Luận Văn Thạc Sĩ Về Tội Không Cứu Giúp Người Đang Trong Tình Trạng Nguy Hiểm Đến Tính Mạng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo luật hình sự, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Thái Thị Hiền
• Người hướng dẫn: Ts. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Tội Không Cứu Giúp Người Đang Ở Trong Tình Trạng Nguy Hiểm Đến Tính Mạng Theo Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI KHÔNG CỨU GIÚP NGƯỜI ĐANG Ở TRONG TÌNH TRẠNG NGUY HIỂM ĐẾN TÍNH MẠNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Quyền sống của con người với tư cách là khách thể đặc biệt cần bảo vệ bằng pháp luật hình sự Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người
• 1.1.2. Nội dung quyền sống của con người cần được bảo vệ bằng pháp luật hình sự Việt Nam
• 1.2. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng trong luật hình sự Việt Nam
• 1.2.1. Khái niệm tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo luật hình sự Việt Nam
• 1.2.2. Ý nghĩa của việc quy định tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo luật hình sự Việt Nam
• 1.3. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của quy định về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo luật hình sự Việt Nam từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến nay
• 1.3.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945 đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985
• 1.3.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước pháp điển hóa lần thứ hai - Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999
• 2. CHƯƠNG 2: TỘI KHÔNG CỨU GIÚP NGƯỜI ĐANG Ở TRONG TÌNH TRẠNG NGUY HIỂM ĐẾN TÍNH MẠNG THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ BỘ LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo Bộ luật hình sự Việt Nam
• 2.1.1. Những dấu hiệu pháp lý hình sự
• 2.1.2. Phân biệt tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng với một số tội phạm khác theo luật hình sự Việt Nam
• 2.1.2.1. Phân biệt tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng với tội giết người
• 2.1.2.2. Phân biệt tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng với tội giúp người khác tự sát
• 2.1.2.3. Phân biệt tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng với tội bức tử
• 2.1.2.4. Phân biệt tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng với tội vô ý làm chết người
• 2.2. Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo bộ luật hình sự một số nước trên thế giới
• 2.2.1. Bộ luật hình sự Liên bang Nga
• 2.2.2. Bộ luật hình sự Nhật Bản
• 2.2.3. Bộ luật hình sự Cộng hòa liên bang Đức
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN XÉT XỬ VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG QUY ĐỊNH BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI KHÔNG CỨU GIÚP NGƯỜI ĐANG Ở TRONG TÌNH TRẠNG NGUY HIỂM ĐẾN TÍNH MẠNG
• 3.1. Thực tiễn xét xử tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng
• 3.1.1. Tình hình xét xử
• 3.1.2. Một số tồn tại, vướng mắc và các nguyên nhân có bản
• 3.2. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả áp dụng quy định Bộ luật hình sự Việt Nam về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng
• 3.2.1. Về phương diện thực tiễn
• 3.2.2. Về phương diện lập pháp
• 3.2.3. Về phương diện lý luận
• 3.3. Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng Bộ luật hình sự Việt Nam về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng
• 3.3.1. Hoàn thiện Bộ luật hình sự Việt Nam
• 3.3.2. Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật
• 3.3.3. Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ tư pháp, tăng cường phối hợp giữa các chủ thể phòng ngừa tội phạm trong công tác đấu tranh phòng, chống tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tội Không Cứu Giúp Người Trong Tình Trạng Nguy Hiểm

Tội không cứu giúp người trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng là một vấn đề pháp lý quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Quy định này không chỉ phản ánh trách nhiệm của cá nhân đối với xã hội mà còn thể hiện giá trị nhân văn trong việc bảo vệ quyền sống của con người. Theo Điều 102 Bộ luật hình sự năm 1999, hành vi không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm có thể bị xử lý hình sự. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những quy định rõ ràng và cụ thể để bảo vệ quyền sống của con người.

1.1. Khái Niệm Tội Không Cứu Giúp Người Đang Ở Trong Tình Trạng Nguy Hiểm

Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng được hiểu là hành vi không thực hiện nghĩa vụ cứu giúp khi có khả năng. Điều này không chỉ liên quan đến trách nhiệm pháp lý mà còn là trách nhiệm đạo đức của mỗi cá nhân trong xã hội.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Quy Định Tội Không Cứu Giúp

Việc quy định tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền sống của con người. Nó nhấn mạnh rằng mỗi cá nhân đều có trách nhiệm đối với sự sống của người khác, góp phần xây dựng một xã hội nhân văn và có trách nhiệm.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Quy Định Về Tội Không Cứu Giúp

Mặc dù quy định về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đã được đưa vào Bộ luật hình sự, nhưng việc áp dụng thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hiểu biết của người dân về trách nhiệm pháp lý của mình trong các tình huống khẩn cấp. Điều này dẫn đến việc nhiều người không thực hiện nghĩa vụ cứu giúp, gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nạn nhân.

2.1. Thiếu Hiểu Biết Về Quy Định Pháp Luật

Nhiều người dân chưa nhận thức rõ về quy định pháp luật liên quan đến tội không cứu giúp. Điều này dẫn đến việc họ không thực hiện nghĩa vụ cứu giúp khi thấy người khác đang gặp nguy hiểm, từ đó làm gia tăng tỷ lệ tử vong trong các tình huống khẩn cấp.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Trách Nhiệm

Việc xác định trách nhiệm của từng cá nhân trong các tình huống cứu giúp cũng gặp nhiều khó khăn. Nhiều trường hợp, người chứng kiến không biết mình có nghĩa vụ cứu giúp hay không, dẫn đến sự thờ ơ và thiếu hành động.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Tội Không Cứu Giúp Người

Để nâng cao hiệu quả áp dụng quy định về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm, cần có những phương pháp giải quyết cụ thể. Việc tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân là rất cần thiết để nâng cao nhận thức về trách nhiệm cứu giúp trong các tình huống khẩn cấp.

3.1. Tuyên Truyền Pháp Luật Đến Cộng Đồng

Tuyên truyền pháp luật về tội không cứu giúp người cần được thực hiện rộng rãi trong cộng đồng. Các chương trình giáo dục pháp luật có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong các tình huống khẩn cấp.

3.2. Đào Tạo Kỹ Năng Cứu Giúp

Đào tạo kỹ năng cứu giúp cho người dân cũng là một giải pháp quan trọng. Các khóa học về sơ cứu, cứu hộ có thể giúp người dân tự tin hơn trong việc thực hiện nghĩa vụ cứu giúp khi cần thiết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Tội Không Cứu Giúp

Thực tiễn xét xử tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm cho thấy nhiều vụ án đã được đưa ra xét xử, nhưng tỷ lệ xử lý còn thấp. Điều này cho thấy cần có sự cải thiện trong việc áp dụng quy định pháp luật để bảo vệ quyền sống của con người.

4.1. Tình Hình Xét Xử Tội Không Cứu Giúp

Trong giai đoạn từ 2009 đến 2013, số vụ án về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm là rất thấp. Điều này cho thấy sự thiếu quan tâm của xã hội đối với vấn đề này.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tội Không Cứu Giúp

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức về tội không cứu giúp là rất cần thiết. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình và bảo vệ quyền sống của con người.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Tội Không Cứu Giúp Người

Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng là một vấn đề pháp lý cần được quan tâm. Việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cá nhân trong xã hội là rất quan trọng để bảo vệ quyền sống của con người. Tương lai của quy định này phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức và hành động của mỗi cá nhân.

5.1. Tương Lai Của Quy Định Về Tội Không Cứu Giúp

Tương lai của quy định về tội không cứu giúp người cần được cải thiện thông qua việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cá nhân trong xã hội.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể để hoàn thiện quy định pháp luật về tội không cứu giúp, nhằm bảo vệ quyền sống của con người một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền được sống là quyền tự nhiên tối cao và là giá trị nhân thân quan trọng nhất của mỗi cá nhân, được ghi nhận trang trọng tại Điều 19 Hiến pháp năm 2013 cũng như Điều 3 Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948. Tuy nhiên, thực tiễn xã hội ghi nhận không ít trường hợp con người thờ ơ, vô cảm trước sự nguy hiểm đến tính mạng của người khác, dẫn đến hậu quả chết người thương tâm. Thống kê tư pháp trong giai đoạn 5 năm từ năm 2009 đến năm 2013 cho thấy toàn quốc đã thụ lý xét xử sơ thẩm 331.889 vụ án với 593.979 bị cáo, song chỉ có 22 vụ án với 29 bị cáo bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, chiếm tỷ lệ vỏn vẹn 0,007% tổng số vụ án.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung làm rõ bản chất pháp lý, các yếu tố cấu thành tội phạm và sự bất cập giữa quy định pháp luật với thực tiễn áp dụng Điều 102 Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009). Mục tiêu cụ thể là phân tích toàn diện khách thể quyền sống, đánh giá thực trạng xử lý tội phạm trong giai đoạn 2009 - 2013, và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật. Về phạm vi, đề tài khảo sát toàn bộ thực tiễn xét xử sơ thẩm, phúc thẩm trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố cả nước trong khung thời gian 5 năm. Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc trong việc hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, khắc phục tình trạng bỏ lọt tội phạm, đồng thời hướng tới mục tiêu giảm thiểu tối đa các vụ tai nạn tử vong có thể phòng tránh nhờ sự tương trợ kịp thời của cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quyền con người quốc tế và học thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam làm nền tảng lý luận cốt lõi. Khung lý thuyết này kết hợp hài hòa giữa các chuẩn mực quốc tế về bảo vệ quyền sống theo Điều 6 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1982 với các nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa. Các khái niệm trung tâm được chuẩn hóa và phân tích chuyên sâu gồm có:

• Khách thể quyền sống: Khách thể loại thuộc nhóm các tội xâm phạm tính mạng con người từ Điều 93 đến Điều 103 Bộ luật hình sự năm 1999, được bảo vệ tuyệt đối trước mọi hành vi xâm hại.
• Hành vi phạm tội dưới dạng không hành động: Tình trạng chủ thể không thực hiện nghĩa vụ pháp lý phải hành động dù có đầy đủ năng lực và điều kiện thực tế để hành động.
• Dấu hiệu thấy người gặp nguy hiểm: Trạng thái nhận thức của chủ thể, bao gồm việc trực tiếp nhìn thấy hoặc có đủ căn cứ khách quan biết rõ nạn nhân đang đối mặt nguy cơ tử vong.
• Điều kiện cứu giúp thực tế: Khả năng chủ quan và hoàn cảnh khách quan cho phép can thiệp cứu nạn mà không gây nguy hiểm đến tính mạng của chính mình hoặc người thứ ba.

Mô hình nghiên cứu cũng tiếp cận phương pháp luật học so sánh thông qua việc đối chiếu quy định pháp luật của 3 quốc gia tiêu biểu gồm Liên bang Nga, Nhật Bản và Cộng hòa Liên bang Đức, qua đó rút ra bài học kinh nghiệm lập pháp giá trị cho Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ hệ thống Tòa án nhân dân tối cao, bao gồm báo cáo tổng kết xét xử và các bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật trong giai đoạn 5 năm từ năm 2009 đến năm 2013. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 22 vụ án và 29 bị cáo bị đưa ra xét xử sơ thẩm trên toàn quốc về tội danh này, đặt trong tương quan so sánh với 331.889 vụ án hình sự nói chung. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát, không bỏ sót bất kỳ trường hợp xét xử thực tế nào trong khoảng thời gian nghiên cứu.

Phương pháp phân tích luật học, phương pháp diễn dịch, quy nạp và thống kê tội phạm học được lựa chọn vì tính chính xác và khả năng chỉ ra rõ nét các lỗ hổng lập pháp. Timeline nghiên cứu tập trung thu thập, xử lý và phân loại số liệu chuyên biệt trong 5 năm, kết hợp phân tích các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ tư pháp từ năm 1985 đến năm 2014 để làm sáng tỏ các xung đột lý luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát hồ sơ xét xử 22 vụ án và 29 bị cáo trong 5 năm (2009 - 2013) đã ghi nhận các kết quả cụ thể:

• Số lượng vụ án được đưa ra xét xử chiếm tỷ lệ rất nhỏ: Bình quân mỗi năm chỉ có khoảng 4 đến 5 vụ án với chưa đầy 6 bị cáo bị truy tố trên cả nước. Năm 2011 ghi nhận tỷ lệ xét xử cao nhất giai đoạn nhưng cũng chỉ đạt mức 0,01% tổng số vụ án và 0,006% tổng số bị cáo.
• Cơ cấu hình phạt có xu hướng áp dụng chế tài nhẹ: Trong số 29 bị cáo bị kết án, có khoảng 60% trường hợp được áp dụng hình phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù cho hưởng án treo; tỷ lệ áp dụng hình phạt tù giam từ 1 năm đến 5 năm chỉ chiếm khoảng 40%.
• Đặc điểm nhân thân người phạm tội: Hơn 85% số bị cáo thuộc độ tuổi lao động từ 18 đến 45 tuổi; khoảng 90% bị cáo phạm tội lần đầu, có nhân thân tốt và chưa từng có tiền án, tiền sự.
• Tỷ lệ bỏ lọt hành vi vi phạm: Qua đối chiếu số liệu tai nạn giao thông và tai nạn sông nước thực tế, ước tính có trên 30% các vụ việc có dấu hiệu không cứu giúp người bị nạn nhưng không bị khởi tố hình sự do vướng mắc về chứng cứ nhận thức chủ quan.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ xử lý chỉ đạt 0,007% không phản ánh đúng thực tế hành vi vi phạm đang diễn ra trong đời sống, cho thấy khoảng cách lớn giữa thực tiễn xã hội và hoạt động tư pháp. Dữ liệu nghiên cứu khi được biểu diễn qua biểu đồ cột thể hiện sự biến động không đồng đều giữa các năm, đồng thời bảng phân tích cơ cấu hình phạt làm nổi bật xu hướng xử lý mang tính răn đe thấp của các Tòa án cấp sơ thẩm.

+-----------------------------------------------------------------------+
|  TỔNG QUAN XÉT XỬ TỘI KHÔNG CỨU GIÚP NGƯỜI NGUY HIỂM TÍNH MẠNG        |
|  Giai đoạn 5 năm (2009 - 2013) trên phạm vi toàn quốc                 |
+------------------------------------+----------------------------------+
|  Chỉ số khảo sát                   |  Giá trị thống kê thực tế        |
+------------------------------------+----------------------------------+
|  Tổng số vụ án hình sự toàn quốc   |  331.889 vụ án                   |
|  Tổng số bị cáo xét xử toàn quốc   |  593.979 bị cáo                  |
|  Số vụ án theo Điều 102 BLHS       |  22 vụ án (chiếm 0,007%)         |
|  Số bị cáo theo Điều 102 BLHS      |  29 bị cáo                       |
|  Tỷ lệ án treo & cải tạo KGG       |  Khoảng 60% tổng số bản án       |
|  Tỷ lệ bị cáo trong độ tuổi 18-45  |  Trên 85% tổng số bị cáo         |
+------------------------------------+----------------------------------+

Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ sự thiếu vắng các tiêu chí định lượng chuẩn mực. Quy định tại Điều 102 Bộ luật hình sự năm 1999 chưa định nghĩa cụ thể thế nào là người tuy có điều kiện mà không cứu giúp. Các văn bản hướng dẫn như Nghị quyết số 04-HĐTP/NQ ngày 29/11/1986 và Công văn số 24/1999/KHXX ngày 17/3/1999 của Tòa án nhân dân tối cao dù đã giải thích từ thấy bao gồm cả nhận thức gián tiếp nhưng chưa giải quyết triệt để ranh giới chứng minh giữa lỗi cố ý gián tiếp và sự sợ hãi tâm lý chính đáng của người đi đường. So sánh với các nghiên cứu tội danh xâm phạm tính mạng cùng thời kỳ, việc áp dụng Điều 102 gặp khó khăn hơn gấp 3 lần trong việc thu thập chứng cứ chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi không cứu và hậu quả nạn nhân tử vong.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp luật và nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Sửa đổi và hoàn thiện điều luật trong Bộ luật hình sự: Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần bổ sung quy phạm định nghĩa rõ ràng về hành vi không cứu giúp, phân hóa cụ thể trách nhiệm đối với 2 nhóm chủ thể: người vô ý gây ra tình trạng nguy hiểm và người có nghĩa vụ theo nghề nghiệp hoặc pháp luật; mục tiêu loại bỏ 100% cách hiểu mâu thuẫn trong lập pháp; thời gian thực hiện dự kiến trong giai đoạn 2015 - 2017.
• Ban hành Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành thông tư liên tịch giải thích chi tiết cụm từ có điều kiện cứu giúp dựa trên 3 tiêu chí: năng lực thể chất, phương tiện sẵn có và mức độ rủi ro đối với bản thân; mục tiêu nâng tỷ lệ xét xử đúng tội danh đạt trên 98%; lộ trình hoàn thành trong vòng 12 tháng.
• Nâng cao năng lực nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức ít nhất 2 khóa tập huấn thường niên cho 100% điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán chuyên trách án hình sự về kỹ năng thu thập chứng cứ chứng minh hành vi không hành động; mục tiêu giảm 50% các vụ án bị trả hồ sơ điều tra bổ sung; triển khai định kỳ hằng năm.
• Tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật cộng đồng: Bộ Tư pháp phối hợp cùng các cơ quan truyền thông triển khai phổ biến kiến thức sơ cứu tai nạn và trách nhiệm pháp lý đến trên 80% người điều khiển phương tiện giao thông và học sinh, sinh viên; nâng cao ý thức tương thân tương ái; thực hiện thường xuyên từ năm 2015 trở đi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống luận cứ của công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Sử dụng làm tài liệu tham chiếu nghiệp vụ để đánh giá đúng dấu hiệu cấu thành tội phạm Điều 102, giúp phân biệt chính xác với Tội giết người do không hành động hoặc Tội vô ý làm chết người trong các vụ tai nạn phức tạp.
• Cơ quan lập pháp và các chuyên gia xây dựng chính sách: Khai thác các kiến nghị lập pháp và mô hình so sánh quốc tế từ 3 quốc gia phát triển để phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên ngành Luật: Ứng dụng toàn diện khung lý thuyết, số liệu thống kê 5 năm và phương pháp tiếp cận quyền con người vào các bài giảng, giáo trình chuyên khảo và đề tài nghiên cứu chuyên sâu về luật hình sự.
• Đội ngũ y bác sĩ, nhân viên cứu nạn và tài xế vận tải: Tham khảo để nhận thức rõ ranh giới nghĩa vụ pháp lý theo ngành nghề, tránh các rủi ro pháp lý phát sinh từ trách nhiệm cấp cứu người trong tình trạng nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu bắt buộc về mặt khách quan để cấu thành tội danh theo Điều 102 là gì?

Mặt khách quan bắt buộc phải hội tụ đủ 3 yếu tố: Nạn nhân đang ở tình trạng nguy hiểm tính mạng; Người phạm tội nhận thức được và có đủ điều kiện cứu giúp mà cố ý bỏ mặc; Hậu quả nạn nhân bị chết xảy ra do không được cứu giúp kịp thời.

Trường hợp không nhìn thấy trực tiếp nhưng được người khác báo tin thì có bị coi là thấy không?

Theo Công văn số 24/1999/KHXX của Tòa án nhân dân tối cao, từ thấy không chỉ giới hạn ở việc mắt nhìn thấy trực tiếp mà bao gồm cả việc tuy không nhìn thấy nhưng có đầy đủ căn cứ khách quan biết rõ người khác đang lâm nguy mà bỏ mặc.

Làm thế nào để phân biệt tội danh này với Tội giết người bằng hành vi không hành động?

Sự khác biệt nằm ở nghĩa vụ pháp lý ràng buộc trước đó. Tội giết người phát sinh khi chủ thể có nghĩa vụ bảo đảm tuyệt đối tính mạng của nạn nhân theo luật định (như cha mẹ với con nhỏ), trong khi Điều 102 áp dụng cho nghĩa vụ cứu giúp chung của công dân hoặc người gây ra nguy hiểm trước đó nhưng do vô ý.

Mức hình phạt đối với người có nghĩa vụ theo nghề nghiệp mà không cứu giúp được quy định ra sao?

Theo điểm b khoản 2 Điều 102 Bộ luật hình sự năm 1999, người có nghĩa vụ theo pháp luật hoặc nghề nghiệp (như bác sĩ, thủy thủ, cứu hộ) mà không cứu giúp nạn nhân sẽ bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm và có thể bị cấm hành nghề từ 1 đến 5 năm.

Số lượng xét xử tội danh này trong 5 năm (2009 - 2013) là bao nhiêu vụ án?

Trong giai đoạn 2009 - 2013, các Tòa án trên toàn quốc đã xét xử 22 vụ án với 29 bị cáo về tội danh này, chiếm tỷ lệ 0,007% trong tổng số 331.889 vụ án hình sự đã thụ lý xét xử cùng thời kỳ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền sống và bản chất pháp lý của tội không cứu giúp người đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo pháp luật hình sự Việt Nam.
• Đánh giá chi tiết bức tranh thực tiễn xét xử 22 vụ án và 29 bị cáo trong 5 năm (2009 - 2013), chỉ ra tỷ lệ xét xử rất thấp (0,007%) và xu hướng áp dụng chế tài còn nhẹ.
• Làm sáng tỏ các điểm nghẽn lập pháp về định nghĩa hành vi, tiêu chí xác định năng lực cứu trợ thực tế và sự phân hóa trách nhiệm hình sự.
• Luận văn đóng góp quan trọng vào kho tàng khoa học pháp lý khi là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên ở cấp độ thạc sĩ chuyên sâu về tội danh này tại Việt Nam.
• Kiến nghị các cơ quan tư pháp nhanh chóng triển khai hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về lập pháp, hướng dẫn nghiệp vụ và tuyên truyền xã hội trong giai đoạn 2015 - 2020.

Hãy tiếp tục tra cứu, trích dẫn và vận dụng các kết quả nghiên cứu của luận văn nhằm phục vụ công tác xét xử công minh, góp phần củng cố nền tảng đạo đức xã hội và bảo vệ vững chắc quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI KHÔNG CỨU GIÚP NGƯỜI ĐANG Ở TRONG TÌNH TRẠNG NGUY HIỂM ĐẾN TÍNH MẠNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. QUYỀN SỐNG CỦA CON NGƯỜI VỚI TƯ CÁCH LÀ KHÁCH THỂ ĐẶC BIỆT CẦN BẢO VỆ BẰNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm quyền con người Khát vọng về nhân quyền là một trong những vấn đề thiêng liêng, cơ bản của toàn thể nhân loại. Quyền con người được sinh ra và đồng thời cũng phải bảo đảm thực hiện như một lẽ tự nhiên.

Quyền con người - nhân quyền, dưới góc độ chung nhất được hiểu là những quyền tự nhiên, vốn có của con người. Tuy nhiên, cho đến nay chúng ta khó có thể tìm thấy một định nghĩa truyền thống hay kinh điển nào về quyền con người giống như cách làm thông thường đối với nhiều khái niệm khác. Vì vậy, vấn đề quyền con người không chỉ là vấn đề trọng yếu trong luật pháp quốc tế mà còn là chế định pháp lý cơ bản trong pháp luật của các quốc gia. Ý thức về tôn trọng quyền con người và việc bảo vệ nhân quyền là một quá trình lịch sử lâu dài, liên tục và gắn với lịch sử phát triển của loài người, cũng như sự nghiệp đấu tranh giải phóng con người qua các hình thái kinh tế - xã hội, các giai đoạn đấu tranh giai cấp khác nhau, qua đó quyền con người dần trở thành giá trị cao quý chung của toàn thể nhân loại và cộng đồng quốc tế.

Xét riêng trong khoa học pháp lý Việt Nam, khi bàn về nhân quyền và bảo vệ quyền con người luôn là vấn đề nóng hổi và có tính thời sự. Theo một tài liệu của Liên hợp quốc, từ trước đến nay có đến gần 50 định nghĩa về quyền con người đã được công bố, mỗi định nghĩa tiếp cận vấn đề từ một góc độ nhất định, chỉ ra những thuộc tính nhất định, nhưng không định nghĩa nào bao hàm được tất cả các thuộc tính của quyền con người. Tính phù hợp của 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các định nghĩa hiện có về quyền con người phụ thuộc vào sự nhìn nhận chủ quan của mỗi cá nhân, tuy nhiên, ở cấp độ quốc tế có một định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về quyền con người (Office of High Commissioner for Human Rights - OHCHR) thường được trích dẫn bởi các nhà nghiên cứu. Theo định nghĩa này, quyền con người là những bảo đảm pháp lý toàn cầu (universal legal guarantees) có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động (actions) hoặc sự bỏ mặc (omissions) mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép (entitlements) và tự do cơ bản (fundamental freedoms) của con người [61, tr.

Bên cạnh định nghĩa kể trên, một định nghĩa khác cũng được trích dẫn, theo đó, quyền con người là những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ con người mới được hưởng trong những điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định. Quyền con người vừa mang tính tự nhiên, vừa mang tính xã hội; mang tính phổ biến nhưng lại mang tính đặc thù; mang tính giai cấp, đồng thời mang tính nhân loại và thống nhất với quyền dân tộc cơ bản… [46, tr. "Nội dung của quyền con người được đề ra, xuất phát từ điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng giai đoạn cách mạng, từ bản chất của chế độ ta. Quyền con người gắn với quyền dân tộc cơ bản và thuộc phạm vi của chủ quyền quốc gia…" [46, tr.

Ngoài ra, nhấn mạnh tầm quan trọng và ý nghĩa của việc nghiên cứu về quyền con người, GS. Lê Cảm đã đưa ra khái niệm bao hàm đầy đủ nội dung của nó: Quyền con người - một phạm trù lịch sử - cụ thể, là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các quốc gia - thành viên Liên hợp quốc, cũng như bởi cộng đồng quốc tế [8, tr. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo tác giả, khái niệm này có ý nghĩa rất lớn không chỉ về mặt quan hệ quốc tế - ngoại giao, lịch sử - chính trị, pháp luật, mà còn có giá trị về mặt khoa học - thực tiễn trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay. Quyền con người có quan hệ biện chứng với nhiều thiết chế như: phẩm giá con người, nhu cầu, khả năng của con người, quyền công dân, phát triển con người, an ninh quốc gia, an ninh quốc tế, tự do, dân chủ…, đặc biệt là mối quan hệ với thiết chế nhà nước và pháp luật.

Xuất phát từ chỗ quyền con người có đặc tính "tự nhiên", "bẩm sinh vốn có", Nhà nước không thể không thừa nhận. Ngược lại, quyền con người chỉ có giá trị thực tế và được bảo đảm khi được Nhà nước ghi nhận bằng pháp luật. Do vậy, quyền con người là khái niệm bao gồm hai thành tố - tự do, phẩm giá vốn có, nhu cầu tự nhiên, chính đáng của con người và sự ghi nhận, bảo đảm của Nhà nước bằng pháp luật đối với chính các quyền đó. Cho nên, dưới góc độ nội hàm và ý nghĩa của nó, khái niệm quyền con người được hiểu là "các quyền mà con người vẫn có và chỉ con người mới có, đồng thời là sự tự do, nhân phẩm vốn có, nhu cầu, lợi ích chính đáng của con người được Nhà nước thừa nhận và pháp luật bảo vệ" [59, tr.

Hay nói cách khác, quyền con người là các quyền tối thiểu mà các cá nhân, từng con người cụ thể phải có, quyền con người đòi hỏi Nhà nước thừa nhận và tôn trọng các quyền này, đồng thời bảo vệ nó bằng pháp luật. Tóm lại, dưới góc độ khoa học, theo chúng tôi, quyền con người được hiểu là những đặc quyền (quyền tự nhiên) của con người được pháp luật bảo đảm do cá nhân con người nắm giữ trong các quan hệ của mình với các cá nhân khác và với Nhà nước. Như vậy, một số đặc trưng cơ bản được thừa nhận chung về khái niệm quyền con người như sau: Một là, quyền con người có tính giai cấp, tính giai cấp thể hiện việc Nhà nước ghi nhận quyền con người trong Hiến pháp và pháp luật. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hai là, quyền con người là các quyền tự nhiên mà các cá nhân, từng con người cụ thể phải có, nó là đặc trưng tự nhiên vốn có của con người sinh ra trên trái đất, cần được Nhà nước, xã hội tôn trọng và bảo vệ.

Quyền con người là một trong những giá trị xã hội cao quý nhất, đó là những đặc quyền mang tính tự nhiên mà nổi bật là quyền được sống, được bảo vệ, được tự do phát triển. Chính vì vậy, quyền con người thể hiện tính nhân đạo và tính pháp luật. Ba là, quyền con người có mối liên hệ với kinh tế, văn hóa - xã hội, truyền thống - lịch sử. Trong các yếu tố đó, "yếu tố về kinh tế là định hướng quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề về quyền con người" [21, tr.

Quyền con người góp phần thúc đẩy và duy trì sự tăng trưởng kinh tế bền vững, đồng thời chỉ khi các quyền con người được bảo đảm mới tạo ra sự năng động của xã hội trên mọi lĩnh vực trong đó có lĩnh vực kinh tế. Bốn là, quyền con người có mối quan hệ chặt chẽ với dân chủ và pháp luật. Dân chủ tạo điều kiện cho quyền con người phát triển, mở rộng và ngược lại quyền con người là nhân tố để thúc đẩy dân chủ phát triển hơn. Còn với pháp luật, lại có vai trò quan trọng trong việc ghi nhận, tôn trọng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, và ngược lại đến lượt mình, quyền con người lại là điều kiện để thúc đẩy pháp luật tiến bộ, phát triển và vì con người, đồng thời làm cho pháp luật ngày càng hoàn thiện hơn.

Năm là, quyền con người được quy định trong nhiều văn bản pháp luật, trong đó nó được quy định trong các văn bản pháp luật quốc tế và cả các văn bản pháp luật quốc gia. Đặc biệt là, trong Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, các quyền con người được bảo đảm về: dân sự và chính trị; về thực hiện các quyền con người về kinh tế, văn hóa và xã hội và; bảo đảm quyền của phụ nữ, chăm sóc và bảo vệ trẻ em, gia đình, người già, người tàn tật v. Nội dung quyền sống của con người cần được bảo vệ bằng pháp luật hình sự Việt Nam Ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, trong Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa - ngày 2/9/1945 - Chủ 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc".

Có thể thấy rằng, tư tưởng xuyên suốt của Tuyên ngôn độc lập là tư tưởng về con người, quyền con người và được Chủ tịch Hồ Chí Minh nâng lên thành quyền dân tộc chính đáng. Quyền được sống là quyền tất yếu, vốn có của quyền con người. Hành vi xâm phạm đến quyền sống của con người được coi là một trong những hành vi phạm tội nghiêm trọng nhất và bị pháp luật nghiêm trị. Để bảo đảm thực hiện nguyên tắc đó, Điều 19 Hiến pháp năm 2013 quy định: "Mọi người có quyền sống.

Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật" [41]; Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009) không chỉ bằng quy phạm về nhiệm vụ của nó trong Phần chung đoạn 1 Điều 1) đã khẳng định rõ "quyền, lợi ích hợp pháp của công dân", mà bằng các quy phạm trong Phần các tội phạm cũng đã coi "tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người" (Chương XII với các điều 93 - 122) - là khách thể loại quan trọng được bảo vệ bằng pháp luật hình sự.