CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH Ở DOANH NGHIỆP 1. Nhiệm vụ kế toán của tài sản cố định hữu hình trong sản xuất kinh doanh 1. Vai trò và đặc điểm của tài sản cố định hữu hình 1. Khái niệm Tài sản cố định trong các DN là những tư liệu lao động chủ yếu và các tài sản khác có giá trị lớn, tham gia vào nhiều chu kỳ SXKD và giá trị của nó được chuyển dịch dần dần, từng phần vào giá trị sản phẩm, dịch vụ được sản xuất ra trong các chu kỳ sản xuất.
Tài sản cố định hữu hình là những tài sản có hình thái vật chất cụ thể do DN nắm giữ để sử dụng cho hoạt động SXKD phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ. Tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ hữu hình: - Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó. - Có thời gian sử dụng trên 1 năm trở lên. - Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách tin cậy và có giá trị từ 30.000 đồng (Ba mươi triệu đồng) trở lên.
Theo thông tư số 45/2013/TT-BTC ngày 25/04/2013 của Bộ Tài chính thì tài sản có thời gian sử dụng trên một năm và giá trị từ 30 triệu đồng trở lên là TSCĐ 1. Vai trò - Tài sản cố định là một bộ phận tư liệu lao động sản xuất giữ vai trò tư liệu lao động chủ yếu trong quá trình sản xuất. SV: Đàm Việt Hòa 4 Lớp: CQ48/21.14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp - Tài sản cố định là điều kiện quan trọng nhất để tăng năng suất lao động của doanh nghiệp. Đặc điểm tài sản cố đinh hữu hình Khi tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh, TSCĐ HH có những đặc điểm sau: - Về mặt hiện vật: TSCĐ HH tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất và không thay đổi hình thái vật chất ban đầu.
- Về mặt giá trị: khi tham gia vào các chu kỳ sản xuất kinh doanh , TSCĐ HH bị hao mòn dần và giá trị chuyển dịch từng phần vào giá trị của sản phẩm, dịch vụ mới tạo ra. Phân loại và đánh giá tài sản cố định hữu hình 1. Phân loại tài sản cố định hữu hình Các doanh nghiệp tùy theo đặc điểm sản xuất kinh doanh mà có các cách phân loại TSCHH khác nhau. Các tiêu thức thường được dùng để phân loại TSCĐHH là: a) Phân loại TSCDDHH theo đặc trưng kĩ thuật - Nhà cửa, vật kiến trúc: là những tài sản hình thành sau quá trình thi công xây dựng như nhà làm việc, nhà xưởng, nhà ở, nhà kho, cửa hàng, chuồng trại, sân phơi, bể chứa,cầu đường… - Máy móc thiết bị: là những loại máy móc thiết bị phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DN như máy móc thiết bị động lực, máy móc thiết bị công tác, dàn khoan dầu máy móc thiết bị khác dùng trong sản xuất kinh doanh.
- Phương tiện vận tải truyền dẫn: các loại phương tiện đường thủy, đường bộ, đường không, đường ống như Ô tô, máy kéo, tàu thuyền, ca nô dùng trong vận chuyển, hệ thống đường ống dẫn nước, hệ thông dẫn hơi, hệ thống dây điện, hệ thống truyền thanh… SV: Đàm Việt Hòa 5 Lớp: CQ48/21.14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp - Thiết bị dụng cụ quản lý: gồm các thiết bị sử dụng trong quản lý kinh doanh, quản lý hành chính, dụng cụ đo lường, thí nghiệm, máy tính… - Cây lâu năm, súc vật làm việc và cho sản phẩm: trong các doanh nghiệp nông nghiệp như vườn cao su, cà phê, vườn chè… súc vật làm việc và cho sản phẩm như bò, trâu , ngựa… - TSCĐ HH khác: bao gồm các TSCĐ HH chưa được xếp vào các nhóm trên. Tác dụng: giúp DN có biện pháp quản lý phù hợp, tổ chức hạch toán chi tiết hợp lý và lựa chọn phương thức khấu hao thích hợp phù hợp với đặc điểm kỹ thuật của mỗi nhóm tài sản. b) Phân loại tài sản cố định hữu hình theo quyền sở hữu - TSCĐ HH tự có: là những TSC HH được xây dựng, mua sắm và hình thành từ nguồn vốn ngân sách cấp, cấp trên cấp, nguồn vốn vay, nguồn vốn liên doanh các quỹ của doanh nghiệp và các TSCĐ HH được biếu tặng, những tài sản này thuộc sở hữu của doanh nghiệp. - TSCĐ HH thuê ngoài: là những TSCĐ HH đi thuê để sử dụng trong 1 thời gian nhất định theo hợp đồng thuê tài sản.
Thuê tài sản là sự thỏa thuận giữa bên cho thuê và bên thuê về việc chuyển quyền sử dụng tài sản cho bên thuê trong khoảng thời gian nhất định để được nhận tiền cho thuê một lần hoặc nhiều lần. Tùy theo hợp đồng thuê mà TSCĐ HH chia thành TSCĐ HH thuê tài chính và TSCĐ HH thuê hoạt động. Thuê tài chính là thuê tài sản mà bên cho thuê có sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản cho ben cho thuê. Quyền sở hữu tài sản có thể chuyển giao vào cuối thời hạn thuê.
SV: Đàm Việt Hòa 6 Lớp: CQ48/21.14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Tài sản thuê tài chính DN có quyền kiểm soát và sử dụng lâu dài theo các điều khoản của hợp đồng thuê. Một hợp đồng thuê tài chính phải thỏa mãn 1 trong 5 điều kiện sau: + Bên cho thuê chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho bên thuê khi hết thời hạn thuê( tức là mua lại tài sản) + Tại thời điểm khởi đầu thuê tài sản, bên thuê có quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê với mức giá ước tính thấp hơn giá trị hợp lý vào cuối thời hạn thuê. + Thời hạn thuê tài sản chiếm phần lớn thời gian sử dụng kinh tế của tài sản cho dù không có sự chuyển giao quyền sở hữu. + Tại thời điểm khởi đầu thuê tài sản, giá trị hiện tại của các khoản thanh toán tiền thuê tối thiểu chiếm phần lớn giá trị hợp lý của tài sản thuê.
+ Tài sản thuê thuộc loại chuyên dùng mà chỉ có bên thuê mới có khả năng sử dụng không cần có sự thay đổi sửa chữa nào. TSCĐ HH thuê hoạt động: là TSCĐ HH không thỏa mãn bất cứ điều kiện nào của hợp đồng thuê tài chính. Bên thuê chỉ được quản lý và sử dụng tài sản trong thời hạn quy định trong hợp đồng và phải hoàn trả khi hết hạn thuê. Tác dụng: giúp doanh nghiệp biết được tài sản nào đang thuộc sở hữu, có quyền quản lý sử dụng , và trích khấu hao.
Tài sản nào DN đang thuê và thuê dưới hình thức nào để có biện pháp sử dụng, bảo quản hợp lý và có hướng đầu tư thêm nếu cần thiết. c) Phân loại tài sản cố định hữu hình theo tình hình sử dụng Căn cứ vào tình hình sử dụng tài sản vào từng thời kỳ, TSCĐ HH có thể được phân thành: - TSCĐ HH chưa sử dụng - TSCĐ HH đang sử dụng - TSCĐ HH không còn sử dụng chờ thanh lý. SV: Đàm Việt Hòa 7 Lớp: CQ48/21.14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Cách phân loại này cho thấy một cách tổng quát về số lượng, chất lượng TSCĐ HH, cho biết tài sản nào đang được sử dụng, tài sản nào còn nằm trong kho chưa sử dụng, qua đó giúp DN có biện pháp thích hợp để sử dụng năng lực sản xuất hiện có. d) Phân loại theo nguồn hình thành - TSCĐ HH do nguồn vốn tự có - Do nguồn vốn từ cấp trên cấp - Do nguồn đi vay ngoài DN - TSCĐ HH hình thành từ nguồn vốn khác Cách phân loại này giúp cho doanh nghiệp có biện pháp quản lý phù hợp đồng thời có chính sách đầu tư phù hợp với nguồn hình thành tài sản.
Ngoài ra để phục vụ cho công tác quản lý tài sản được hiệu quả và phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh mỗi DN có thế có những cách phân loại khác nhau tùy theo yêu cầu về quản lý và sử dụng. Đánh giá tài sản cố định hữu hình Đánh giá TSCĐHH là việc vận dụng phương pháp tính giá để xác định giá trị của TSCĐHH ở những thời điểm nhất định theo những nguyên tắc chung. Thông thường kế toán thường xác định giá trị ban đầu của TSCĐHH và xác định giá trị trong quá trình sử dụng TSCĐHH. a) Xác định giá trị ban đầu của tài sản cố định hữu hình Nguyên giá của TSCĐHH là toàn bộ các chi phí mà DN phải bỏ ra để có được tài sản đó và đưa nó vào vị trí sẵn sàng sử dụng.
Nguyên giá TSCĐHH được xác định theo nguyên tắc giá phí. Theo nguyên tắc này, nguyên giá TSCĐHH bao gồm toàn bộ các chi phí có liên quan đến việc mua hoặc xây dựng, chế tạo TSCĐHH kể các chi phí vận chuyển, lắp đặt chạy thử và các chi phí hợp lý, cần thiết khác trước khi đưa tài sản vào sử dụng. Các cách tính nguyên giá TSCĐHH trong các trường hợp SV: Đàm Việt Hòa 8 Lớp: CQ48/21.14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp - Trường hợp TSCĐHH do mua sắm trực tiếp (kể cả mua mới và cũ) NG TSCĐHH = Giá mua thực tế phải trả + Các khoản thuế (không bao gồm các khoản thuế được hoàn lại) + Các CP liên quan trực tiếp đến việc đưa TSCĐHH vào vị trí sẵn sàng sử dụng. Trong đó: Giá mua thực tế phải trả = Giá trên HĐ – Khoản chiết khấu, giảm giá.
Các khoản thuế không hoàn lại gồm thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt của hàng nhập khẩu ( nếu có),thuế bảo vệ môi trường(nếu có) Các CP liên quan trực tiếp đến việc đưa TSCĐHH vào vị trí sẵn sàng sử dụng: lãi tiền vay phát sinh trong quá trình đầu tư mua sắm tài sản cố định; chi phí vận chuyển, bốc dỡ; chi phí nâng cấp; chi phí lắp đặt, chạy thử; lệ phí trước bạ và các chi phí liên quan trực tiếp khác. - Trường hợp mua TSCĐHH theo hình thức trả chậm, trả góp NG TSCĐHH = Giá mua trả tiền ngay tại thời điểm mua + Các khoản thuế (không bao gồm các khoản thuế hoàn lại) + Các CP liên quan trực tiếp tới việc đưa TSCĐHH vào vị trí sẵn sàng sử dụng.