CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Khái niệm và đặc điểm của nguyên vật liệu Khái niệm: Nguyên vật liệu là những đối tượng lao động mua ngoài hoặc tự chế biến dùng cho mục đích sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nguyên vật liệu trong doanh nghiệp thường bao gồm nhiều loại với tính chất lý học, hóa học khác nhau và được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau. Đặc điểm của nguyên vật liệu: Tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh nguyên vật liệu có những đặc điểm cơ bản sau: Về mặt hiện vật: Trong quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm, nguyên vật liệu chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất và bị thay đổi hình thái vật chất ban đầu để tạo ra hình thái vật chất của sản phẩm.
Về mặt giá trị: Giá trị của nguyên vật liệu bị tiêu hao toàn bộ và chuyển dịch một lần vào giá trị sản phẩm mới tạo ra.2 Vị trí, vai trò của nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất Trong các doanh nghiệp sản xuất thì hoạt động cơ bản nhất tạo ra doanh thu là hoạt động sản xuất. Để tiến hành sản xuất, doanh nghiệp cần phải có đầy đủ cả ba yếu tố đầu vào là: đối tượng lao động, sức lao động và tư liệu lao động. Nguyên vật liệu giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình sản xuất. Chi phí về nguyên vật liệu thường chiếm một tỉ trọng khá cao trong toàn bộ chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm ở các doanh nghiệp sản xuất.
Do đó nguyên SV: Nguyễn Thị Thu Hằng 3 Luận Văn Tốt Nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính GVHD: Th.s Nguyễn Thị Phương Tuyến vật liệu vừa quyết định đến mặt số lượng sản phẩm, vừa ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm tạo ra. Bên cạnh đó, nguyên vật liệu còn là một phần tài sản lưu động, giá trị của nó là một bộ phận cấu thành trong tổng vốn lưu động của doanh nghiệp. Đây là vốn thường xuyên được doanh nghiệp sử dụng trong sản xuất kinh doanh. Vì vậy, có thể nói nguyên vật liệu không những giữ vai trò quan trọng không thể thiếu trong quá trình sản xuất mà còn giữ một vị trí vô cùng quan trọng trong lĩnh vực quản lý giá thành và tài chính - kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất.3 Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ của kế toán nguyên vật liệu 1.1 Yêu cầu quản lý Quản lý tốt khâu thu mua, dự trữ và sử dụng nguyên vật liệu là điều kiện cần thiết để đảm bảo chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí, giảm giá thành, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Muốn quản lý tốt nguyên vật liệu ta phải quản lý tốt trên tất cả các khâu: khâu thu mua, bảo quản, dự trữ và sử dụng. - Khâu thu mua: Để có được nguyên vật liệu đáp ứng kịp thời cho quá trình sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp thì nguồn chủ yếu là thu mua. Do đó, ở khâu này đòi hỏi phải quản lý chặt chẽ về số lượng, quy cách, chủng loại, giá mua, chi phí thu mua và cả tiến độ về thời gian phù hợp với kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nhằm hạ thấp chi phí nguyên vật liệu đưa vào sản xuất góp phần quan trọng trong việc hạ giá thành sản phẩm. - Khâu bảo quản: Ở khâu bảo quản dự trữ nguyên vật liệu, doanh nghiệp phải tổ chức tốt kho tàng bến bãi thực hiện đúng quy chế bảo quản và xác định được định mức dự trữ mức tối thiểu, tối đa cho từng loại nguyên vật liệu để giảm bớt hư hỏng, hao hụt mất mát đảm bảo an toàn giữ được chất lượng của nguyên vật liệu.
SV: Nguyễn Thị Thu Hằng 4 Luận Văn Tốt Nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính GVHD: Th.s Nguyễn Thị Phương Tuyến - Khâu dự trữ: Phải tạo điều kiện cho quá trình sản xuất được tiến hành liên tục, cần quan tâm tốt khâu dự trữ. Phải dự trữ nguyên vật liệu đúng mức tối đa, tối thiểu để tránh gây tình trạng ứ đọng hoặc gây gián đoạn trong quá trình sản xuất kinh doanh. - Khâu sử dụng : Ở khâu sử dụng phải tuân thủ việc sử dụng hợp lý, tiết kiệm trên cơ sở định mức tiêu hao, dự toán chi phí nhằm giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.2 Nhiệm vụ của kế toán nguyên vật liệu - Thực hiện việc phân loại, đánh giá nguyên vật liệu phù hợp với các nguyên tắc, chuẩn mực kế toán đã quy định và yêu cầu quản trị của doanh nghiệp. - Lựa chọn phương pháp kế toán nguyên vật liệu cụ thể, phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp.
- Tổ chức chứng từ, tài khoản kế toán, sổ kế toán phù hợp với phương pháp kế toán hàng tồn kho áp dụng trong doanh nghiệp để ghi chép, phân loại, tổng hợp số liệu đấy đủ, kịp thời số hiện có và tình hình biến động tăng, giảm của nguyên vật liệu trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm cung thông tin để tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. - Kiểm tra tình hình thực hiện các chỉ tiêu về mua nguyên vật liệu, kế hoạch sử dụng nguyên vật liệu cho sản xuất. - Lập các báo cáo quản trị nguyên vật liệu theo yêu cầu thông tin quản lý, ra quyết định của cấp có thẩm quyền đồng thời cung cấp thông tin cho việc lập báo cáo tài chính và phân tích kết quả kinh doanh. Để cung cấp thông tin kịp thời cho các đối tượng sử dụng, hiện nay các doanh nghiệp đã sử dụng phần mềm kế toán.
Nhờ có phần mềm, quá trình tình toán, xử lý thông tin qua các giai đoạn hạch toán của công tác kế toán đã được tiến hành nhanh chóng nhờ đó hiệu quả công việc của kế toán được nâng cao. SV: Nguyễn Thị Thu Hằng 5 Luận Văn Tốt Nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính GVHD: Th.s Nguyễn Thị Phương Tuyến 1.4 Ý nghĩa của việc tổ chức tốt kế toán nguyên vật liệu Xuất phát từ tầm quan trọng của nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất, việc quản lý nguyên vật liệu trở thành một yêu cầu tất yếu của mọi doanh nghiệp sản xuất trong đó kế toán nguyên vật liệu được đặc biệt coi trọng. Tổ chức tốt kế toán nguyên vật liệu ở tất cả các khâu từ thu mua đến sử dụng sẽ giúp các nhà quản lý doanh nghiệp nắm bắt kịp thời những thông tin về nguyên vật liệu để đưa ra các quyết định quản lý, giúp bộ phận kế hoạch lập dự toán chi phí nguyên vật liệu hợp lý,. nhằm cung cấp nguyên vật liệu kịp thời cho nhu cầu sản xuất đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động của doanh nghiệp.
Tổ chức tốt việc ghi chép và phản ánh chính xác, kịp thời tình hình xuất dùng nguyên vật liệu sẽ góp phần vào việc sử dụng nguyên vật liệu một cách tiết kiệm và có hiệu quả, từ đó sẽ hạ thấp chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Như vậy có thể nói: kế toán nguyên vật liệu có ý nghĩa rất quan trọng đối với doanh nghiệp sản xuất, quyết định đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, kế toán nguyên vật liệu trong các doanh nghiệp là điều hết sức cần thiết, là một đòi hỏi tất yếu của công tác quản lý.2 KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Phân loại nguyên vật liệu Để phục vụ tốt công tác quản lý, bảo quản và hạch toán, các doanh nghiệp phải tiến hành phân loại nguyên vật liệu. Tuỳ vào đặc thù của mỗi doanh nghiệp mà có thể sử dụng các cách phân loại khác nhau cho phù hợp.1 Căn cứ vào nội dung kinh tế và yêu cầu quản lý Nếu căn cứ vào nội dung kinh tế từng loại nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp thì nguyên vật liệu có thể chia thành các loại sau: SV: Nguyễn Thị Thu Hằng 6 Luận Văn Tốt Nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính GVHD: Th.s Nguyễn Thị Phương Tuyến - Nguyên vật liệu chính (gồm cả nửa thành phẩm mua ngoài): Đặc điểm chủ yếu của nguyên vật liệu chính là khi tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh sẽ cấu thành nên thực thể sản phẩm, toàn bộ giá trị của nguyên vật liệu được chuyển vào giá trị sản phẩm mới.
Đối với nửa thành phẩm mua ngoài với mục đích tiếp tục gia công chế biến cũng được coi là nguyên vật liệu chính. - Vật liệu phụ: Là các loại vật liệu có tác dụng phụ trong quá trình sản xuất, được sử dụng kết hợp với nguyên vật liệu chính làm tăng chất lượng, mẫu mã, hoàn chỉnh sản phẩm hoặc phục vụ cho nhu cầu kỹ thuật, nhu cầu quản lý. - Nhiên liệu: Là những thứ có tác dụng cung cấp nhiệt lượng trong quá trình sản xuất kinh doanh, phục vụ cho công nghệ sản xuất, cho hoạt động của máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, công tác quản lý… Nhiên liệu có thể tồn tại ở thể lỏng, thể rắn hoặc thể khí. Ví dụ như: xăng, dầu, than, khí gas,.
- Phụ tùng thay thế: Là các loại vật tư dùng để thay thế, sửa chữa máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, công cụ dụng cụ… - Vật liệu và thiết bị xây dựng cơ bản: Là những vật tư được sử dụng cho công việc xây dựng cơ bản. Đối với thiết bị xây dựng cơ bản bao gồm cả thiết bị cần lắp và thiết bị không cần lắp, công cụ, khí cụ, vật kết cấu dùng để lắp đặt cho công trình xây dựng cơ bản. - Vật liệu khác: Là loại vật liệu không được xếp vào các loại trên. Các loại vật liệu này do quá trình sản xuất loại ra như các loại phế liệu, vật liệu thu hồi từ việc thanh lý tài sản cố định… Cách phân loại này là cơ sở để xác định định mức tiêu hao, dự trữ cho từng loại nguyên vật liệu, lập danh điểm nguyên vật liệu và tổ chức kế toán chi tiết.
SV: Nguyễn Thị Thu Hằng 7 Luận Văn Tốt Nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính GVHD: Th.s Nguyễn Thị Phương Tuyến 1.