Tổ Chức Trách Nhiệm Giải Trình Tại Địa Bàn Phường: Nghiên Cứu Thí Điểm Tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh tổ chức trách nhiệm giải trình tại địa bàn phường trường hợp thí điểm không tổ chức hội đồng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Duy Thị Lan Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Tổ Chức Trách Nhiệm Giải Trình Tại Địa Bàn Phường (Trường Hợp Thí Điểm Không Tổ Chức Hội Đồng Nhân Dân Huyện, Quận, Phường Tại Thành Phố Hồ Chí Minh)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• Bảng chữ viết tắt
• Danh mục hình
• Phần mở đầu
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶC THÙ CỦA CQĐT VÀ CHÍNH SÁCH THÍ ĐIỂM KHÔNG TỔ CHỨC HĐND CẤP HUYỆN, QUẬN, PHƯỜNG
• 1.1. Đô thị và chính quyền đô thị
• 1.2. Chính quyền đô thị
• 1.3. Tổ chức chính quyền tại đô thị qua các giai đoạn lịch sử
• 1.3.1. Giai đoạn 1945 – 1954
• 1.3.2. Giai đoạn 1954 – 1975
• 1.3.3. Giai đoạn 1975 đến nay
• 1.4. Đề án CQĐT và đề xuất không tổ chức HĐND cấp huyện, quận, phường
• 1.5. Những hạn chế của mô hình chính quyền 3 cấp tại TP.
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC TNGT TẠI ĐỊA BÀN PHƯỜNG KHI KHÔNG TỔ CHỨC HĐND HUYỆN, QUẬN, PHƯỜNG
• 2.1. Trách nhiệm giải trình. Vấn đề tổ chức TNGT với việc không tổ chức HĐND huyện, quận, phường
• 2.2. Tổ chức TNGT tại địa bàn phường khi không tổ chức HĐND phường
• 2.3. Sự chuyển giao quyền lực giám sát bên trong bộ máy chính quyền. Quyền lực giám sát bên ngoài bộ máy chính quyền
• 2.4. Tổ chức TNGT trên địa bàn phường Bến Nghé sau một năm không tổ chức HĐND phường
• 2.5. Giới thiệu chung về phường Bến Nghé
• 2.6. Các thiết chế giám sát UBND trước và sau thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường năm 2009
• 2.7. Đánh giá hoạt động giám sát
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 3.1. Nâng cao vai trò giám sát của MTTQ phường
• 3.2. Gia tăng quyền lực và trách nhiệm của HĐND thành phố
• 3.3. Tăng cường Pháp lệnh DCCS tại địa phương
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục 1: Đánh giá báo cáo tổng kết năm 2008 của HĐND và tổng kết năm 2010 của MTTQ phường Bến Nghé
• Phụ lục 2: TDP giám sát thi công
• Phụ lục 3: Xử lý vi phạm của hệ thống hành chính

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tổ Chức Trách Nhiệm Giải Trình Tại Phường

Tổ chức trách nhiệm giải trình tại phường là một khái niệm quan trọng trong quản lý hành chính địa phương. Tại TP.HCM, thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) tại các phường đã tạo ra nhiều thay đổi trong cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình của Ủy ban nhân dân (UBND) phường. Mô hình này nhằm mục đích cải cách hành chính, giảm bớt bộ máy hành chính, đồng thời tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước.

1.1. Định nghĩa và vai trò của Tổ Chức Trách Nhiệm Giải Trình

Tổ chức trách nhiệm giải trình (TNGT) là cơ chế đảm bảo rằng các cơ quan nhà nước phải chịu trách nhiệm về hành động của mình trước người dân. TNGT không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng lòng tin của công dân đối với chính quyền.

1.2. Lịch sử và sự phát triển của TNGT tại TP.HCM

TNGT tại TP.HCM đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi thành phố được thành lập cho đến nay. Sự thay đổi trong mô hình tổ chức chính quyền đã ảnh hưởng lớn đến cách thức thực hiện trách nhiệm giải trình tại các phường.

II. Vấn đề và Thách thức trong Tổ Chức TNGT Tại Phường

Việc không tổ chức HĐND tại phường đã đặt ra nhiều thách thức cho cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình. Các cơ quan như Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và quy chế dân chủ cơ sở (DCCS) phải đảm nhận vai trò giám sát, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc đảm bảo tính đại diện và hiệu quả.

2.1. Những thách thức trong việc giám sát UBND phường

Khi không có HĐND, việc giám sát UBND phường trở nên khó khăn hơn. MTTQ và DCCS cần phải tìm ra các phương thức hiệu quả để đảm bảo UBND thực hiện đúng trách nhiệm của mình.

2.2. Tính đại diện và hiệu quả của các cơ chế giám sát

Tính đại diện của MTTQ và DCCS còn hạn chế, điều này ảnh hưởng đến khả năng giám sát và trách nhiệm giải trình của UBND. Cần có những cải cách để nâng cao vai trò của các tổ chức này.

III. Phương pháp Tổ Chức TNGT Tại Phường Không Có HĐND

Để tổ chức TNGT hiệu quả tại phường mà không có HĐND, cần áp dụng các phương pháp mới và sáng tạo. Các cơ chế giám sát từ MTTQ và DCCS cần được củng cố và phát triển.

3.1. Cải cách quy chế dân chủ cơ sở DCCS

Cải cách DCCS là cần thiết để tăng cường quyền giám sát của người dân đối với UBND. Các tổ dân phố có thể đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải ý kiến và phản ánh nhu cầu của cộng đồng.

3.2. Tăng cường vai trò của MTTQ trong giám sát

MTTQ cần được trang bị thêm quyền lực và công cụ để thực hiện giám sát hiệu quả hơn đối với UBND. Việc lấy phiếu tín nhiệm và tổ chức các cuộc họp với người dân là những cách làm khả thi.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Phường Bến Nghé

Phường Bến Nghé là một trong những địa bàn thí điểm không tổ chức HĐND. Kết quả nghiên cứu cho thấy MTTQ đã đảm nhận nhiều chức năng giám sát, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện.

4.1. Kết quả giám sát của MTTQ tại phường Bến Nghé

MTTQ đã thực hiện nhiều hoạt động giám sát, nhưng tính đại diện và hiệu quả vẫn chưa đạt yêu cầu. Cần có những biện pháp để nâng cao vai trò của MTTQ trong việc giám sát UBND.

4.2. Đánh giá hoạt động của DCCS tại phường

DCCS đã có những bước tiến trong việc tạo ra kênh thông tin giữa người dân và chính quyền. Tuy nhiên, cần cải thiện hơn nữa để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

V. Kết Luận và Tương Lai của Tổ Chức TNGT Tại Phường

Tổ chức trách nhiệm giải trình tại phường không có HĐND là một thí điểm quan trọng tại TP.HCM. Mặc dù đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch trong quản lý hành chính.

5.1. Những bài học kinh nghiệm từ thí điểm

Thí điểm không tổ chức HĐND đã cung cấp nhiều bài học quý giá về cách thức tổ chức TNGT tại phường. Cần rút ra những kinh nghiệm để áp dụng cho các địa bàn khác.

5.2. Định hướng phát triển TNGT trong tương lai

Trong tương lai, cần có những chính sách hỗ trợ từ cấp Trung ương để củng cố và phát triển các cơ chế giám sát tại phường, nhằm đảm bảo trách nhiệm giải trình của UBND.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------------------------- DUY THỊ LAN HƯƠNG TỔ CHỨC TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TẠI ĐỊA BÀN PHƯỜNG (TRƯỜNG HỢP THÍ ĐIỂM KHÔNG TỔ CHỨC HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN, QUẬN, PHƯỜNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH) LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------------------------- CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT DUY THỊ LAN HƯƠNG TỔ CHỨC TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TẠI ĐỊA BÀN PHƯỜNG (TRƯỜNG HỢP THÍ ĐIỂM KHÔNG TỔ CHỨC HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN, QUẬN, PHƯỜNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH) Chuyên ngành : Chính Sách Công Mã số : 603114 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. PHẠM DUY NGHĨA Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright. Người cam đoan LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii TÓM TẮT Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) là một đô thị trẻ. Trong lịch sử, vùng đất này luôn là trung tâm phát triển kinh tế xã hội của khu vực phía Nam, được tổ chức mô hình quản lý với những đặc thù riêng biệt, nhấn mạnh đến tính gọn nhẹ và linh hoạt cho phù hợp với nhịp độ phát triển và đặc điểm dân cư. Sau năm 1975, mô hình chính quyền 3 cấp được áp dụng trong thành phố. Theo thời gian, một số bất cập bắt đầu bộc lộ ảnh hưởng đến khả năng quản lý cơ sở hạ tầng, quy hoạch, cung cấp dịch vụ đô thị thống nhất trên toàn lãnh thổ thành phố. Nhu cầu dân chủ cũng đòi hỏi tổ chức bộ máy hiện thời của thành phố cũng phải thay đổi cho phù hợp.HCM đã đề xuất mô hình chính quyền đô thị một cấp, các đơn vị hành chính lãnh thổ như huyện, quận, phường chỉ là những đơn vị hành chính trực thuộc. Đề xuất của TP.HCM điều chỉnh trực tiếp vào tổ chức bộ máy chính quyền. Vì huyện, quận, phường chỉ là đơn vị hành chính nên tại đó sẽ không tổ chức các cơ quan Hội đồng nhân dân (HĐND). Tuy nhiên, HĐND là thiết chế giám sát Ủy ban nhân dân (UBND), bằng cơ chế cân bằng quyền lực, tạo nên điều gọi là trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính. Do đó, khi thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường, hệ thống chính trị phải tìm ra những thiết chế đảm nhận thay vai trò giám sát của HĐND.HCM các thiết chế của hệ thống chính trị như Mặt trận tổ quốc (MTTQ), quy chế dân chủ cơ sở (DCCS) đã nhanh chóng lấp vào khoảng trống của HĐND. MTTQ thông qua việc lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức danh lãnh đạo trong UBND và tập hợp ý kiến nhân dân đã tạo ra quyền lực giám sát khá mạnh. Số liệu tại phường Bến Nghé cho thấy MTTQ đảm nhận hầu hết hoạt động của HĐND phường. Dù vậy, tính đại diện của MTTQ không cao do tổ chức này không phải là ủy trị của nhân dân. Quy chế dân chủ cơ sở (DCCS) được biết đến qua khẩu hiệu “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Nổi lên trong quy chế DCCS là các Tổ dân phố qua việc truyền tải tiếng nói giám sát chính quyền của nhân dân. Dù vậy, vẫn chưa thể khẳng định DCCS sẽ đảm bảo trách LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii nhiệm giải trình của UBND phường, bởi vì vẫn còn khoảng cách giữa quan điểm về lợi ích riêng của cộng đồng với lợi ích chung của xã hội. Qua một năm thí điểm, hệ thống chính trị cấp cơ sở của TP.HCM khá ổn định. Có vẻ chính sách thí điểm đã đi đúng hướng. Tuy nhiên, để đám bảo trách nhiệm giải trình của UBND cơ sở, vẫn cần những hỗ trợ từ cấp Trung ương trong việc điều chỉnh quy định hiện hành đối với HĐND thành phố, MTTQ các cấp cũng như quy chế DCCS về quyền giám sát. Đồng thời, trong các tổ chức như MTTQ, HĐND thành phố, Tổ dân phố cũng phải có những hướng đi thích hợp nhằm gia tăng vai trò trong tổ chức trách nhiệm giải trình hành chính của địa phương. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii MỤC LỤC . iv Bảng chữ viết tắt . vi Danh mục hình .Phần mở đầu: . 1 Chương 1: Đặc thù của CQĐT và chính sách thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện, quận, phường . Đô thị và chính quyền đô thị . Chính quyền đô thị . Tổ chức chính quyền tại đô thị qua các giai đoạn lịch sử . Giai đoạn 1975 đến nay . Mô hình CQĐT trước năm 1975 tại Sài Gòn . Đề án CQĐT và đề xuất không tổ chức HĐND cấp huyện, quận, phường . Những hạn chế của mô hình chính quyền 3 cấp tại TP. 14 Chương 2: Tổ chức TNGT tại địa bàn phường khi không tổ chức HĐND huyện, quận, phường . Trách nhiệm giải trình. Vấn đề tổ chức TNGT với việc không tổ chức HĐND huyện, quận, phường . Tổ chức TNGT tại địa bàn phường khi không tổ chức HĐND phường . Sự chuyển giao quyền lực giám sát bên trong bộ máy chính quyền. Quyền lực giám sát bên ngoài bộ máy chính quyền . 26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Tổ chức TNGT trên địa bàn phường Bến Nghé sau một năm không tổ chức HĐND phường . Giới thiệu chung về phường Bến Nghé . Các thiết chế giám sát UBND trước và sau thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường năm 2009 . Đánh giá hoạt động giám sát. 33 Chương 3: Kiến nghị chính sách . Nâng cao vai trò giám sát của MTTQ phường . Gia tăng quyền lực và trách nhiệm của HĐND thành phố . Tăng cường Pháp lệnh DCCS tại địa phương . 42 Danh mục tài liệu tham khảo . 49 Phụ lục 1: Đánh giá báo cáo tổng kết năm 2008 của HĐND và tổng kết năm 2010 của MTTQ phường Bến Nghé . 49 Phụ lục 2: TDP giám sát thi công . 52 Phụ lục 3: Xử lý vi phạm của hệ thống hành chính . 53 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi Bảng chữ viết tắt ADB Ngân hàng phát triển Châu Á CQĐT Chính quyền đô thị DCCS Dân chủ cơ sở HĐND Hội đồng nhân dân HP Hiến pháp Luật 2003 Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân 2003 MTTQ Mặt trận tổ quốc NXB Nhà xuất bản Q.HCM Thành phố Hồ Chí Minh TDP Tổ dân phố TNGT Trách nhiệm giải trình UBHC Ủy ban hành chính UBND Ủy ban nhân dân UNDP Chương trình phát triển Liên hiệp quốc XHCN Xã hội chủ nghĩa WB Ngân hàng thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii Danh mục hình Trang Hình 1.1 Tổ chức chính quyền tại Sài Gòn – TP.HCM qua các thời kỳ 12 Hình 1.2 Mô hình chính quyền trước và sau thí điểm không tổ chức HĐND 15 huyện, quận, phường tại TP.1 Sơ đồ tổ chức các cơ quan giám sát UBND phường trong thí điểm 22 không tổ chức HĐND huyện, quận, phường Hình 2.2 Chu trình tiếp nhận và phản hồi thông tin tại địa bàn phường 28 Hình 3.1 Bản đồ phường Bến Nghé 30 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]ần mở đầu: 1. Bối cảnh chính sách: Cuối năm 2008, Quốc hội Việt Nam thông qua chính sách thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) huyện, quận, phường (gọi chung là chính sách thí điểm) tại 10 tỉnh, thành trong cả nước bằng Nghị quyết 26/2008/QH12 ngày 15/11/2008. Nghị quyết này ra đời cùng lúc với thảo luận về chính quyền đô thị (CQĐT) tại thành phố Hồ Chí Minh (TP. Giảm bớt đi thiết chế HĐND tại những đơn vị hành chính lãnh thổ trung gian, người ta hy vọng bộ máy sẽ gọn nhẹ hơn, phù hợp với mục tiêu cải cách hành chính.HCM, quá trình thực hiện chính sách không chỉ dừng lại ở một cuộc thử nghiệm của Trung ương mà còn gắn với cuộc thử nghiệm về mô hình quản lý của chính quyền thành phố. Nếu nhìn vào lịch sử phát triển của Sài Gòn – TP.HCM từ lúc còn là đô thị thuộc địa của Pháp, có lẽ chính quyền TP.HCM có lý lẽ cho đề xuất về mô hình quản trị đặc thù. Bỏ đi một cơ quan quyền lực Nhà nước như HĐND tại địa bàn cơ sở - địa bàn có mối liên hệ trực tiếp, xuyên suốt với nhân dân - người ta lo ngại về khoảng trống của dân chủ, sẽ gây xáo trộn xã hội. Mặt khác, tổ chức lại chính quyền với chỉ một HĐND ở cấp thành phố, tỉnh đồng nghĩa với việc thừa nhận mô hình chính quyền địa phương 3 cấp đã áp dụng hơn 30 năm tại Việt Nam không còn phù hợp với thực tiễn phát triển nữa. Nếu chính sách thí điểm thành công tốt đẹp, những nguyên tắc căn bản về tổ chức chính quyền trong Hiến pháp (HP) sẽ phải sửa lại. Nhiều cuộc tranh luận về việc bỏ hay không bỏ HĐND tại địa bàn huyện, quận, phường đã diễn ra trong nghị trường Quốc hội, cũng như trên các diễn đàn báo chí. Cuộc tranh luận càng nóng lên sau khi các báo cáo tổng kết một năm thực hiện thí điểm đều nhận định: chính sách mới góp phần tăng cường dân chủ trực tiếp, ổn định kinh tế-xã hội. Một số ý kiến cho rằng các nhận định có phần nóng vội, chưa đủ luận cứ khoa học, thiếu logic (Nguyễn Hưng, 2010) … LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Vì vậy, trong khuôn khổ một bài tập tổng kết khóa học, bài nghiên cứu này đánh giá tình hình hoạt động sau một năm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường tại TP.HCM thông qua đánh giá số liệu thực tế tại địa bàn phường Bến Nghé, thuộc Quận 1 (Q.HCM nhằm tìm hiểu những lý do để TP.HCM đề xuất mô hình tổ chức CQĐT, cũng như những cơ chế để gia tăng quyền lực giám sát các cơ quan hành chính khi cơ quan dân cử là HĐND không còn được tổ chức. Vấn đề chính sách: Trách nhiệm giải trình (TNGT) “Accountability” là một khái niệm mới được du nhập vào Việt Nam. Hiện nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về thuật ngữ này.