Chương 1: Những vấn đề chung về kế toán quản trị trong doanh nghiệp. Chương 2: Thực trạng tổ chức công tác kế toán quản trị tại các doanh nghiệp thủy sản trên địa bàn Tỉnh Bạc Liêu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Chương 3: Tổ chức công tác kế toán quản trị tại các doanh nghiệp thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TRONG DOANH NGHIỆP 1.
Tổng quan về kế toán quản trị doanh nghiệp 1. Lịch sử hình thành và phát triển của kế toán quản trị Kế toán quản trị (KTQT) bắt nguồn từ kế toán chi phí, ra đời vào những năm đầu thế kỷ 19. Lúc bấy giờ, kế toán chi phí có nhiệm vụ cung cấp các thông tin về chi phí để phục vụ cho việc kiểm soát và lập kế hoạch nội bộ. Sau đó, kế toán chi phí phát triển mạnh mẽ trong các ngành: thuốc lá, hóa chất… và trở thành một công cụ quản lý hữu hiệu.
Kế toán chi phí càng trở nên quan trọng hơn cùng với quá trình phát triển kinh tế và giao thương ngày một mở rộng trên thế giới. Tuy nhiên, nhu cầu quản lý ngày càng đòi hỏi phải có những công cụ quản lý hiệu quả hơn, từ đó thúc đẩy sự đổi mới của kế toán chi phí. KTQT ra đời từ nền tảng là kế toán chi phí truyền thống, cộng với những thay đổi nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu quản lý. Sang đầu thế kỷ 20, các doanh nghiệp phát triển mạnh cả về phạm vi và quy mô hoạt động, điều này đặt ra yêu cầu cho các nhà quản trị phải kiểm soát và đánh giá được hoạt động của doanh nghiệp mình.
Trong giai đoạn này, các doanh nghiệp áp dụng nguyên tắc “phân quyền trách nhiệm để kiểm soát tập trung”, thay đổi cấu trúc công ty công ty từ mô hình tập trung sang mô hình quản trị phân quyền, chuyển hoạt động xuống các đơn vị con và đơn vị trung tâm nắm quyền kiểm soát chung. Điều này tạo điều kiện cho các nhà quản trị phát huy hết năng lực và chủ động sáng tạo trong điều kiện trực tiếp tiếp cận với thông tin do KTQT cung cấp để đưa ra các quyết định phù hợp và kịp thời. Vào trước những năm 1950, KTQT chủ yếu quan tâm vào việc xác định chi phí và kiểm soát tài chính, thông qua việc sử dụng các kỹ thuật dự toán và kế toán chi phí. Khoảng thời gian từ năm 1960 đến năm 1995, KTQT có vai trò không chỉ hỗ trợ cho nhà quản trị mà đã trở thành hoạt động không thể tách rời trong quá trình quản trị doanh nghiệp, KTQT tập trung quan tâm vào việc làm giảm hao phí nguồn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 lực sử dụng trong các quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, thông qua việc sử dụng các kỹ thuật phân tích quá trình và quản lý chi phí.
Từ năm 1995 đến nay, KTQT chuyển qua quan tâm vào việc tạo giá trị bằng cách sử dụng hiệu quả các nguồn lực, thông qua việc sử dụng các kỹ thuật đánh giá các yếu tố tạo nên giá trị cho khách hàng, giá trị cho cổ đông và sự thay đổi cho tổ chức. Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, KTQT đã không ngừng hoàn thiện, phát triển và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc cung cấp thông tin hỗ trợ các nhà quản trị trong quá trình ra quyết định và trở thành một bộ phận không thể thiếu trong quá trình quản lý hiện nay. Ở Châu Á, KTQT phát triển nhanh ở các nước Trung Quốc, Singapore, Thái Lan, … đặc biệt là Nhật Bản. Cùng với sự phát triển của các trường phái quản trị theo kiểu Nhật Bản, KTQT cũng được hình thành để phục vụ cho nhu cầu thông tin của nhà quản trị doanh nghiệp.
Các phương pháp KTQT theo kiểu Nhật Bản được nói nhiều đến là Target costing và Kaizen costing. Ở Việt Nam, KTQT đã được thừa nhận và công bố trong Luật kế toán được Quốc hội thông qua ngày 17/06/2003. Đến tháng 01/2006 Bộ Tài chính chính thức ban hành Thông tư 53/2006/TT-BTC khá đầy đủ và chi tiết về nội dung và công tác tổ chức thực hiện KTQT cũng như phương pháp thực hiện KTQT phù hợp với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp Việt Nam. Khái niệm Theo Liên đoàn kế toán quốc tế công bố trong tài liệu tổng kết các khái niệm KTQT trên thế giới năm 1998 trích trong Huỳnh Lợi (2008): “KTQT được xem như là một quy trình định dạng, kiểm soát, đo lường, tổng hợp, phân tích, trình bày, giải thích và truyền đạt thông tin tài chính, thông tin phi tài chính liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp cho những nhà quản trị thực hiện hoạch định, đánh giá, kiểm soát, điều hành hoạt động tổ chức nhằm đảm bảo sử dụng có trách nhiệm, hiệu quả nguồn lực kinh tế của doanh nghiệp”.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Theo Hiệp hội kế toán viên quản trị Hoa Kỳ trích trong Đoàn Ngọc Quế và cộng sự (2013): “KTQT là quá trình nhận diện, đo lường, tổng hợp, phân tích, soạn thảo, diễn giải và truyền đạt thông tin được nhà quản trị sử dụng để lập kế hoạch, đánh giá và kiểm tra trong nội bộ tổ chức và để đảm bảo việc sử dụng hợp lý và có trách nhiệm đối với các nguồn lực của tổ chức đó”. Theo nhóm tác giả Anthony A.Kaplan, Ella Mae Matsumura, S.Mark Young, “KTQT là một quy trình cải tiến không ngừng việc hoạch định, thiết kế, đo lường hệ thống thông tin tài chính, thông tin phi tài chính trong hoạt động của doanh nghiệp để hướng dẫn, thúc đẩy hành động, hành vi quản trị và điều kiện hoạt động của doanh nghiệp tạo nên giá trị văn hóa kinh doanh cần thiết nhằm đạt chiến lược, chiến thuật và mục tiêu”. Theo Khoản 3, Điều 4 của Luật Kế toán Việt Nam được Quốc hội khóa 11 thông qua ngày 17/06/2003: “KTQT là việc thu thập, xử lý, tổng hợp và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán”. Như vậy, có khá nhiều khái niệm khác nhau về kế toán quản trị nhưng có thể rút ra được những điểm chung về kế toán quản trị từ các khái niệm trên như sau: - Là quá trình thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin (bao gồm thông tin tài chính và phi tài chính).
- Giúp các nhà quản trị hoạch định, đánh giá, kiểm soát hoạt động bên trong tổ chức. - Mục tiêu cuối cùng là sử dụng có hiệu quả các nguồn lực kinh tế của tổ chức đó. Vai trò của KTQT Vai trò của KTQT ngày càng được khẳng định và nó xem như là một trong những công cụ phục vụ hữu hiệu nhất cho quản lý nội bộ doanh nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin để nhà quản trị thực hiện toàn diện các chức năng quản trị. Từ những khái niệm về KTQT cho thấy vai trò của KTQT tương ứng với từng chức năng của nhà quản trị (Đoàn Ngọc Quế và cộng sự, 2013): LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 - Cung cấp thông tin cho quá trình xây dựng kế hoạch: việc lập kế hoạch trong một doanh nghiệp liên quan đến hai vấn đề: xác định mục tiêu của tổ chức và xây dựng những phương thức để đạt được mục tiêu đó.
Kế hoạch mà nhà quản trị phải lập thường thể hiện dưới hình thức dự toán tiền, dự toán sản xuất, dự toán tiêu thụ, dự toán kết quả hoạt động kinh doanh,… Dự toán ngân sách trong KTQT sẽ là một công cụ để kế toán viên giúp ban quản trị trong quá trình lập kế hoạch và kiểm soát việc thực hiện kế hoạch. Từ đó nhà quản trị định hướng hoạt động sản xuất kinh doanh của từng bộ phận, của doanh nghiệp trong từng thời kỳ để khai thác có hiệu quả các nguồn lực kinh tế, kiểm soát và ngăn ngừa những rủi ro trong tương lai của từng bộ phận trong doanh nghiệp. - Cung cấp thông tin cho quá trình tổ chức thực hiện: với chức năng này, nhà quản trị phải biết cách liên kết tốt nhất giữa tổ chức con người và các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp lại với nhau để các mục tiêu đề ra của doanh nghiệp được thực hiện tốt nhất. KTQT sẽ cung cấp thông tin cho các tình huống khác nhau của các phương án khác nhau để nhà quản trị xem xét đề ra quyết định đúng đắn nhất trong quá trình tổ chức, điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp với các mục tiêu chung.
- Cung cấp thông tin cho quá trình kiểm tra, đánh giá: sau khi thực hiện kế hoạch thì bước tiếp theo là kiểm tra, đánh giá quá trình thực hiện đó. Phương pháp thường được sử dụng là phương pháp so sánh, tất cả số liệu thực hiện được tiến hành so sánh với số liệu kế hoạch nhằm tìm ra chênh lệch giữa kết quả đạt được so với mục tiêu đã đề ra. Từ đó quy trách nhiệm cho các bộ phận có liên quan đề đề ra giải pháp điều chỉnh và đánh giá đúng đắn được tình hình hoạt động trong doanh nghiệp. - Cung cấp thông tin cho quá trình ra quyết định: KTQT phục vụ chức năng ra quyết định là thu thập, xử lý và cung cấp thông tin liên quan đến các phương án kinh doanh nhằm giúp nhà quản trị lựa chọn được phương án tối ưu.
Vai trò của KTQT được thể hiện khác nhau ở mỗi cấp độ quản trị trong tổ chức: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 - Ở cấp độ quản trị cấp cơ sở: KTQT cung cấp thông tin phục vụ cho nhà quản trị cấp cơ sở kiểm soát và cải tiến hoạt động tại bộ phận do họ quản lý. - Ở cấp độ quản lý trung gian: KTQT cung cấp thông tin cho nhà quản trị cấp trung gian giám sát và đưa ra các quyết định về nguồn lực nguyên vật liệu, vốn đầu tư, sản phẩm, dịch vụ và khách hàng … - Ở cấp độ quản trị cấp cao: KTQT cung cấp thông tin đã được tổng hợp từ các nghiệp vụ, sự kiện đã xảy ra theo từng người điều hành, từng khách hàng và từng bộ phận phục vụ cho nhà quản trị cấp cao để hỗ trợ cho họ đưa ra các quyết định trong ngắn hạn và dài hạn. Nội dung cơ bản của kế toán quản trị 1. Dự toán ngân sách 1.