Tổ Chức Không Gian Kiến Trúc Chung Cư Cao Tầng Xây Xen Tại Khu Nội Đô Lịch Sử Thành Phố Hà Nội

Khám phá tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen tại khu nội đô lịch sử Hà Nội, mang lại sự hài hòa giữa hiện đại và truyền thống.

• Tác giả: Hồ Chí Quang
• Người hướng dẫn: KTS Nguyễn Việt Châu
• Trường học: Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội
• Chuyên ngành: Kiến trúc
• Đề tài: Tổ Chức Không Gian Kiến Trúc Chung Cư Cao Tầng Tại Khu Nội Đô Lịch Sử Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CHUNG CƯ CAO TẦNG TẠI KHU VỰC NỘI ĐÔ LỊCH SỬ THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ MỘT SỐ ĐÔ THỊ TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. Khái quát về không gian kiến trúc tại khu nội đô lịch sử thành phố Hà Nội. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển đô thị Hà Nội
• 1.2. Khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội. Sự chuyển hóa hình thái đô thị - kiến trúc khu vực nội đô lịch sử Hà Nội
• 1.3. Thực trạng về tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 1.3.1. Quá trình hình thành và phát triển kiến trúc chung cư cao tầng ở Hà Nội
• 1.3.2. Thực trạng tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội. Tổng quan tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng trong nội đô một số đô thị trên thế giới
• 1.3.2.1. Một số đô thị Châu Âu, Mỹ
• 1.3.2.2. Tại một số đô thị Châu Á
• 1.4. Tổng quan các nghiên cứu khoa học có liên quan đến tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng trong khu nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 1.4.1. Các nghiên cứu liên quan tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng nội đô Hà Nội
• 1.4.2. Các nghiên cứu khác liên quan chung cư cao tầng đô thị. Đánh giá tổng quát và các vấn đề cần nghiên cứu, giải quyết
• 1.4.2.1. Đánh giá tổng quát việc tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen tại khu vực nội đô lịch sử Hà Nội. Các vấn đề cần được nghiên cứu, giải quyết
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CHUNG CƯ CAO TẦNG TẠI KHU VỰC NỘI ĐÔ LỊCH SỬ THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Hệ thống các văn bản liên quan
• 2.2. Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn
• 2.3. Các quy định, định hướng phát triển không gian, liên quan phát triển chung cư cao tầng tại khu vực nội đô lịch sử TP Hà Nội
• 2.4. Cơ sở lý luận để tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 2.4.1. Lý luận phát triển đô thị bền vững
• 2.4.2. Lý thuyết về đô thị nén
• 2.4.3. Lý luận về tổ chức không gian kiến trúc
• 2.4.4. Lý luận bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản
• 2.4.5. Những mô hình, lý luận về quy hoạch, kiến trúc đô thị đáng chú ý liên quan đến tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu vực nội đô lịch sử Hà Nội
• 2.5. Cơ sở thực tiễn và bài học kinh nghiệm
• 2.5.1. Cơ sở thực tiễn
• 2.5.2. Các bài học kinh nghiệm trong tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng trong khu nội đô lịch sử
• 2.6. Những yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen trong nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 2.6.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.6.2. Điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội
• 2.6.3. Nhu cầu về phát triển nhà ở và tập quán sinh hoạt của dân cư đô thị
• 2.6.4. Đặc thù khu vực nội đô lịch sử Hà Nội chỉ tiêu quy hoạch, sử dụng đất
• 2.6.5. Hạ tầng kỹ thuật đô thị
• 2.6.6. Bảo tồn di sản văn hóa lịch sử và thiên nhiên
• 2.6.7. Điều kiện đảm bảo an ninh quốc phòng
• 3. CHƯƠNG III: TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CHUNG CƯ CAO TẦNG XÂY XEN TẠI KHU VỰC NỘI ĐÔ LỊCH SỬ THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Quan điểm và nguyên tắc tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen tại khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 3.2. Nhận diện hình thái phát triển đô thị và phân vùng các khu đất có khả năng xây xen chung cư cao tầng tại khu vực nội đô lịch sử Hà Nội
• 3.2.1. Xác định hình thái phát triển đô thị khu vực nội đô lịch sử Hà Nội
• 3.2.2. Phân vùng các khu đất có khả năng xây xen các chung cư cao tầng tại khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 3.3. Xây dựng hệ thống tiêu chí tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 3.3.1. Lựa chọn nhóm tiêu chí
• 3.3.2. Đề xuất hệ thống tiêu chí
• 3.3.3. Đề xuất bổ sung hoàn thiện một số quy chuẩn về quy hoạch, kiến trúc
• 3.4. Mô hình tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen trong khu vực nội đô lịch sử Hà Nội
• 3.4.1. Cấu trúc cơ bản
• 3.4.2. Đề xuất mô hình
• 3.4.3. Phân hạng chất lượng và tiêu chuẩn cho chung cư cao tầng
• 3.5. Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng trong khu vực nội đô lịch sử Hà Nội
• 3.5.1. Giải pháp quy hoạch thích ứng bền vững
• 3.5.2. Nhóm giải pháp kiến trúc
• 3.5.3. Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc gắn với bản sắc văn hóa dân tộc
• 3.6. Tổ chức, cải tạo và quản lý không gian kiến trúc cảnh quan tuyến phố
• 3.7. Bàn luận về kết quả nghiên cứu
• 3.7.1. Bàn luận về quan điểm và nguyên tắc
• 3.7.2. Bàn luận về các phân vùng có khả năng xây xen chung cư cao tầng tại khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 3.7.3. Bàn luận về xây dựng mới hệ thống tiêu chí tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
• 3.7.4. Về việc bổ sung và hoàn thiện các tiêu chuẩn quy chuẩn
• 3.7.5. Bàn luận về hiệu quả thực tiễn của giải pháp đề xuất với Hà Nội
• 3.7.6. Về khả năng áp dụng các kết quả nghiên cứu sang các khu vực nội đô có điều kiện tương đương
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tổ Chức Không Gian Kiến Trúc Chung Cư Cao Tầng Tại Hà Nội

Tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu nội đô lịch sử Hà Nội đang trở thành một vấn đề cấp bách. Sự phát triển đô thị hóa nhanh chóng đã tạo ra nhiều thách thức cho việc quy hoạch và tổ chức không gian sống. Việc hiểu rõ về không gian kiến trúc này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sống mà còn bảo tồn giá trị văn hóa lịch sử của thành phố.

1.1. Khái Quát Về Không Gian Kiến Trúc Chung Cư Tại Hà Nội

Không gian kiến trúc chung cư tại Hà Nội có sự đa dạng về hình thức và chức năng. Các chung cư cao tầng không chỉ đáp ứng nhu cầu về nhà ở mà còn tạo ra không gian sống hiện đại, tiện nghi cho cư dân.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Chung Cư Cao Tầng Tại Khu Nội Đô

Quá trình hình thành và phát triển chung cư cao tầng tại khu nội đô Hà Nội đã trải qua nhiều giai đoạn. Từ những năm 1990, sự xuất hiện của các dự án chung cư cao tầng đã làm thay đổi diện mạo đô thị, nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề về quy hoạch và tổ chức không gian.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Tổ Chức Không Gian Chung Cư Cao Tầng

Việc tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu nội đô lịch sử Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như mật độ xây dựng cao, thiếu không gian xanh và hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ đang gây áp lực lên môi trường sống của cư dân.

2.1. Mật Độ Xây Dựng Cao Tại Khu Nội Đô

Mật độ xây dựng cao tại khu nội đô lịch sử Hà Nội đã dẫn đến tình trạng quá tải về hạ tầng và dịch vụ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn gây ra nhiều vấn đề về giao thông và ô nhiễm môi trường.

2.2. Thiếu Không Gian Xanh Và Công Cộng

Sự thiếu hụt không gian xanh và công cộng trong các khu chung cư cao tầng đã làm giảm chất lượng sống của cư dân. Việc tạo ra các không gian mở, công viên và khu vui chơi là rất cần thiết để cải thiện môi trường sống.

III. Phương Pháp Tổ Chức Không Gian Kiến Trúc Chung Cư Cao Tầng

Để giải quyết các vấn đề hiện tại, cần có những phương pháp tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc xây dựng mà còn phải đảm bảo tính bền vững và bảo tồn giá trị văn hóa.

3.1. Quy Hoạch Đô Thị Bền Vững

Quy hoạch đô thị bền vững là một trong những phương pháp quan trọng để tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng. Điều này bao gồm việc sử dụng đất hiệu quả, giảm thiểu tác động đến môi trường và bảo tồn các giá trị văn hóa.

3.2. Thiết Kế Nội Thất Chung Cư Thông Minh

Thiết kế nội thất chung cư thông minh giúp tối ưu hóa không gian sống. Việc sử dụng các giải pháp thiết kế hiện đại không chỉ tạo ra không gian sống tiện nghi mà còn tiết kiệm năng lượng và tài nguyên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Các nghiên cứu về tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu nội đô lịch sử Hà Nội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng thực tiễn từ các nghiên cứu này có thể giúp cải thiện chất lượng sống cho cư dân và bảo tồn giá trị văn hóa của thành phố.

4.1. Các Dự Án Mô Hình Thành Công

Nhiều dự án chung cư cao tầng tại Hà Nội đã áp dụng thành công các phương pháp tổ chức không gian kiến trúc. Những mô hình này không chỉ đáp ứng nhu cầu về nhà ở mà còn tạo ra không gian sống chất lượng cho cư dân.

4.2. Đánh Giá Tác Động Đến Cộng Đồng

Đánh giá tác động của các dự án chung cư cao tầng đến cộng đồng là rất quan trọng. Việc này giúp nhận diện những lợi ích và thách thức mà cư dân phải đối mặt, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Tổ Chức Không Gian Chung Cư

Tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu nội đô lịch sử Hà Nội cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững. Tương lai của tổ chức không gian này phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp quy hoạch và thiết kế hiện đại.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững cho tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng là rất cần thiết. Điều này bao gồm việc bảo tồn giá trị văn hóa, cải thiện chất lượng sống và phát triển hạ tầng đồng bộ.

5.2. Tầm Nhìn Đối Với Tương Lai

Tầm nhìn cho tương lai của tổ chức không gian chung cư cao tầng tại Hà Nội cần phải hướng đến sự phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho cư dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kiến trúc của tác giả Hồ Chí Quang, bảo vệ năm 2021 tại Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. KTS Nguyễn Việt Châu và PGS. KTS Nguyễn Vũ Phương, tập trung giải quyết bài toán tổ chức không gian kiến trúc cho loại hình nhà ở chung cư cao tầng xây xen tại khu vực đô thị lịch sử.

Về tính cấp thiết, sau khi mở rộng địa giới hành chính năm 2008 và phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số 1259/QĐ-TTg ngày 26/7/2011), Hà Nội đối mặt với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Khu vực nội đô lịch sử đóng vai trò là hạt nhân của vùng thủ đô, nơi tập trung dày đặc các giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và cảnh quan kiến trúc lâu đời. Tuy nhiên, việc thực thi các quy định pháp luật và công tác quản lý đô thị không theo kịp thực tiễn. Tình trạng thiếu các đồ án quy hoạch phân khu làm căn cứ pháp lý đã dẫn đến việc điều chỉnh quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 nhiều lần để cấp phép xây dựng các công trình cao tầng, tạo áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và làm biến dạng hình thái đô thị.

Song song đó, khu vực nội đô lịch sử xuất hiện nhu cầu cấp bách về cải thiện điều kiện sống, giải quyết tình trạng thiếu hụt diện tích ở cho cư dân bản địa, đồng thời phải xử lý 1.579 nhà chung cư cũ xuống cấp nguy hiểm xây dựng từ thập niên 1960–1970 (gồm 1.273 nhà thuộc 76 khu tập thể và 306 chung cư độc lập). Việc lựa chọn giải pháp chung cư cao tầng xây xen nhằm tiết kiệm quỹ đất, song thực tế triển khai giai đoạn 1995–2015 diễn ra thiếu nhất quán về nguyên tắc, tiêu chí kiểm soát quy hoạch kiến trúc.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là sự thiếu vắng khung lý luận hoàn chỉnh, hệ thống tiêu chí kiểm soát và quy chuẩn kỹ thuật cụ thể dành riêng cho công trình chung cư cao tầng xây xen trong khu vực đô thị lịch sử hiện hữu. Các quy chuẩn xây dựng hiện hành chủ yếu định hướng cho các khu đô thị mới, chưa có quy định pháp lý cụ thể về hình thức phát triển xây xen (infill development) tại Việt Nam.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là đề xuất các giải pháp tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen trong nội đô lịch sử thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển bền vững. Luận án xác định ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể được đánh số như sau:

1. Đề xuất quan điểm, nguyên tắc tổ chức không gian kiến trúc và nhận diện hình thái phát triển đô thị và phân vùng các khu đất có khả năng xây dựng chung cư cao tầng xây xen trong khu vực nội đô lịch sử Hà Nội.
2. Xây dựng hệ thống tiêu chí và bổ sung hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn để tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen trong nội đô lịch sử Hà Nội.
3. Đề xuất mô hình và giải pháp tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen trong nội đô lịch sử Hà Nội đáp ứng phát triển bền vững.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen.
• Phạm vi không gian: Khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội, giới hạn từ phía Nam sông Hồng đến đường Vành đai 2, diện tích khoảng 3.881 ha, thuộc địa giới hành chính của 5 quận: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, một phần phía Bắc quận Hai Bà Trưng và một phần phía Nam quận Tây Hồ.
• Phạm vi thời gian: Mốc dự báo và định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo đồ án Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến tổ chức không gian chung cư cao tầng, quy hoạch đô thị lịch sử và mô hình phát triển nén:

Các nghiên cứu trong nước tiêu biểu được điểm lại bao gồm:

• Nguyễn Tố Lăng (2000), luận án tiến sĩ Quy hoạch không gian khu ở tại Hà Nội theo khuynh hướng phát triển bền vững: Thiết lập cơ sở khoa học về phát triển bền vững trong tổ chức không gian khu ở, đề xuất mô hình không gian khu ở phù hợp nền kinh tế thị trường.
• Phạm Trọng Thuật (2002), luận án tiến sĩ Tổ chức không gian công cộng trong đơn vị ở tại Hà Nội: Nghiên cứu cấu trúc mềm dẻo của hệ thống không gian công cộng tại các đơn vị ở tại Hà Nội.
• Doãn Minh Khôi (2007), đề tài KHCN Nhận diện - quản lý và phát triển tính đa dạng hình thái học trong không gian kiến trúc thành phố Hà Nội: Phân tích cấu trúc hình thái kiến trúc đô thị khu vực Tràng Tiền - Hàng Khay, đề xuất cơ chế quản lý bảo tồn sự đa dạng hình thái học đô thị.
• HAIDEP - JICA (2007) và Phạm Khánh Toàn - JICA (2016): Báo cáo Phát triển tổng thể Đô thị Hà Nội (chương 10) và nghiên cứu Quản lý cảnh quan đô thị Hà Nội, cung cấp dữ liệu đánh giá thực trạng nhà ở, tập quán sinh hoạt và cảnh quan đô thị.
• Vương Hải Long (2008), luận án tiến sĩ Sử dụng tiết kiệm đất trong đô thị mới tại Hà Nội: Thiết lập nguyên tắc tổ hợp không gian nhà ở tiết kiệm đất dạng tuyến, lõi tập trung và liên kết ngầm.
• Ngô Lê Minh (2012), công bố trên Tạp chí Xây dựng: Nhà ở cao tầng Hà Nội - Các đặc điểm mới về kiến trúc và tính địa phương theo hướng tiết kiệm năng lượng: Đề xuất tích hợp đặc tính bản địa và kiến trúc sinh khí hậu cho nhà cao tầng.
• Lý Văn Vinh (2016), đề án tại Viện Kiến trúc Quốc gia: Điều tra khảo sát, đánh giá thực trạng chung cư về kiến trúc và công năng sử dụng Hà Nội và Xác định các chỉ tiêu và tiêu chí quy hoạch, kiến trúc kiểm soát xây dựng phát triển đối với công trình cao tầng trong khu vực nội đô lịch sử Hà Nội: Cung cấp cơ sở số liệu về chỉ tiêu kiểm soát nhà cao tầng trong lõi trung tâm.
• Nguyễn Anh Hào (2016), luận văn thạc sĩ Đề xuất giải pháp tổ chức không gian dịch vụ công cộng tại các chung cư cao tầng xây xen trong nội đô Hà Nội: Khảo sát các khu đất xây xen quy mô dưới 10 ha và giải pháp công cộng nội bộ.
• Trần Minh Tùng (2018), đề tài KHCN Thích ứng mô hình "Khu đô thị nén" trong quá trình tái thiết không gian đô thị tại Hà Nội: Luận giải ngưỡng nén và cơ chế chuyển hóa lý thuyết đô thị nén vào công tác tái thiết đô thị.

Các nghiên cứu và thực tiễn quốc tế được tác giả rà soát:

• Châu Âu và Mỹ: Cấu trúc chung cư xây xen 5–7 tầng có tầng áp mái mansard gắn với sân trong tại Paris (Pháp) và dự án nghiên cứu chuyển đổi Paris thành Smart City của nhóm Vincent Callebaut (2016); mô hình khối phố liên kế tại Barcelona (Tây Ban Nha); các tổ hợp chung cư siêu cao tầng xây xen tại trung tâm Manhattan, New York (Mỹ) như New York Central Park Tower (131 tầng), 220 Central Park South (95 tầng), với hệ số sử dụng đất (HSDĐ) được quản lý linh hoạt từ 11 đến 32.
• Châu Á: Mô hình nhà ở xã hội (HDB Flat) và căn hộ cao cấp (Condominium) tại Singapore, áp dụng chỉ tiêu tỷ lệ thay thế mảng xanh (LRA) và khống chế diện tích sàn tổng thể (GFA); chính sách đô thị hóa tập trung tại Seoul (Hàn Quốc) với hơn 80% dân số sống trong chung cư cao tầng có tích hợp tầng ngầm; mô hình đô thị nén gắn với đầu mối giao thông công cộng (TOD) tại Tokyo (Nhật Bản), tiêu biểu là dự án cải tạo khu nhà ở Shinonome Canal Court (16 ha); chính sách kiểm soát chiều cao theo phân vùng tại Bắc Kinh (Trung Quốc) với nguyên tắc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và không gian ngầm trước khi xây dựng công trình; cơ chế kiểm soát mật độ dân số, khống chế HSDĐ (từ 10 đến 15) và góc giật 76 độ tạo hình giật mái tại Hồng Kông.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình đi trước chủ yếu nghiên cứu nhà ở cao tầng trong các khu đô thị mới xây dựng tập trung hoặc nghiên cứu riêng lẻ về không gian công cộng, cảnh quan tuyến phố. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện và tích hợp về giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cho loại hình chung cư cao tầng được xây xen (infill development) tại khu vực nội đô lịch sử Hà Nội dưới góc độ phát triển bền vững, gắn với việc đề xuất chỉnh lý các điều khoản quy chuẩn xây dựng hiện hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên các khái niệm và hệ thống lý thuyết nền tảng:

• Nội đô lịch sử (historic inner city): Vùng lõi của đô thị, nơi lưu giữ tập trung các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, mang giá trị lịch sử, kiến trúc, cảnh quan đặc trưng của đô thị.
• Không gian kiến trúc và tổ chức không gian kiến trúc: Không gian do bàn tay con người can thiệp tạo lập, bao gồm không gian kín, nửa kín và không gian mở (cận cảnh và viễn cảnh). Tổ chức không gian kiến trúc là hoạt động định hướng tác động vào môi trường nhân tạo nhằm cân bằng mối quan hệ giữa yếu tố tự nhiên và nhân tạo.
• Công trình cao tầng và chung cư cao tầng: Theo quy định của Bộ Xây dựng Việt Nam, công trình có từ 9 tầng trở lên được xác định là công trình cao tầng.
• Xây xen (infill development): Việc xây dựng công trình hoặc tổ hợp công trình xen vào các khu đất trống, khu đất chuyển đổi chức năng hoặc thay thế các công trình cũ hết niên hạn sử dụng trong khu vực đô thị đã có sẵn hạ tầng, nhằm khai thác và chia sẻ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội hiện hữu (theo định nghĩa của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ - EPA và hướng dẫn thiết kế công trình cao tầng của Ottawa, Canada).
• Lý thuyết đô thị nén (Compact City): Mô hình tăng trưởng tập trung mật độ dân cư và hoạt động kinh tế trên quỹ đất đô thị hiện có nhằm hạn chế phát triển dàn trải, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng hạ tầng kỹ thuật, tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu phát thải.
• Lý thuyết phát triển đô thị bền vững: Tích hợp hài hòa ba trụ cột: hiệu quả kinh tế, công bằng xã hội (bảo đảm tiện nghi, an sinh, bản sắc văn hóa) và bảo vệ môi trường sinh thái.
• Lý thuyết phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD) và Lý thuyết bảo tồn, phát huy di sản đô thị.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp khảo sát, điền dã: Khảo sát chi tiết 18 dự án chung cư cao tầng xây xen tiêu biểu và khảo sát sơ lược 20 dự án khác xây dựng từ năm 2005 đến nay tại 5 quận nội đô Hà Nội; ghi nhận hiện trạng 1.579 chung cư cũ (đặc biệt là 306 chung cư độc lập).
• Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu: Rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn xây dựng (QCVN 01:2008, QCVN 01:2019/BXD, QCVN 04:2019/BXD, Luật Thủ đô 2012, Quy chế 11/2016/QĐ-UBND); tổng hợp kinh nghiệm quốc tế tại Pháp, Mỹ, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Hồng Kông.
• Phương pháp chuyên gia: Lấy ý kiến tham vấn từ các nhà khoa học, chuyên gia quy hoạch, kiến trúc, kinh tế - xã hội và cơ quan quản lý đô thị.
• Phương pháp mô hình hóa: Xây dựng các sơ đồ tương tác cấu trúc không gian, mặt bằng chức năng và đề xuất mô hình tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen theo hướng nén chiều đứng và tích hợp tiện ích.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Số liệu thống kê dân số và nhà ở từ Tổng cục Thống kê và Cục Thống kê Hà Nội (giai đoạn 1999–2019).
• Bản đồ quy hoạch Hà Nội qua các thời kỳ: 1888, 1898, đồ án Ernest Hébrard (1924), Louis-Georges Pineau (1943), quy hoạch các giai đoạn 1955–1960, 1960–1964, 1981 và Quyết định 1259/QĐ-TTg năm 2011.
• Dữ liệu khảo sát hiện trạng hạ tầng kỹ thuật (giao thông, cấp điện, cấp nước, thoát nước) từ Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội và Sở Giao thông Vận tải Hà Nội.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan về tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội và một số đô thị trên thế giới

Chương I tập trung phân tích tiến trình biến đổi hình thái kiến trúc đô thị Hà Nội, đánh giá thực trạng chung cư cao tầng xây xen tại khu vực nội đô lịch sử và tổng kết kinh nghiệm quốc tế.

Về hình thái đô thị, khu vực nội đô lịch sử Hà Nội được cấu thành từ ba khu vực cơ bản với các đặc trưng không gian khác biệt:

Khu vực	Thời kỳ hình thành	Cấu trúc không gian vật chất	Cấu trúc không gian đời sống
Khu phố cổ (36 phố phường)	Từ đầu thế kỷ XIX	Dạng ống, nhỏ, hẹp, phi hình học; đình, chùa, đền, miếu, nhà cổ	Buôn bán, dịch vụ, tín ngưỡng, giao thông đi bộ
Khu phố cũ (phố Pháp)	Đầu thế kỷ XX (1884–1945)	Cấu trúc ô cờ, hình học; khuôn viên công sở, dinh thự, biệt thự	Làm việc, quản lý nhà nước, cư trú chất lượng cao
Khu phát triển đô thị mới	Cuối thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI	Nhà cao tầng, chung cư, biệt thự mới, công trình công cộng	Ở kết hợp dịch vụ, không gian mở, giao thông cơ giới

Về áp lực dân số và hạ tầng, khu vực nội đô lịch sử có diện tích 3.881 ha. Mặc dù đồ án quy hoạch khống chế dân số ở mức 0,8 triệu người, thực tế dân số cơ học và tự nhiên đã tăng lên ngưỡng 1,35 triệu người (năm 2019). Tỷ lệ tăng dân số bình quân toàn thành phố giai đoạn 2009–2019 là 2,22%/năm; mật độ dân số tại quận Đống Đa đạt tới 37.347 người/km2, Hai Bà Trưng đạt 29.589 người/km2. Mạng lưới đường bộ nội đô chỉ chiếm dưới 8% đất xây dựng đô thị (trong khi quy chuẩn yêu cầu 16–25%), mật độ đường chính chỉ đạt 0,74 km/km2 (quy chuẩn đòi hỏi 6,5–8 km/km2).

Về khảo sát thực tế, tác giả phân tích dữ liệu 18 dự án chung cư cao tầng xây xen tiêu biểu tại các quận Đống Đa, Ba Đình, Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm, Tây Hồ:

TT	Quận	Tên dự án	Địa điểm	Diện tích khu đất (m2)	Số tầng
1	Đống Đa	Hải Đăng Tower	Số 9, ngõ 29 Láng Hạ	3.183	27
2	Đống Đa	Hồng Kông Tower	243A Đê La Thành	5.591	27
3	Đống Đa	Hoàng Cầu Skyline	36 Hoàng Cầu	18.869	19
4	Đống Đa	Hateco Plaza	4A Huỳnh Thúc Kháng	4.386	30
5	Đống Đa	Sunrise Tower	187 Nguyễn Lương Bằng	3.330	17
6	Đống Đa	Petrowaco	97-99 Láng Hạ	4.233	27
7	Ba Đình	The Golden Armor (B6 Giảng Võ)	B6 Nam Cao	3.015	24
8	Ba Đình	Viglacera	671 Hoàng Hoa Thám	4.437	21
9	Ba Đình	Vinhomes Metropolis	29 Liễu Giai	15.916	45
10	Ba Đình	Platinum Residences	Số 6 Nguyễn Công Hoan	3.228	21
11	Ba Đình	Lancaster Núi Trúc	20 Núi Trúc	2.580	27
12	Ba Đình	Hanoi Aqua Central	Số 44 Yên Phụ	3.468	21
13	Ba Đình	Discovery Complex II (8b Lê Trực)	Số 67 Trần Phú	1.683	17
14	Hai Bà Trưng	Green Pearl	Số 378 Minh Khai	28.736	21 & 25
15	Hai Bà Trưng	Kinh Đô Tower	93 Lò Đúc	2.800	27
16	Hai Bà Trưng	Hinode City	201 Minh Khai	28.246	27
17	Hoàn Kiếm	Hanoi Apartment Center	Số 84 Thợ Nhuộm	776	9
18	Tây Hồ	Sun Grand City	69B Thụy Khuê	15.184	21 & 23

Kết quả khảo sát chỉ ra các đặc điểm định lượng và kỹ thuật:

• Mật độ xây dựng thuần của các dự án dao động từ 23% đến 81%; hệ số sử dụng đất (HSDĐ) dao động từ 3,3 đến 12 lần (phổ biến từ 7 đến 11 lần). Các dự án thuần ở có mật độ xây dựng từ 35% đến 62%, số tầng từ 15 đến 27 tầng, HSDĐ từ 5,4 đến 10,7 lần. Các dự án hỗn hợp có mật độ xây dựng từ 23% đến 81%, số tầng từ 8 đến 29 tầng (cá biệt tới 45 tầng), HSDĐ từ 3,3 đến 12 lần.
• Về tổ chức mặt bằng căn hộ, tác giả phân loại thành 4 nhóm chính: (1) Dạng hành lang (hành lang giữa và hành lang bên); (2) Dạng kỷ hà (chữ T, Y, cánh quạt); (3) Dạng đơn nguyên tập trung quanh lõi thang máy (4–6 căn hộ/đơn nguyên); (4) Dạng đơn nguyên kết hợp hành lang.
• Các bất cập kỹ thuật được chỉ rõ: Công trình chủ yếu khép kín tiện ích nội bộ, chỉ có 5/18 dự án đóng góp tiện ích cho đô thị; hoàn toàn không có kết nối không gian ngầm với hệ thống giao thông công cộng đô thị; giải pháp thoát nạn PCCC chủ yếu phụ thuộc vào thang bộ thẳng đứng xuống đất trong khi xe thang chữa cháy chuyên dụng chỉ vươn tới cao độ +57m; tường ngăn căn hộ dày 10 cm xây gạch rỗng gây ô nhiễm tiếng ồn.

Chương II: Cơ sở khoa học tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen tại khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội

Chương II thiết lập khung lý luận khoa học, rà soát hệ thống pháp lý và phân tích các yếu tố tác động đặc thù của Hà Nội:

1. Hệ thống văn bản quy phạm và quy chuẩn kỹ thuật: Luận án chỉ ra các quy chuẩn QCVN 01:2008/BXD và QCVN 01:2019/BXD quy định cho khu vực đô thị hiện hữu được phép áp dụng chỉ tiêu giảm trừ khoảng 70% so với khu đô thị mới. Việc thiếu vắng quy chuẩn đặc thù cho khu vực nội đô lịch sử theo quy định của Luật Thủ đô 2012 tạo ra kẽ hở pháp lý dẫn đến các thỏa thuận cấp phép riêng lẻ, thiếu kiểm soát tổng thể.

2. Hệ thống lý luận vận dụng:

• Lý luận đô thị nén: Tăng mật độ cư trú thông qua chiều cao công trình nhằm giảm mật độ xây dựng trên mặt đất, tạo quỹ đất cho cây xanh và không gian mở, hạn chế sự vươn dài của hạ tầng kỹ thuật.
• Lý luận bảo tồn và thích ứng di sản: Kiểm soát chiều cao công trình bằng góc nhìn hướng lên (canopy), đường viền đô thị và góc nhìn đường phố, bảo vệ không gian đệm của các di tích quốc gia đặc biệt như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu và khu trung tâm chính trị Ba Đình.
• Lý luận tổ chức không gian thích ứng khí hậu: Ứng dụng các giải pháp kiến trúc sinh thái, thông gió tự nhiên, tổ chức sân trong, logia và mặt đứng che chắn bức xạ mặt trời nhiệt đới.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đặc thù:

• Điều kiện tự nhiên và vi khí hậu: Khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, hướng gió mát chủ đạo mùa hè (Đông Nam) và gió lạnh mùa đông (Đông Bắc), đòi hỏi hình khối công trình phải hạn chế bức xạ nhiệt hướng Tây.
• Kinh tế, văn hóa và lối sống: Sự thay đổi cơ cấu hộ gia đình (quy mô 3–4 người chiếm 47,3% tổng số hộ) và tập quán sinh hoạt truyền thống (thờ cúng, hóa vàng mã, nhu cầu giao tiếp cộng đồng).
• Hạ tầng kỹ thuật đô thị: Khả năng dung nạp của hệ thống cấp điện (nhận từ nguồn Thủy điện Hòa Bình, Phả Lại, trạm 500kV Thường Tín); hệ thống cấp nước sạch (công suất cấp 100–120 l/người/ngày từ nhà máy nước Sông Đà và nước ngầm); tình trạng quá tải nghiêm trọng của mạng lưới thoát nước chung và hệ thống đường giao thông.
• Yêu cầu an ninh quốc phòng: Khống chế chiều cao và vị trí tĩnh không tại các khu vực trọng yếu theo quy định quản lý không phận quân sự.

Chương III: Tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen tại khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội

Chương III trình bày toàn bộ các đề xuất giải pháp, mô hình, hệ thống tiêu chí và các kiến nghị điều chỉnh quy chuẩn của tác giả:

1. Quan điểm và nguyên tắc tổ chức không gian kiến trúc:

• Quan điểm: Phát triển chung cư cao tầng xây xen phải tuân thủ nguyên tắc phát triển bền vững; tôn trọng và bảo tồn hình thái đô thị lịch sử; nén đô thị theo chiều đứng để giải phóng không gian mặt đất cho cộng đồng; đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và không gian ngầm.
• Nguyên tắc: Kiểm soát chặt chẽ tầng cao và khoảng lùi; bắt buộc chia sẻ tiện ích công cộng cho khu vực lân cận; thiết kế thích ứng vi khí hậu và bảo tồn bản sắc văn hóa kiến trúc Thăng Long - Hà Nội.

2. Nhận diện hình thái và phân vùng khả năng xây xen: Tác giả phân định khả năng xây xen chung cư cao tầng dựa trên cấu trúc các phân khu kiểm soát kiến trúc quy hoạch nội đô (ký hiệu H1-1 đến H1-4):

• Phân khu H1-1 (Khu phố cổ H1-1A, Hồ Gươm và vùng phụ cận H1-1B, Khu thành cổ H1-1C): Tuyệt đối cấm xây dựng chung cư cao tầng xây xen.
• Phân khu H1-2 (Quận Ba Đình): Kiểm soát nghiêm ngặt chiều cao do ảnh hưởng khu trung tâm chính trị Ba Đình; chỉ cho phép cải tạo các khu chung cư cũ theo tầng cao khống chế nghiêm ngặt.
• Phân khu H1-3 (Quận Đống Đa) và H1-4 (Quận Hai Bà Trưng): Xác định là các khu vực có tiềm năng tái thiết, cho phép xây dựng chung cư cao tầng xây xen tại các quỹ đất chuyển đổi công nghiệp di dời, các khu tập thể cũ nguy hiểm (như Kim Liên, Trung Tự, Thành Công, Giảng Võ) và dọc theo các trục đường xuyên tâm, đường vành đai.

3. Đề xuất hệ thống tiêu chí và chỉnh lý quy chuẩn kỹ thuật:

• Đề xuất điều chỉnh QCVN 01:2019/BXD: Bổ sung bảng chỉ tiêu mật độ xây dựng thuần tối đa cho các lô đất thương mại dịch vụ và lô đất hỗn hợp cao tầng xây xen trong nội đô theo diện tích lô đất và tầng cao; khống chế hệ số sử dụng đất không vượt quá ngưỡng tối đa cho phép nhằm ngăn chặn việc nâng tầng tùy tiện.
• Đề xuất bổ sung QCVN 04:2019/BXD: Bắt buộc bố trí diện tích sàn công cộng phục vụ khu vực; quy định diện tích cây xanh bù đắp trên cao và mái; quy chuẩn khoảng cách an toàn PCCC, yêu cầu thiết kế hệ thống điều áp buồng thang và thang máy chuyên dụng cho chữa cháy.

4. Mô hình và giải pháp tổ chức không gian kiến trúc:

• Cấu trúc mô hình chức năng: Khối đế (tầng 1–4 hoặc 1–7) tích hợp thương mại, dịch vụ, nhà trẻ, sinh hoạt cộng đồng và không gian công cộng mở; khối tháp là căn hộ ở với các khe đối lưu không khí; phần ngầm (3–4 tầng hầm) dành cho đỗ xe, kỹ thuật và kết nối với hạ tầng ngầm đô thị.
• Giải pháp hình khối kiến trúc: Khuyến khích hình khối dạng tấm có khoảng lùi giật cấp hoặc dạng block tháp phân đoạn; khống chế góc mở hình học từ tim đường nhằm đảm bảo chiếu sáng tự nhiên cho tuyến phố và tránh tạo các "bức tường bê tông" ngăn cản thông gió đô thị.
• Giải pháp mặt đứng và thích ứng khí hậu: Ứng dụng hệ kết cấu lam che nắng, vườn trên mái, hành lang thông thoáng tự nhiên, tổ chức logia lõm thay cho ban công nhô ra ngoài để bảo đảm an toàn sinh mạng và hạn chế hấp thu bức xạ mặt trời.
• Giải pháp văn hóa và cộng đồng: Thiết kế không gian riêng cho sinh hoạt tâm linh (phòng thờ chung, vị trí hóa vàng mã an toàn phòng chống cháy nổ), tạo lập không gian giao tiếp tầng lửng nhằm tái hiện nếp sống gắn kết tình làng nghĩa xóm truyền thống của cư dân Hà Nội.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác lập các đóng góp khoa học và thực tiễn cụ thể:

1. Đánh giá toàn diện thực trạng tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng xây xen tại khu vực nội đô lịch sử Hà Nội thông qua hệ thống khảo sát định lượng 18 dự án hỗn hợp tiêu biểu và dữ liệu hiện trạng của 306 chung cư cũ độc lập, chỉ rõ các sai lệch về mật độ xây dựng (đạt tới 81%) và hệ số sử dụng đất (lên tới 12 lần).
2. Hệ thống hóa cơ sở lý luận khoa học về tổ chức không gian chung cư cao tầng xây xen theo nguyên lý đô thị nén và phát triển bền vững, chứng minh tính tất yếu của việc tích hợp tiện ích công cộng, kết nối hạ tầng ngầm và bảo đảm vi khí hậu trong lõi đô thị lịch sử.
3. Nhận diện hình thái kiến trúc và xác lập bản đồ phân vùng các khu đất có khả năng xây xen chung cư cao tầng tương ứng với các phân khu H1-1, H1-2, H1-3, H1-4 trong nội đô lịch sử Hà Nội.
4. Đề xuất hệ thống nguyên tắc, quan điểm và bộ tiêu chí kiểm soát quy hoạch - kiến trúc chung cư cao tầng xây xen, làm cơ sở khoa học để chính quyền đô thị thực hiện cấp phép xây dựng.
5. Đề xuất phương án sửa đổi, bổ sung cụ thể các chỉ tiêu kỹ thuật trong Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Quy hoạch xây dựng (QCVN 01:2019/BXD) và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Nhà chung cư (QCVN 04:2019/BXD) đối với loại hình công trình xây xen nội đô.
6. Thiết lập mô hình tổ chức không gian kiến trúc hỗn hợp đa tầng bậc (kết nối ngầm - khối đế dịch vụ mở - tháp căn hộ sinh thái giật cấp) và 4 nhóm giải pháp thực hiện: giải pháp quy hoạch thích ứng bền vững; giải pháp kiến trúc hình khối và công năng; giải pháp tích hợp bản sắc văn hóa truyền thống; giải pháp quản lý cảnh quan tuyến phố.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong ranh giới địa lý 3.881 ha của khu vực nội đô lịch sử Hà Nội (phía Nam sông Hồng đến Vành đai 2), chưa mở rộng phân tích so sánh với khu vực nội đô mở rộng hoặc các chuỗi đô thị vệ tinh trong vùng Thủ đô.
• Khảo sát thực địa tập trung chuyên sâu vào 18 dự án chung cư thương mại xây xen mới và khảo sát sơ lược 20 dự án khác, chưa thể bao quát toàn diện số liệu chi tiết của toàn bộ 306 chung cư cũ độc lập trên địa bàn.
• Các giải pháp kết nối không gian ngầm đô thị mới dừng lại ở mức độ đề xuất nguyên lý kiến trúc quy hoạch, chưa đi sâu giải quyết các ràng buộc chi tiết về quyền sở hữu không gian ngầm và cơ chế tài chính huy động nguồn lực đầu tư tư nhân.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu áp dụng bộ tiêu chí và mô hình tổ chức không gian chung cư cao tầng xây xen sang các đô thị loại I, đô thị loại đặc biệt khác tại Việt Nam có khu vực lõi lịch sử tương đồng (như Thành phố Hồ Chí Minh, Huế, Hải Phòng).
• Tiếp tục nghiên cứu sâu về các thông số kỹ thuật chi tiết của mạng lưới liên kết ngầm đô thị (tích hợp giữa tầng hầm chung cư với ga tàu điện ngầm ngầm Metro và không gian ngầm công cộng).
• Xây dựng khung pháp lý và chính sách chuyển giao quyền phát triển (TDR - Transfer of Development Rights) nhằm bảo tồn di sản kiến trúc kết hợp phát triển chung cư cao tầng xây xen.

Giá trị tham khảo

Luận án mang giá trị tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội): Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện Quy chế quản lý kiến trúc thành phố Hà Nội, ban hành Quy chuẩn xây dựng đặc thù cho khu vực nội đô lịch sử theo Luật Thủ đô, và sửa đổi, bổ sung các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01 và QCVN 04.
• Đơn vị tư vấn thiết kế và chủ đầu tư: Tham khảo các giải pháp tổ chức mặt bằng căn hộ (4 nhóm loại hình), bố cục khối đế mở chia sẻ tiện ích, giải pháp kiến trúc giật cấp xử lý góc nhìn đường phố, thiết kế thông gió tự nhiên và tổ chức không gian văn hóa bản địa trong công trình cao tầng.
• Giảng viên, học viên sau đại học và nghiên cứu sinh ngành Kiến trúc, Quy hoạch đô thị: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật hệ thống về quá trình chuyển biến hình thái đô thị Hà Nội từ thời kỳ thuộc Pháp đến nay, tổng hợp số liệu khảo sát thực chứng và phương pháp luận ứng dụng mô hình đô thị nén tại các nước phát triển.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "xây xen" (infill development) đối với chung cư cao tầng được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án xác định xây xen là hoạt động xây dựng công trình hoặc tổ hợp công trình xen vào các khu đất trống, khu đất chuyển đổi chức năng (nhà máy, cơ quan di dời) hoặc thay thế các công trình cũ hết niên hạn sử dụng (khu tập thể cũ) tại những khu vực đô thị đã có sẵn hạ tầng, nhằm tận dụng vị trí địa lý và chia sẻ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội hiện hữu.

2. Khảo sát thực tế 18 dự án chung cư cao tầng xây xen tại nội đô Hà Nội cho thấy những thông số kỹ thuật nào nổi bật?
Dữ liệu khảo sát chỉ ra mật độ xây dựng dao động từ 23% đến 81%, hệ số sử dụng đất từ 3,3 đến 12 lần (phổ biến từ 7 đến 11 lần), số tầng cao từ 8 đến 29 tầng (cá biệt có dự án đạt 45 tầng). Đa số các dự án đều thiếu diện tích cây xanh theo quy chuẩn, chỉ có 5/18 dự án đóng góp tiện ích công cộng cho khu vực bên ngoài và không có dự án nào kết nối tầng hầm với hệ thống ngầm công cộng đô thị.

3. Vì sao luận án đề xuất áp dụng lý thuyết "đô thị nén" (Compact City) cho nội đô lịch sử Hà Nội?
Vì quỹ đất nội đô lịch sử rất hạn chế (3.881 ha) nhưng dân số thực tế đã chạm mức 1,35 triệu người và việc di dời dân cư ra ngoại thành gặp nhiều rào cản. Áp dụng lý thuyết đô thị nén cho phép tăng tầng cao công trình ở những vị trí phù hợp để giảm mật độ xây dựng trên mặt đất, tạo diện tích cho cây xanh, giao thông và tiện ích công cộng, đồng thời khai thác tối đa năng lực phục vụ của hạ tầng kỹ thuật đô thị.

4. Luận án đề xuất chỉnh lý nội dung cụ thể nào trong Quy chuẩn xây dựng Việt Nam?
Tác giả đề xuất bổ sung vào QCVN 01:2019/BXD các quy định rõ ràng về mật độ xây dựng thuần tối đa theo diện tích lô đất và tầng cao cho đất thương mại dịch vụ và đất hỗn hợp cao tầng xây xen; đồng thời bổ sung vào QCVN 04:2019/BXD các chỉ tiêu bắt buộc về diện tích công cộng phục vụ khu vực, tỷ lệ mảng xanh bù đắp trên cao và quy định kết nối không gian ngầm.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hồ Chí Quang đã giải quyết một vấn đề cấp thiết trong quy hoạch và kiến trúc đô thị tại Thủ đô Hà Nội thông qua việc nghiên cứu toàn diện hình thức chung cư cao tầng xây xen tại khu vực nội đô lịch sử. Công trình kết hợp phương pháp khảo sát thực chứng trên 18 dự án điển hình với việc hệ thống hóa kinh nghiệm quốc tế về mô hình đô thị nén và phát triển theo định hướng giao thông công cộng. Luận án đã đóng góp hệ thống giải pháp tổ chức không gian kiến trúc đa tầng bậc, xác lập tiêu chí phân vùng kiểm soát hình thái đô thị và đề xuất những điều chỉnh kỹ thuật thiết thực cho hệ thống quy chuẩn xây dựng hiện hành. Đây là tài liệu khoa học có giá trị ứng dụng cao cho công tác quản lý quy hoạch, thiết kế kiến trúc và tái thiết bền vững khu vực lõi lịch sử Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CHUNG CƯ CAO TẦNG TẠI KHU VỰC NỘI ĐÔ LỊCH SỬ THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ MỘT SỐ ĐÔ THỊ TRÊN THẾ GIỚI 1.1 Khái quát về không gian kiến trúc tại khu nội đô lịch sử thành phố Hà Nội. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển đô thị Hà Nội Trong suốt hơn 10 thế kỷ (từ năm 1010-2020) lịch sử hình thành và phát triển của Hà Nội luôn gắn liền với quá trình đô thị hoá. Khu nội đô lịch sử Hà Nội gồm thành cổ, khu 36 phố phường, khu phố cũ Pháp qua các thời kỳ đều được xác định là lõi Hà Nội là trung tâm văn hoá – chính trị – kinh tế, nơi tập trung các cơ quan đầu não của nhà nước Việt Nam, nơi diễn ra những hoạt động văn hoá mang tầm quốc gia, khu vực và quốc tế. Giai đoạn từ Hòa bình lập lại - 1954 đến nay, Hà Nội được nhiều lần quy hoạch lại với định hướng văn minh, hiện đại và môi trường trong sạch.

Sau ngày 1/8/2008, khi Nghị quyết điều chỉnh địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội và các tỉnh có hiệu lực, thủ đô Hà Nội đã rộng gấp 3,6 diện tích với tổng diện tích hơn 3. Hà Nội đã nằm trong số 17 thành phố, thủ đô lớn nhất thế giới phạm vi bao gồm thành phố Hà Nội lúc đó và toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) và 4 xã của huyện Lương Sơn (Hòa Bình). Với việc mở rộng địa giới này, Hà Nội có một không gian đủ lớn, đủ quỹ đất thuận lợi để xây dựng các không gian đô thị mới cùng với việc định hướng cụ thể phát triển khu vực NĐLS HN.2 Khu vực nội đô lịch sử thành phố Hà Nội Ranh giới: theo QHC HN, khu NĐLS Hà Nội được giới hạn từ phía Nam sông Hồng đến đường vành đai 2. Có quy mô diện tích khoảng 3.881 ha bao gồm địa giới hành chính của 5 quận Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, một phần phía Bắc quận Hai Bà Trưng và một phần phía Nam quận Tây Hồ.

Phía Đông Bắc giáp đường đê sông Hồng đoạn từ nút giao cầu Vĩnh Tuy đến nút giao cầu Nhật Tân; phía Nam giáp đường vành đai 2, đó là các tuyến phố Trường Trinh, Đại La, Minh Khai; phía Tây và Tây Nam giáp các đường Láng, Bưởi, đường vành đai 2 (đoạn Hoàng Quốc Việt đến nút giao Cầu Nhật Tân) [84] (hình 1.1) Định hướng chiến lược: đây là khu vực kiểm soát chặt chẽ để phát triển, phải cải tạo tổ chức sắp xếp lại chức năng sử dụng đất, phân vùng kiểm soát để phát triển, gìn giữ phát huy, bảo tồn nâng cấp lõi đô thị lịch sử, phát triển bổ sung hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội và phát triển nhà ở. Ngoài ra là phát triển các trung tâm dịch vụ chất lượng cao và tăng cường không gian mở, cây xanh mặt nước. Chức năng: Là trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa, lịch sử, ngoại giao, thương mại, tài chính, y tế, đào tạo chất lượng cao; là không gian bảo tồn di sản văn hóa Thăng Long cổ và lối sống truyền thống của người Hà Nội; là không gian hội tụ các công trình biểu tượng của thủ đô. Đô thị trung tâm Hà Nội - Khu nội đô lịch sử [88] Nguồn SQHKT HN) Dân số: Quy hoạch theo QĐ 108/1998/ QĐ-TTg khống chế quy mô dân số khu vực NĐLS tối đa khoảng 80 vạn người và Quyết định 1259/QĐ-TTg ngày 26/7/2011 phê duyệt quy hoạch chung thủ đô Hà Nội vẫn tiếp tục hạn chế phát triển nhà cao tầng, kiểm soát dân số cơ học giảm từ 1,2 triệu người xuống 0,8 triệu người.

Tuy nhiên, trên thực tế dân số vẫn tăng dần tới ngưỡng 1,35 triệu người do sinh sản tự nhiên và lực hút kinh tế nên rất nhiều cư dân ngoại tỉnh dịch chuyển về làm thuê tại các cửa hàng, dịch vụ thương mại với thời gian 15-20/24h. Việc hạn chế và giảm dân số khu NĐLS HN trong khi không xây dựng cơ sở di dời tương xứng là bất khả thi khi thực tiễn cho thấy cả TP HN luôn luôn tăng trưởng nhanh về dân số cơ học. Theo kết quả tổng điều tra dân số và nhà ở HN quý 1/2019: Tổng dân số của thành phố Hà Nội là 8.663 người, tỷ lệ tăng dân số bình quân năm trong mười năm qua (2009-2019) của Hà Nội là 2,22%/năm; khu NĐLS HN 1,35 triệu. Mật độ dân số của thành phố Hà Nội là 2.398 người/km2.

Đống Đa, Hai Bà Trưng và Cầu Giấy vẫn là những nơi có mật độ dân số cao nhất Thành phố, tương ứng là 37.347 người/ km2; 29.589 người/km2 và 23.745 người/km2. Rất khó dãn dân khu NĐLS HN ra các quận mới thành lập như Hoàng Mai, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm và Hà Đông do dân số cũng tăng nhanh trở thành những địa bàn có mật độ dân cư đông đúc không kém các quận NĐLS. Thay đổi cơ cấu hộ dân: thành phố Hà Nội có 2.107 hộ dân cư, tuy nhiên hiện nay xu hướng tách hộ nhỏ, hộ gia đình bình quân phổ biến toàn thành phố là từ 3 đến 4 người, chiếm 47,3%. Biểu đồ tăng dân số khu vực NĐLS HN từ năm 1999 – 2018 (nguồn Cục thống kê Hà Nội [73] 1.

Sự chuyển hóa hình thái đô thị - kiến trúc khu vực nội đô lịch sử Hà Nội Bảng 1.1: Ba khu vực cơ bản của Hà Nội KHU PHỐ CỔ KHU PHỐ CŨ- PHỐ KHU PHÁT TRIỂN ĐÔ 36 PHỐ PHƯỜNG PHÁP THỊ Từ đầu thế kỷ XIX cấu trúc Đầu thế kỷ XX cấu trúc Cuối thế kỷ XX đầu TK ống - nhỏ - hẹp. Phố buôn khuôn viên Công sở, Dinh XXI Khu ở 4 – dịch vụ bán thự công cộng Phi hình học Hình học Chú trọng thiết kế đô thị Không gian Không gian Không gian Không gian Không gian Không gian vật chất đời sống vật chất đời sống vật chất đời sống Đình Buôn bán Công sở Quản lý Nhà cao Không gian Chùa Tín ngưỡng Biệt thự Làm việc tầng mở Đền Giao thông Ở Chung cư Không gian Miếu kẻ ô Biệt thự mới Nhà cổ Khu phố Nhà công Sự di chuyển Chợ vuông vức cộng Trật tự Giao thông Hạ tầng a. Thời kì Pháp thuộc (1884 – 1945) Cấu trúc KGĐT Hà Nội thời thuộc Pháp hình thành và phát triển theo hai giai đoạn: Giai đoạn đầu (1884 – 1920) với những công trình kiến trúc đầu tiên được xây dựng đặt nền móng cho một cấu trúc KGĐT Pháp ở Hà Nội. Giai đoạn sau (1920 - 1945), cấu trúc KGĐT hoàn chỉnh theo nguyên lý phân vùng chức năng với hệ thống đường ô cờ và các công trình kiến trúc kiểu Pháp.

Như vậy, trong cấu trúc KGĐT Hà Nội thời Pháp thuộc, bên cạnh khu thành cổ và 36 phố phường truyền thống có thêm các khu phố Pháp. Các thành phần của cấu trúc, tuy khác nhau về ngôn ngữ biểu hiện 9 nhưng được quy hoạch hài hòa, tạo nên diện mạo kiến trúc mới khu NĐLS HN. Tất cả thể hiện rõ trong các đồ án quy hoạch của Ernest Hebrard (1924) và của Louis- Georges Pineau (1943) (Hình 1. Bản đồ Hà Nội 1888 [139] Hình 1.

Bản đồ Hà Nội 1898 [139] b. Thời kì xây dựng xã hội chủ nghĩa (1954-1986) Cấu trúc KGĐT Hà Nội thời kỳ xây dựng xã hội chủ nghĩa được thiết kế theo cấu trúc tầng bậc dựa trên đơn vị tiểu khu, chịu ảnh hưởng sâu sắc của nguyên lý quy hoạch của Liên Xô cũ. Quy hoạch ban đầu tiểu Hình 1. Khu tập thể cũ Kim Liên [74] khu Giảng Võ [74] Trong cấu trúc KGĐT NĐLS Hà Nội, bên cạnh khu phố cổ 36 phố phường và khu phố Pháp cũ xuất hiện những thành phần mới, là các khu nhà ở tập thể, công viên và khu công nghiệp tập trung.

Đó là đặc điểm thích ứng của cấu trúc KGĐT chung TP Hà Nội phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế kế hoạch hóa do nhà nước kiểm soát và quản lý. Bản đồ quy hoạch chung thủ Hình 1. Bản đồ quy hoạch chung thủ đô Hà Nội giai đoạn 1955-1960[56] đô Hà Nội giai đoạn 1960-1964[56] Hình 1. Bản đồ quy hoạch chung thủ đô Hà Nội năm 1981 [56] 11 c.

Thời kỳ Đổi mới (từ 1986 - nay) Chính sách Đổi Mới với sự xuất hiện của nhiều thành phần kinh tế đã trở thành động lực thúc đẩy Hà Nội phát triển với tốc độ nhanh chưa từng có trong lịch sử. Nhiều khu đô thị, khu công nghiệp mới cùng với hệ thống cơ sở hạ tầng quy mô lớn làm thay đổi đáng kể bộ mặt kiến trúc Hà Nội. Đặc biệt NĐLS HN nở rộ trào lưu chuyển đổi đất cơ quan, trụ sở trong quá trình cổ phần hóa thành đất ở, hoặc công cộng để xây dựng trụ sở, dịch vụ thương mại, nhà tập thể, chung cư. Thông qua quy hoạch chung, cấu trúc KGĐT từ cấu trúc tập trung, hướng tâm, đơn cực, Hà Nội mở rộng hướng tới cấu trúc KGĐT đa tâm dạng mạng phức hợp đô thị - nông thôn với sự xuất hiện của các đô thị đối trọng, đô thị vệ tinh do đó khu NĐLS cũng chịu sự tác động lớn (Hình 1.

Bản đồ quy hoạch chung thủ đô Hà Nội đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2050 [88] ( nguồn Sở QHKT HN) 1.2 Thực trạng về tổ chức không gian kiến trúc chung cư cao tầng tại khu nội đô 12 lịch sử thành phố Hà Nội 1.1 Quá trình hình thành và phát triển kiến trúc chung cư cao tầng ở Hà Nội 1.1 Kiến trúc nhà ở trước năm 1954 Năm 1885 đến 1945, hai khu phố Pháp đã được hình thành bên cạnh khu phố Cổ và dần dần hoàn thiện về không gian đô thị, kiến trúc cũng như cơ sở hạ tầng: Khu thứ nhất ở phía Tây (trong và xung quanh Thành Hà Nội, tương đương với địa bàn quận Ba Đình hiện nay) và khu thứ hai ở phía Nam (hơn 2/3 diện tích quận Hoàn Kiếm và một phần quận Hai Bà Trưng hiện nay). Nhà ở xây dựng trước 1945 chưa có chung cư cao tầng. Nhà ở có tổ chức không gian kiến trúc hình ống, với các lớp công trình có sân trong xen kẽ, có mái dốc lợp ngói. Chức năng chủ yếu của những ngôi nhà này là nhà ở kết hợp thương mại, dịch vụ, du lịch và công trình công cộng phục vụ cho cộng đồng dân cư.

Về quy mô công trình, độ lớn khuôn viên đất thể hiện sự khác nhau tùy theo chức vụ người sử dụng. Về phong cách, thể hiện sự đa dạng của hình thức – kiểu loại tùy theo thời gian biệt thự Pháp thâm nhập vào Việt Nam, trước năm 1900 chủ yếu mang phong cách Tân cổ điển của châu Âu với các kiểu duy lý – thuần khiết – đế chế.