Luận văn: Tổ chức và hoạt động của Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh

Nghiên cứu chi tiết về cơ cấu tổ chức, hoạt động và vai trò của Sở Y tế TP.HCM. Phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Phạm Thị Kim Hưng
• Người hướng dẫn: Ts. Đặng Tất Dũng
• Trường học: Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính
• Đề tài: Tổ chức và hoạt động của Sở Y tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Vị trí và tính chất pháp lý của Sở Y tế TP

Sở Y tế Thành Phố Hồ Chí Minh là một cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, đóng vai trò trung tâm trong quản lý nhà nước về lĩnh vực y tế trên địa bàn thành phố. Với tư cách là cơ quan hành chính nhà nước, Sở Y tế vừa có những nhiệm vụ, thẩm quyền chung như các sở quản lý chuyên ngành khác, vừa có những đặc điểm riêng biệt trong thực hiện công tác y tế. Sở Y tế không chỉ là một cấp quản lý trung gian giữa Bộ Y tế và các bệnh viện công lập, mà còn quản lý toàn diện các cơ sở y tế, Trung tâm Y tế và các đơn vị sự nghiệp công lập khác. Chất lượng công tác y tế ở địa phương phụ thuộc rất lớn vào năng lực, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của Sở Y tế.

1.1. Tính chất pháp lý và vị trí của Sở Y tế

Sở Y tế TP.HCM là cơ quan chuyên môn của UBND thành phố, có tính chất là tổ chức hành chính nhà nước. Sở Y tế được thành lập theo các quy định của Luật Tổ chức Chính quyền địa phương và luật liên quan. Sở đóng vai trò đầu nối giữa các chính sách, hướng dẫn của Bộ Y tế với hoạt động y tế thực tế tại địa phương, đảm bảo thực hiện hiệu quả các mục tiêu chăm sóc sức khỏe nhân dân.

1.2. Chức năng và vai trò quản lý nhà nước

Chức năng chính của Sở Y tế TP.HCM bao gồm quản lý nhà nước về phòng chống bệnh tật, khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cộng đồng và bảo vệ sức khỏe môi trường. Sở Y tế tham mưu giúp UBND thành phố trong xây dựng chính sách, pháp luật y tế; tổ chức triển khai các chương trình phòng chống dịch bệnh, tiêm chủng và nâng cao sức khỏe nhân dân.

II. Cơ cấu tổ chức và ban giám đốc Sở Y tế TP

Cơ cấu tổ chức của Sở Y tế TP.HCM bao gồm Ban Giám đốc và các phòng chuyên môn. Ban Giám đốc gồm Giám đốc Sở Y tế, một hoặc nhiều Phó Giám đốc, Kế toán trưởng và Chỉ huy trưởng Quân sự. Đội ngũ công chức của Sở Y tế TP.HCM bao gồm các cán bộ chuyên môn trong lĩnh vực y tế, hành chính, tài chính và quản lý. Sở Y tế quản lý trực tiếp các bệnh viện công lập, Trung tâm Y tế quận, Trạm Y tế phường và các đơn vị sự nghiệp công lập khác. Mỗi phòng chuyên môn đều có vai trò riêng biệt trong quản lý chuyên ngành, kiểm tra, giám sát hoạt động y tế trên địa bàn thành phố.

2.1. Ban Giám đốc và cấu trúc lãnh đạo

Ban Giám đốc Sở Y tế TP.HCM là bộ máy lãnh đạo chính của Sở, có trách nhiệm chỉ đạo, điều phối hoạt động của toàn sở. Giám đốc Sở Y tế là người đứng đầu, chịu trách nhiệm trước UBND thành phố và Bộ Y tế. Các Phó Giám đốc phân công nhiệm vụ cụ thể, Kế toán trưởng quản lý tài chính-ngân sách Sở.

2.2. Các phòng chuyên môn và đơn vị sự nghiệp

Sở Y tế TP.HCM gồm nhiều phòng chuyên môn như Phòng Khám chữa bệnh, Phòng Phòng chống dịch bệnh, Phòng Tài chính-Kế toán, Phòng Hành chính. Các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc bao gồm các bệnh viện, Trung tâm Y tế quận, Trạm Y tế xã phường, đảm bảo cung cấp dịch vụ y tế toàn diện cho cộng đồng.

III. Hoạt động và nhiệm vụ cụ thể của Sở Y tế TP

Sở Y tế TP.HCM thực hiện nhiều hoạt động quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân. Các hoạt động chính bao gồm tham mưu giúp UBND thành phố trong xây dựng chính sách y tế; quản lý khám chữa bệnh, phòng chống bệnh dịch, chương trình tiêm chủng; kiểm tra, giám sát chất lượng dịch vụ y tế tại các cơ sở; xây dựng và thực hiện kế hoạch dân số-kế hoạch hóa gia đình. Sở Y tế cũng đảm bảo bảo hiểm y tế (BHYT) và các chế độ chăm sóc sức khỏe khác cho nhân dân. Theo báo cáo giai đoạn 2016-2020, số lượt khám ngoại trú và khám nội trú tại các cơ sở y tế TP.HCM tăng đáng kể, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao.

3.1. Hoạt động quản lý nhà nước về y tế

Sở Y tế TP.HCM tham mưu giúp UBND thành phố thực hiện chức năng quản lý nhà nước về y tế. Sở ban hành các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) về y tế, kiểm tra tuân thủ quy định pháp luật tại các cơ sở y tế công lập và tư nhân, xử lý vi phạm hành chính (VPHC) trong lĩnh vực y tế. Sở cũng đóng vai trò trung tâm trong các chương trình phòng chống dịch bệnh, tiêm chủng miễn phí cho trẻ em.

3.2. Hoạt động cung cấp dịch vụ y tế

Thông qua các bệnh viện công lập, Trung tâm Y tế, Trạm Y tế, Sở Y tế TP.HCM cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh toàn diện. Năm 2016-2020, số lượt khám ngoại trú và khám nội trú liên tục tăng. Sở quản lý bảo hiểm y tế (BHYT), đảm bảo chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, từ chẩn đoán, điều trị đến phòng chống bệnh tật và chồng sóc sức khỏe ban đầu.

IV. Mối quan hệ công tác và hoàn thiện hoạt động của Sở Y tế TP

Sở Y tế TP.HCM có mối quan hệ công tác chặt chẽ với nhiều bộ, ngành và cơ quan. Quan hệ giữa Sở Y tế với Bộ Y tế là quan hệ hướng dẫn chuyên môn; với HĐND và UBND thành phố là quan hệ lãnh đạo, chỉ đạo; với các sở, ban, ngành cùng cấp là quan hệ phối hợp chéo; với UBND cấp huyện, cấp xã là quan hệ quản lý, hướng dẫn. Để hoàn thiện hoạt động, cần hoàn thiện pháp luật y tế, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ công chức Sở Y tế, cải thiện chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh, tăng cường kiểm tra, giám sát công tác y tế. Sở Y tế cần tiếp tục đổi mới hoạt động, áp dụng công nghệ hiện đại, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của nhân dân TP.HCM.

4.1. Mối quan hệ công tác với các cấp ngành

Sở Y tế TP.HCM duy trì mối quan hệ công tác với Bộ Y tế (hướng dẫn chuyên môn), HĐND-UBND thành phố (lãnh đạo quản lý), các sở, ban, ngành cùng cấp (phối hợp chéo), và UBND huyện, phường xã (quản lý, hướng dẫn). Các quan hệ này đảm bảo thực hiện hiệu quả chính sách y tế, phối hợp xử lý vi phạm hành chính, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe toàn xã hội.

4.2. Kiến nghị hoàn thiện tổ chức và hoạt động

Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, Sở Y tế TP.HCM cần hoàn thiện pháp luật y tế, đào tạo nâng cao năng lực cán bộ công chức, cải thiện chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh, tăng cường kiểm tra, giám sát. Cần áp dụng công nghệ, đổi mới quản lý nhà nước, phòng chống dịch bệnh hiệu quả, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA SỞ Y TẾ 1. Vị trí, tính chất pháp lý, chức năng, nhiệm vụ quyền hạn và hoạt động của Sở Y tế 1. Vị trí, tính chất pháp lý của Sở Y tế Bộ máy nhà nước là một hệ thống các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương, trong đó mỗi cơ quan có vị trí pháp lý và thẩm quyền được pháp luật quy định chặt chẽ. Việc xác định vị trí pháp lý của mỗi cơ quan trong bộ máy nhà nước là nền tảng cho việc hoàn thiện cơ cấu tổ chức của các cơ quan quản lý nhà nước1.

Hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước ta được chia làm 3 cấp (cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã), giúp việc cho UBND cấp tỉnh, cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực chuyên ngành trên địa bàn có hệ thống các cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND cùng cấp, được tổ chức theo nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo lãnh thổ. Tuy nhiên khác với vị trí của UBND các cấp đã được các bản Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 ghi nhận một cách chính thức trong văn bản có giá trị pháp lý cao nhất của quốc gia, khái niệm “các cơ quan chuyên môn” chỉ được chính thức ghi nhận kể từ khi có Luật Tổ chức HĐND và Ủy ban hành chính các cấp năm 1962 2. Đây là bộ máy giúp việc cho UBND cùng cấp, trong đó ở cấp tỉnh các cơ quan này có tên gọi là Sở - ngành. Tuy nhiên đây không phải là cơ quan hiến định vì Hiến pháp năm 1992 chỉ nhắc đến loại cơ quan này một cách gián tiếp 3 khi quy định về quyền của Chủ tịch UBND tại Điều 124 Hiến pháp 1992 (được sửa đổi năm 2001): “Chủ tịch UBND có quyền đình chỉ việc thi hành hoặc bãi bỏ những văn bản sai trái của các cơ quan thuộc UBND”.

Hiện nay, vị trí của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, trong đó có Sở Y tế được thể hiện tại Điều 9 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015: “là cơ quan tham mưu, giúp UBND cùng cấp thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở 1 Xem Bài giảng của PGS-TS Nguyễn Cứu Việt tại lớp Cao học luật khóa 4 (2009-2011) 2 Xem: Điều 55, Điều 56 Luật Tổ chức HĐND và Ủy ban hành chính các cấp năm 1962; Điều 57, 58, 59 Luật HĐND và Ủy ban nhân dân năm 1983; Điều 53, 54, 55 Luật HĐND và Ủy ban nhân dân năm 1995 và Điều 128, 129, 130 Luật HĐND và Ủy ban nhân dân năm 2003. 3 Xem Nguyễn Cửu Việt (2008), Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr. 6 địa phương và thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo sự ủy quyền của UBND cùng cấp và theo quy định của pháp luật; góp phần bảo đảm sự thống nhất quản lý của ngành hoặc lĩnh vực công tác từ trung ương đến cơ sở”. Ngoài ra, theo Điều 3, Nghị định số 24/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì vị trí chức năng của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh là: “Sở là cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; thực hiện chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương theo quy định của pháp luật và theo phân công hoặc ủy quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh”.

Tại Điều 1 Thông tư số 37/2021/TT-BYT-BNV của Bộ Y tế về hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Sở y tế thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và phòng y tế thuộc Ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh ngày 31/12/2021 (sau gọi tắt là Thông tư số 37/2021/TT-BYT-BNV) quy định rằng: “Sở Y tế là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, có chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý nhà nước về y tế, gồm các lĩnh vực: Y tế dự phòng; khám bệnh, chữa bệnh; phục hồi chức năng; giám định y khoa, pháp y, pháp y tâm thần; y, dược cổ truyền; sức khỏe sinh sản; trang thiết bị y tế; dược; mỹ phẩm; an toàn thực phẩm; bảo hiểm y tế; dân số và các dịch vụ công thuộc ngành y tế theo quy định của pháp luật; Sở Y tế có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng; chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và hoạt động của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra về chuyên môn, nghiệp vụ của Bộ Y tế”. Từ những quy định trên, Sở Y tế có các tính chất sau đây : Thứ nhất, Sở Y tế hoạt động theo nguyên tắc hai chiều trực thuộc (vừa thuộc UBND cùng cấp vừa thuộc cơ quan quản lý ngành cấp trên), trong đó chiều trực thuộc ngang (tức trực thuộc UBND cùng cấp) là cơ bản vì Sở Y tế chịu sự chỉ đạo, quản lý trực tiếp và toàn diện về tổ chức, biên chế và công tác của UBND cấp tỉnh, mặc dù theo Điều 9 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2019 chỉ quy định các cơ quan chuyên môn “thuộc” UBND cùng cấp. Ngoài ra, quan hệ hai chiều trực thuộc của Sở Y tế còn thể hiện rõ nét qua chế độ báo cáo: Giám đốc Sở chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước UBND, Chủ tịch UBND cấp tỉnh và báo cáo công tác trước HĐND cấp tỉnh khi được yêu cầu 7 đồng thời phải báo cáo với Bộ Y tế. Tóm lại, Sở Y tế là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, hoạt động theo cơ chế “song trùng trực thuộc” với chính quyền địa phương là UBND cấp tỉnh và cơ quan quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực cấp trên là Bộ Y tế.

Thứ hai, cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh nói chung và Sở Y tế nói riêng “ không phải là cơ quan hiến định”. Hiện nay, cơ quan này được thành lập trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật dưới Hiến pháp, Hiến pháp 2013 chỉ nhắc đến cơ quan này một các gián tiếp khi quy định về nhiệm vụ quyền hạn của Chính phủ đối với cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp4. Mặc dù, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2019 có quy định về cơ quan chuyên môn thuộc UBND nhưng hầu như cơ quan này chủ được quy định và điều chỉnh trực tiếp bởi các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật. Thứ ba, Sở Y tế là cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh, thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực y tế trên địa bàn tỉnh theo quy định của pháp luật và theo phân công hoặc phân quyền của UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Từ đó cho thấy, cơ quan chuyên môn, cụ thể là Sở Y tế có các đặc điểm của cơ quan quản lý nhà nước: (1) được thành lập dựa trên quy định của pháp luật; (2) có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; (3) hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, nhân danh nhà nước thực hiện các chức năng, nhiệm vụ riêng và được đảm bảo bằng ngân sách nhà nước; (4) có tính độc lập nhất định về cơ cấu tổ chức. Bên cạnh đó, Sở Y tế là cơ quan hành chính có thẩm quyền riêng vì quyền hạn của nó chỉ có hiệu lực đối với lĩnh vực nhất định trong phạm vi địa phương. Thứ tư, Sở Y tế là cơ quan hoạt động theo chế độ thủ trưởng. Do đó, thủ trưởng Sở Y tế - Giám đốc Sở Y tế chịu trách nhiệm và báo cáo trước UBND cùng cấp và HĐND cùng cấp.

Thứ năm, Sở Y tế có mối quan hệ trực thuộc chặt chẽ với UBND cùng cấp. UBND cùng cấp chỉ đạo về tổ chức, biên chế và công tác đối với cơ quan chuyên môn. Đây chính là đặc điểm cơ bản để phân biệt cơ quan chuyên môn thuộc UBND với cơ quan của các Bộ ngành trung ương đóng tại địa phương như: Công an, Quân sự. Hải quan, cơ quan Thuế.

Các cơ quan này “không thuộc UBND cùng cấp mà 4 Khoản 5, Điều 96, Chương VII, Hiến pháp nước Cộng Hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, ngày 28 tháng 11 năm 2013. 8 trực thuộc các Bộ, ngành tương ứng ở trung ương cũ về mặt tổ chức và hoạt động. Mặc dù các cơ quan này, ở một mức độ nhất định cũng thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND quản lý một số ngành, lĩnh vực tại địa phương nhưng tổ chức và hoạt động của các cơ quan này chủ yếu phụ thuộc vào ngành dọc, bởi là đặc điểm quan lý đối với những ngành, lĩnh vực này cần đảm bảo sự thống nhất và mang tính nghiệp vụ cao. Thứ sáu, Sở Y tế không có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật căn cứ theo Điều 4 Luật Ban hành Văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2019 thì cơ quan chuyên môn nói chung và Sở Y tế nói riêng chỉ có thẩm quyền ban hành văn bản áp dụng pháp luật (Quyết định cấp giấy phép,.) và văn bản hành chính thường dẫn chuyên môn, nghiệp vụ đối với các Phòng thuộc UBND cấp huyện).

Chức năng của Sở Y tế Chức năng của cơ quan nhà nước nói chung và của Sở Y tế nói riêng là những phương hướng, phương diện hoạt động chủ yếu của các cơ quan nhà nước xuất phát từ nhu cầu khách quan của hoạt động quản lý nhà nước đối với những lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội nhằm góp phần thực hiện các chức năng, nhiệm vụ chung của nhà nước. Để thực hiện chức năng được giao, pháp luật hiện hành đã quy định cho Sở Y tế có những nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể tại Thông tư 37/2021/TT- BYT-BNV .