CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Sự cần thiết của tổ chức kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp.1 Khái niệm, bản chất và vai trò của tiền lương và các khoản trích theo lương.1Khái niệm, bản chất của tiền lương và các khoản trích theo lương Tiền lương (hay tiền công) là số tiền thù lao mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp cho doanh nghiệp, để tái tạo sức lao động, bù đắp hao phí lao động của họ trong quá trình sản xuất. Trong tất cả mọi hình thái kinh tế xã hội, con người luôn đóng vai trò trung tâm chi phối tất cả quá trình sản xuất kinh doanh. Để sản xuất của cải vật chất, con người phải hao phí sức lao động. Để có thể tái sản xuất và duy trì sức lao động đó, người lao động sẽ nhận được những khoản bù đắp được gọi là tiền lương.
Tiền lương chính là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động mà người lao động sử dụng nó để bù đắp hao phí lao động của mình trong quá trình sản xuất nhằm tái sản xuất sức lao động. Như vậy, bản chất của tiền lương chính là giá cả sức lao động, được xác định dựa trên cơ sở giá trị sức lao động đã hao phí để sản xuất ra của cải vật chất, được người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận với nhau. Ngoài tiền lương, người lao động còn được hưởng các khoản phụ cấp, trợ cấp bảo hiểm xã hội, bảo hiềm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn. đây còn được gọi là các khoản trích theo lương.
Các khoản này cũng góp phần trợ giúp người lao động trong các trường hợp khó khăn, tạm thời hoặc vĩnh viễn mất sức lao động.2 Vai trò của tiền lương và các khoản trích theo lương Tiền lương là công cụ để thực hiện chức năng phân phối thu nhập quốc dân, chức năng thanh toán, tiền lương nhằm tái sản xuất sức lao động thông qua việc sử dụng tiền lương trao đổi lấy các vật sinh hoạt cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của người lao động, tiền lương là một bộ phận quan trọng của thu nhập, chi phối và quyết định mức sống của người lao động, do đó, là một công cụ quan trọng trong SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ49/21.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp 5 Học Viện Tài Chính quản lý. Người ta sử dụng nó để thúc đẩy người lao động hăng hái lao động và sáng tạo, tạo động lực trong lao động. Tiền lương là nhân tố giúp kinh doanh hoàn thành vượt mức kế hoạch sản xuất của mình. Tổ chức tốt công tác kế toán tiền lương giúp cho công tác quản lý lao động của doanh nghiệp nề nếp, thúc đẩy người lao động chấp hành tốt kỷ luật lao động, tăng năng suất và hiệu quả công việc.
Tổ chức công tác hạch toán lao động và tiền lương giúp cho doanh nghiệp quản lý tốt quỹ tiền lương, đảm bảo việc trả lương và trợ cấp bảo hiểm xã hội đúng nguyên tắc, đúng chế độ, khuyến khích người lao động hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, đồng thời cũng tạo cơ sở cho việc phân bổ chi phí nhân công vào giá thành sản phẩm được chính xác.3 Ý nghĩa của tiền lương Duy trì và tái sản xuất sức lao động Theo MarX “sức lao động là toàn bộ khả năng và thể lực, trí tuệ tạo nên cho con người khả năng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội”. Sức lao động là sản phẩm của lịch sử, luôn được hoàn thiện và nâng cao chất lượng, thường xuyên được khôi phục và phát triển. Bản chất của tái sản xuât sức lao động là duy trì và phát triển sức lao động, nghĩa là đảm bảo cho người lao động có được lượng tiền lương nhất định để họ phục vụ cho hoạt động sinh hoạt như: duy trì và phát triển sức lao động của bản thân người lao động; sản xuất ra sức lao động mới; tích lũy kinh nghiệm, nâng cao trình độ để hoàn thành kỹ năng lao động, tức là phải nâng cao chất lượng lao động. Với ý nghĩa này, tiền lương chỉ phát huy tác dụng khi được hạch toán theo đúng nguyên tắc “trao đổi ngang giá giữa hoạt động và kết quả lao động” Là đòn bẩy kinh tế Thực tế cho thấy rằng: Khi được trả lương xứng đáng, người lao động sẽ làm viêc tích cực, gắn chặt trách nhiệm của bản thân vào lợi ích của tập thế, họ không ngừng phấn đấu để hoàn thiện mình hơn.
Ở một mức độ nhất định, tiền lương là một bằng chứng thể hiện giá trị, địa vị và uy tín của người lao động trong gia đình, ở một doanh nghiêp và ngoài xã hội. SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ49/21.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp 6 Học Viện Tài Chính Thể hiện sự đánh giá đúng năng lực và công lao của họ đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Do đó, tiền lương sẽ trở thành công cụ khuyến khích vật chất là động lực thúc đẩy phát triển. Muốn thể hiện tốt ý nghĩa này, tiền lương phải được trả theo lao động, nghĩa là người nào “làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít”.
Lấy kết quả và hiệu quả công việc làm cơ sở cho việc tính toán tiền lương một cách hợp lý. Có như vậy tiền lương mới thực sự phát huy hết ý nghĩa là đòn bấy kinh tế. Là công cụ quản lý Nhà nước Hoạt động sản xuất kinh doanh, người chủ lao động thường đứng trước 2 nghịch lý, đó là: tìm mọi biện pháp để giảm chi phí sản xuất kinh doanh (trong đó có chi phí tiền lương) và hai là phải đảm bảo chính sách cho Nhà nước về quyền lợi tối thiểu của người lao động. Nhà nước xây dựng một cơ chế tiền lương phù hợp và ban hành nó như một văn bản pháp luật buộc người sử dụng lao động phải tuân theo.
Điều tiết lao động Trong quá trình thực hiện kế hoạch phát triển, cân đối giữa các ngành, các vùng và trên toàn quốc, Nhà nước thường thông qua chế độ, chính sách về tiền lương như thang lương, bảng lương, các chế độ phụ cấp cho từng ngành, từng khu vực để làm công cụ điều tiết lao động. Nhờ vậy, tiền lương đã góp phần tạo một cơ cấu lao động hợp lý, tạo điều kiện cho sự phát triển của đất nước. Là thước đo hao phí lao động xã hội Khi tiền lương được trả cho người lao động ngang với giá trị sức lao động mà họ bỏ ra trong quá trình thực hiện công việc, xã hội có thể tính chính xác hao phí lao động của toàn cộng đồng, thông qua toàn bộ quỹ lương của toàn bộ người lao động. Điều này rất có ý nghĩa trong công tác thống kê, giúp Nhà nước hoạch định các chính sách và chiến lược lâu dài.
Qua 5 ý nghĩa của tiền lương, cho thấy tiền lương đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người lao động, tăng năng suất lao động, tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp. SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ49/21.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp 7 Học Viện Tài Chính 1.2 Yêu cầu quản lý tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp. Lao động là nhân tố quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh. Do đó, việc quản lý tiền lương và các khoản trích theo lương cần thực hiện chính xác, đảm bảo công bằng và xứng đáng với công sức mà người lao động đã bỏ ra.
Để thực hiện tốt việc quản lý tiền lương và các khoản trich theo lương, công tác quản lý tiền lương và các khoản trích theo lương cần đảm bảo các yêu cầu sau: - Thực hiện đúng các chính sách về tiền lương và các khoản trích theo lương do Nhà nước ban hành. - Xây dựng được quỹ lương và quỹ lương kế hoạch để đảm bảo chi trả cho người lao động. - Quản lý chặt chẽ, có hiệu quả tiền lương và các khoản trích theo lương.3 Vai trò, nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương. Hạch toán lao động, kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương không chỉ liên quan đến quyền lợi của người lao động, mà còn liên quan đến các chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh, giá thành sản phẩm của doanh nghiệp, liên quan đến tình hình chấp hành các chính sách về lao động tiền lương của Nhà nước.
Để phục vụ yêu cầu quản lý chặt chẽ, có hiệu quả, kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương ở doanh nghiệp phải thực hiện các nhiệm vụ sau: - Tổ chức hạch toán đúng thời gian, số lượng, chất lượng, kết quả lao động của người lao động, tính đúng và thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản liên quan khác cho người lao động. - Tính toán, phân bổ hợp lý, chính xác chi phí tiền lương, tiền công và các khoản trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn cho các đối tượng sử dụng liên quan. - Định kỳ tiền hành phân tích tình hình sử dụng lao động, tình hình quản lý và chi tiêu quỹ lương; cung cấp thông tin kinh tế cần thiết cho các bộ phận liên quan.2 Một số vấn đề lý luận cơ sở cho tổ chức kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp.1 Ảnh hưởng của việc lựa chọn vận dụng lý thuyết các loại hình kế toán đến kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương. SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ49/21.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp 8 Học Viện Tài Chính Các nhà nghiên cứu kế toán đều cho rằng giữa lý thuyết kế toán và thực tiễn kế toán có mối quan hệ mật thiết với nhau dù không thể đồng nhất.
Sự kết hợp giữa lý thuyết kế toán và thực tiễn kế toán trong một môi trường nhất định hình thành nên một loại hình kế toán.Các yếu tố hình thành nên một loại hình kế toán bao gồm: - Các lý thuyết kế toán chi phối đến kế toán trong một môi trường kinh tế - xã hội nhất định, trong đó luôn tồn tại một lý thuyết kế toán có tính chủ đạo, định hình những giả định, khái niệm và nguyên tắc kế toán cơ bản. - Các thủ tục và kỹ thuật kế toán được áp dụng mang tính phổ biến trong thực tiễn kế toán.