CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA SỞ 1. Khái quát về tổ chức Thanh tra Sở 1. Các khái niệm thanh tra Thanh tra là quá trình kiểm tra, giám sát và đánh giá hoạt động của các tổ chức, cơ quan, cá nhân hoặc các phần tử trong xã hội nhằm đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật, nội quy, quy trình và tiêu chuẩn đặt ra. Cụ thể, thanh tra thường được thực hiện bởi các cơ quan chức năng, tổ chức thanh tra hoặc các cơ quan có thẩm quyền tương tự, nhằm mục đích đảm bảo sự minh bạch, công bằng và trật tự trong hoạt động của các tổ chức và cá nhân.
Tại Khoản 1 Điều 2 Luật Thanh tra 2022, Thanh tra được hiểu như sau: “Thanh tra là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan thực hiện chức năng thanh tra đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Hoạt động thanh tra bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.” Thanh tra hành chính: là thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao của cơ quan, tổ chức và cá nhân thuộc quyền quản lý của cơ quan quản lý nhà nước. Thanh tra chuyên ngành: được hiểu sơ khai nhất là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn – kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó. 9 Theo quy định tại Điều 83 Luật Đường bộ 2024 (có hiệu lực từ 01/01/2025) quy định về nhiệm vụ của thanh tra đường bộ (thanh tra giao thông) cụ thể như sau: “Điều 83.
Thanh tra đường bộ Thanh tra đường bộ có nhiệm vụ sau đây: 1. Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về kết cấu hạ tầng đường bộ; vận tải đường bộ tại đơn vị vận tải, bến xe, bãi đỗ xe, trạm dừng nghỉ, đơn vị thực hiện dịch vụ hỗ trợ vận tải; 2. Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về hoạt động đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lối xe cơ giới đường bộ, hoạt động kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới, trừ hoạt động đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe, kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe của lực lượng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ; 3. Nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật về thanh tra và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Đặc điểm, vị trí, vai trò của Thanh tra Sở a) Đặc điểm Thanh tra Sở Thứ nhất, Thanh tra Sở có nhiệm vụ giám sát thực hiện các quy định pháp luật trong lĩnh vực giao thông vận tải. Thứ hai, Thanh tra Sở có quyền kiểm tra, thanh tra các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động giao thông vận tải, bao gồm kiểm tra giấy tờ, phương tiện. Thứ ba, Thanh tra Sở có khả năng xử lý vi phạm hành chính, lập biên bản, ra quyết định xử phạt đối với những hành vi vi phạm. 10 Thứ tư, Làm việc chặt chẽ với các lực lượng chức năng khác như cảnh sát giao thông, các sở ban ngành để đảm bảo an toàn giao thông.
Thứ năm, Tham gia vào công tác đào tạo, tuyên truyền nâng cao nhận thức về an toàn giao thông. Thứ sáu, Thực hiện báo cáo định kỳ, đề xuất biện pháp cải thiện quản lý nhà nước về giao thông vận tải. b) Vị trí thanh tra Sở Theo Điều 26 của Luật Thanh tra quy định vị trí, chức năng của Thanh tra sở: 1. Thanh tra sở là cơ quan của sở, thực hiện nhiệm vụ thanh tra trong phạm vi mà sở được giao tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước; thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo quy định của pháp luật.
Thanh tra sở được thành lập trong các trường hợp sau đây: a) Theo quy định của luật; b) Tại sở có phạm vi quản lý rộng và yêu cầu quản lý chuyên ngành phức tạp theo quy định của Chính phủ; c) Tại sở do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định căn cứ vào yêu cầu quản lý nhà nước tại địa phương và biên chế được giao. Tại những sở không thành lập cơ quan thanh tra, Giám đốc sở giao đơn vị thuộc sở thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn trong công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Thanh tra sở chịu sự chỉ đạo, điều hành của Giám đốc sở; chịu sự chỉ đạo về công tác thanh tra, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra hành chính của Thanh tra tỉnh; chịu sự hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra chuyên ngành của Thanh tra Bộ. 11 c) Vai trò của thanh tra Sở Thứ nhất, thanh tra có trách nhiệm kiểm tra các hoạt động giao thông vận tải, đảm bảo các quy định pháp luật được tuân thủ.
Thứ hai, thanh tra thực hiện nhiệm vụ phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực giao thông, bao gồm cả việc xử phạt vi phạm hành chính. Thứ ba, thanh tra tham gia vào việc tuyên truyền, giáo dục pháp luật về an toàn giao thông cho người dân và các tổ chức. Thứ tư, thanh tra cung cấp thông tin và ý kiến cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách, quy định về giao thông vận tải. Thứ năm, qua việc kiểm tra, giám sát, thanh tra góp phần vào việc giảm thiểu tai nạn giao thông và nâng cao an toàn cho người tham gia giao thông.
Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức nhân sự của Thanh tra Sở Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra sở được quy định tại Luật Thanh tra và các văn bản pháp lý liên quan. Thanh tra sở là cơ quan thuộc sở, thực hiện các hoạt động thanh tra trong phạm vi quản lý của sở đó. Chức năng: Chức năng thanh tra: Thanh tra sở có chức năng thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành đối với các tổ chức, cá nhân trong phạm vi ngành, lĩnh vực mà sở quản lý. Chức năng kiểm tra, giám sát: Đảm bảo các quy định của pháp luật được thực thi đúng đắn trong phạm vi sở.
Nhiệm vụ: 12 Thanh tra việc chấp hành pháp luật: Thanh tra sở có nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật, chính sách, kế hoạch trong phạm vi quản lý của sở. Kiểm tra các tổ chức, cá nhân: Thanh tra sở có quyền kiểm tra các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân trong ngành, lĩnh vực mà sở quản lý về các hoạt động có liên quan. Đề xuất biện pháp xử lý: Khi phát hiện vi phạm, thanh tra sở phải đề xuất các biện pháp xử lý hành chính hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý vi phạm theo quy định. Đánh giá hiệu quả hoạt động của tổ chức, cá nhân: Giúp lãnh đạo sở có cái nhìn tổng quan về tình hình hoạt động của các đơn vị trong phạm vi quản lý.
Quyền hạn: Quyền yêu cầu cung cấp thông tin: Thanh tra sở có quyền yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, hồ sơ liên quan đến cuộc thanh tra. Quyền kiểm tra, giám sát: Thanh tra sở có quyền kiểm tra thực tế, giám sát các hoạt động của các đơn vị trong phạm vi quản lý. Quyền xử lý vi phạm hành chính: Khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật trong phạm vi thẩm quyền của mình, thanh tra sở có quyền xử phạt hành chính, hoặc kiến nghị xử lý vi phạm hành chính. Quyền kiến nghị với cấp trên: Nếu phát hiện các vi phạm nghiêm trọng vượt quá thẩm quyền của mình, thanh tra sở có thể kiến nghị với cơ quan cấp trên hoặc các cơ quan chức năng khác xử lý.
13 Quyền yêu cầu bảo vệ: Trong quá trình thực hiện thanh tra, nếu gặp phải sự cản trở hoặc nguy hiểm, thanh tra sở có quyền yêu cầu cơ quan chức năng bảo vệ an toàn cho mình. Thanh tra sở hoạt động dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Giám đốc sở và chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ của Thanh tra tỉnh hoặc thành phố trực thuộc trung ương. Cơ cấu tổ chức và nhân sự: - Lãnh đạo Thanh tra Sở gồm: Chánh Thanh tra Sở là người đứng đầu Thanh tra Sở, chịu trách nhiệm chỉ đạo, điều hành toàn bộ hoạt động của thanh tra sở, đảm bảo việc thực hiện các nhiệm vụ, chức năng, quyền hạn của Thanh tra Sở. Chánh thanh tra có thể do Giám đốc sở bổ nhiệm và chịu trách nhiệm trước Giám đốc sở và cấp trên.
Phó Chánh Thanh tra Sở giúp việc cho Chánh thanh tra, thay mặt Chánh thanh tra điều hành công việc khi Chánh thanh tra vắng mặt. Phó Chánh thanh tra có thể phụ trách các lĩnh vực chuyên môn cụ thể hoặc các nhiệm vụ riêng biệt như thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành. - Các phòng ban chuyên môn Thanh tra Sở thường được tổ chức thành các phòng ban hoặc đội thanh tra chuyên ngành theo từng lĩnh vực công tác. Các bộ phận chính có thể bao gồm: Phòng Thanh tra hành chính: Chuyên thực hiện các cuộc thanh tra hành chính đối với các đơn vị, tổ chức trong phạm vi quản lý của sở về việc tuân thủ các quy định pháp luật, chính sách của Nhà nước.
Phòng Thanh tra chuyên ngành: Tùy thuộc vào lĩnh vực của sở (ví dụ: sở Giao thông Vận tải, sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, sở Tài nguyên và 14 Môi trường), phòng thanh tra chuyên ngành sẽ phụ trách thanh tra các hoạt động cụ thể liên quan đến lĩnh vực đó. Phòng tổng hợp: Là bộ phận hỗ trợ về công tác tổng hợp, báo cáo, theo dõi và lưu trữ các kết quả thanh tra. Phòng này thường giúp đỡ việc chuẩn bị tài liệu, báo cáo cho lãnh đạo và tổng hợp kết quả công việc của các bộ phận. Phòng pháp chế (nếu có): Bộ phận giúp việc về các vấn đề pháp lý, tư vấn về việc xử lý vi phạm, chuẩn bị các dự thảo văn bản, thông báo về kết quả thanh tra và hỗ trợ pháp lý trong các cuộc thanh tra.