ých sö dông riªng n»m trong môc ®Ých lín cña doanh nghiÖp (nh- ng cã trêng hîp ngo¹i lÖ). Nguyªn t¾c 4: Giao cho ngêi ®ñ tin cËy tr¸ch nhiÖm qu¶n lý vèn (Cô thÓ lµ gi¸m ®èc doanh nghiÖp). Nguyªn t¾c 5: Hîp ph¸p Nguyªn t¾c nµy biÓu hiÖn ë chç: - ChÊp hµnh nghiªm chØnh c¸c chÝnh s¸ch ph¸p luËt cña Nhµ níc vÒ: kinh tÕ, lao ®éng, tµi nguyªn, m«i trêng.
- Thanh to¸n nhanh chãng, sßng ph¼ng c¸c kho¶n ph¶i thanh to¸n víi kh¸ch hµng, ng©n s¸ch, l¬ng, ngêi cho vay vèn vµ c¸c kho¶n ph¶i tr¶ kh¸c. Nguyªn t¾c 6: H¹ch to¸n Cã nhËn thøc ®îc h¹ch to¸n ®Çy ®ñ, toµn diÖn, chÝnh x¸c c¸c ho¹t ®éng cña vèn trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, ngêi chñ -6- doanh nghiÖp míi cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó ra c¸c quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n trong viÖc ®iÒu hµnh doanh nghiÖp. H¹ch to¸n ë ®©y bao gåm: h¹ch to¸n nghiÖp vô kü thuËt, h¹ch to¸n kÕ to¸n, thèng kª. Nguyªn t¾c 7: TËp trung Nguyªn t¾c nµy quy ®Þnh ngêi chñ doanh nghiÖp lµ ngêi duy nhÊt cã quyÒn quyÕt ®Þnh c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn sù sèng cßn cña doanh nghiÖp.
Trong c«ng t¸c tæ chøc bé m¸y qu¶n lý doanh nghiÖp, mçi kh©u, mçi c«ng viÖc ph¶i ®îc tËp trung thèng nhÊt vµo mét ®Çu mèi chØ huy hoÆc thõa hµnh nhiÖm vô. Trêng hîp nÕn x¶y ra tæn thÊt cña doanh nghiÖp mµ kh«ng thÓ quy tr¸ch nhiÖm cô thÓ ®îc cho ai th× viÖc x¶y ra ë cÊp nµo th× ngêi phô tr¸ch cÊp ®ã ph¶i cã tr¸ch nhiÖm. Nguyªn t¾c 8: BÝ mËt Nh»m chèng c¸c tiªu cùc x· héi nãi chung vµ c¹nh tranh kinh tÕ nãi riªng, vèn cña doanh nghiÖp ph¶i ®îc gi÷ tuyÖt ®èi bÝ mËt kh«ng nh÷ng ®èi víi ngêi ngoµi mµ cßn c¶ víi néi bé doanh nghiÖp theo nguyªn t¾c: - Kh«ng cung cÊp hoÆc t¹o ®iÒu kiÖn cho bÊt kú ai n¾m nh÷ng th«ng tin kinh tÕ cña doanh nghiÖp. - ChØ cung cÊp th«ng tin cho nh÷ng ngêi liªn quan, nh÷ng ngêi cã tr¸ch nhiÖm ®· ®îc chñ doanh nghiÖp quy ®Þnh.
XÐt vÒ h×nh th¸i vËt chÊt, vèn s¶n xuÊt kinh doanh bao gåm hai yÕu tè c¬ b¶n ®ã lµ: t liÖu s¶n xuÊt vµ ®èi tîng lao ®éng. §©y lµ hai yÕu tè c¬ b¶n ®Ó tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña bÊt kú doanh nghiÖp nµo. -7- C¨n cø vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh vµ sù lu©n chuyÓn cña vèn mµ ta chia vèn s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp thµnh hai bé phËn: vèn cè ®Þnh vµ vèn lu ®éng. Sù kh¸c nhau c¬ b¶n cña vèn cè ®Þnh vµ vèn lu ®éng lµ nÕu vèn cè ®Þnh tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt díi h×nh thøc lµ t liÖu lao ®éng th× vèn lu ®éng lµ ®èi tîng lao ®éng.