CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 SỰ CẦN THIẾT PHẢI KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Khái niệm,bản chất chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất Quá trình sản xuất sản phẩm ở các doanh nghiệp sản xuất là quá trình doanh nghiệp phải bỏ ra các chi phí cho sản xuất. Hoạt động sản xuất ở doanh nghiệp chỉ được tiến hành khi doanh nghiệp có đầy đủ 3 yếu tố: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Chi phí sản xuất sẽ phát sinh khi doanh nghiệp sử dụng các yếu tố trên vào quá trình sản xuất. Cụ thể, đó là: chi phí nguyên vật liệu, chi phí khấu hao TSCĐ (hao phí bằng tiền của lao động vật hóa), chi phí nhân công (hao phí bằng tiền của lao động sống), chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền.
Hơn nữa, các chi phí mà doanh nghiệp đã chi ra trong quá trình hoạt động đều phải biểu hiện bằng thước đo tiền tệ. Ngoài ra các chi phí trên, trong quá trình sản xuất doanh nghiệp còn phải bỏ ra nhiều chi phí như: chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp nhưng chỉ những chi phí nào phục vụ trực tiếp cho quá trình sản xuất của doanh nghiệp thì mới được coi là chi phí sản xuất. Như vậy, chi phí sản xuất là toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi Sinh viên: Trần Thị Phương Nga Lớp CQ49/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 2 Học viện Tài chính ra trong quá trình sản xuất trong một thời kỳ nhất định được biểu hiện bằng tiền. Chi phí sản xuất của doanh nghiệp phát sinh thường xuyên trong suốt quá trình tồn tại và hoạt động của doanh nghiệp nhưng để phục vụ cho quá trình quản lý và hạch toán kinh doanh, chi phí sản xuất phải được tập hợp theo từng thời kỳ: Hàng tháng, hàng quý, hàng năm và phù hợp với kỳ báo cáo.
Do đó, chi phí gắn liền với một thời kỳ là đại lượng có thể xác định, đo lường và tính toán được. Về mặt lượng, chi phí sản xuất phụ thuộc hai yếu tố cơ bản: - Số lượng tư liệu sản xuất và thời gian lao động bỏ ra trong quá trình lao động sản xuất. - Giá trị tư liệu sản xuất đã hao phí và thù lao lao động cho một đơn vị lao động. Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền toàn bộ những hao phí về lao động sống và lao động vật hóa được tính trên một khối lượng kết quả sản phẩm, lao vụ, dịch vụ hoàn thành nhất định.
Giá thành sản phẩm được tính theo từng loại sản phẩm cụ thể hoàn thành (từng đối tượng tính giá thành) và chỉ tính cho những sản phẩm đã hoàn thành (thành phẩm), hoặc hoàn thành một số giai đoạn sản xuất nhất định (bán thành phẩm). Giá thành sản phẩm là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản ánh kết quả hiệu quả sử dụng tài sản, vật tư, lao động và tiền vốn trong kinh doanh vào quá trình sản xuất. Giá thành còn là một căn cứ quan trọng để doanh nghiệp định giá bán cho hợp lý.2 Nhiệm vụ của kế toán chi phí và giá thành sản phẩm Sinh viên: Trần Thị Phương Nga Lớp CQ49/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 3 Học viện Tài chính Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là các chỉ tiêu quan trọng trong hệ thống các chỉ tiêu kinh tế phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với doanh thu, kết quả (lãi, lỗ) hoạt động sản xuất kinh doanh, do vậy được chủ doanh nghiệp rất quan tâm. Tính đúng là yêu cầu cơ bản của hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm.
Như vậy, yêu cầu chủ yếu đặt ra cho doanh nghiệp là xác định hợp lý đối tượng tập hợp chi phí sản xuất và đối tượng tính giá thành phù hợp với đặc điểm quy trình công nghệ sản xuất và tổ chức quản lý thỏa mãn các yêu cầu quản lý đặt ra; Vận dụng phương pháp tập hợp chi phí hợp lý; Tổ chức hạch toán theo một trình tự logic, tính toán chính xác đầy đủ. PHÂN LOẠI CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM 1.1 Phân loại chi phí sản xuất Để thuận tiện cho công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra chi phí cũng như phục vụ cho việc ra các quyết định kinh doanh, chi phí sản xuất cần phải được phân loại theo những tiêu thức phù hợp. Có nhiều cách phân loại chi phí sản xuất theo các tiêu thức khác nhau trong các doanh nghiệp sản xuất và dưới đây là một số cách phân loại chủ yếu: Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích, công dụng kinh tế Theo tiêu thức này, CPSX được chia thành các khoản mục sau đây: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Là toàn bộ chi phí nguyên vật liệu được sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm, lao vụ dịch vụ. - Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm tiền lương và các khoản trích theo lương của công nhân sản xuất như KPCĐ, BHXH, BHYT, BHTN.
Sinh viên: Trần Thị Phương Nga Lớp CQ49/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 4 Học viện Tài chính - Chi phí sản xuất chung: Là khoản chi phí sản xuất liên quan đến quản lý và phục vụ sản xuất trong phạm vi các phân xưởng, đội sản xuất bao gồm các yếu tố chi phí: Chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí vật liệu, chi phí dụng cụ sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí khác bằng tiền. Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung và tính chất kinh tế của chi phí Theo cách phân loại này người ta sắp xếp các chi phí có cùng nội dung và tính chất kinh tế vào một loại gọi là yếu tố chi phí, mà không phân biệt chi phí đó phát sinh ở đâu và có tác dụng như thế nào. Toàn bộ CPSX trong kỳ được chia thành các yếu tố như sau: - Chi phí nguyên vật liệu: Bao gồm chi phí nguyên vật liệu chính, chi phí nguyên vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, chi phí phụ tùng thay thế và chi phí nguyên vật liệu khác. - Chi phí nhân công: Bao gồm tiền lương và các khoản trích theo lương của người lao động.
- Chi phí khấu hao máy móc thiết bị: Bao gồm khấu hao của tất cả các TSCĐ dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho các hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. - Chi phí bằng tiền khác: Là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh ngoài các yếu tố chi phí nói trên. Phân loại chi phí sản xuất theo phương pháp tập hợp chi phí sản xuất và mối quan hệ với đối tượng chịu chi phí Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: Sinh viên: Trần Thị Phương Nga Lớp CQ49/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng kế toán tập hợp chi phí như từng loại sản phẩm, công việc, đơn đặt hàng,.
- Chi phí gián tiếp: Là chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp chi phí khác nhau. Ngoài ra, tùy thuộc vào yêu cầu quản trị chi phí trong doanh nghiệp mà doanh nghiệp có thể phân loại chi phí sản xuất theo các tiêu thức khác. Phân loại giá thành sản phẩm Để đáp ứng yêu cầu quản lý và hạch toán, giá thành sản phẩm được phân chia làm nhiều loại khác nhau, tùy theo các tiêu thức sử dụng để phân loại giá thành. Phân loại giá thành sản phẩm theo cơ sở số liệu và thời điểm tính giá thành sản phẩm Theo cách phân loại này, giá thành sản phẩm được chia làm 3 loại như sau: - Giá thành kế hoạch: Là giá thành được tính trên cơ sở chi phí sản xuất kế hoạch và sản lượng kế hoạch.
- Giá thành định mức: Là loại giá thành được tính trên cơ sở các định mức chi phí hiện hành và chỉ tính cho đơn vị sản phẩm. - Giá thành thực tế: Là giá thành được tính trên cơ sở số liệu chi phí sản xuất thực tế đã phát sinh và tập hợp được trong kỳ cũng như sản lượng sản phẩm thực tế đã sản xuất trong kỳ. Phân loại giá thành căn cứ vào phạm vi các chi phí cấu thành Theo cách phân loại này, giá thành được chia làm 2 loại như sau: - Giá thành sản xuất sản phẩm: Bao gồm các chi phí liên quan đến quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm như chi phí nguyên vật liệu trực Sinh viên: Trần Thị Phương Nga Lớp CQ49/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung tính cho sản phẩm đã sản xuất hoàn thành. - Giá thành toàn bộ sản phẩm tiêu thụ: Bao gồm giá thành sản xuất và chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp tính cho sản phẩm tiêu thụ.
ĐỐI TƯỢNG KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM 1. Đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất và đối tượng tính giá thành 1.1 Đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất Đối tượng kế toán tập hợp CPSX là phạm vi, giới hạn để CPSX được tập hợp theo đó. Xác định đối tượng kế toán tập hợp CPSX là khâu đầu tiên trong việc tổ chức kế toán CPSX. Thực chất của việc xác định đối tượng tập hợp CPSX là xác định nơi phát sinh chi phí (phân xưởng, bộ phận sản xuất,.) hoặc đối tượng chịu chi phí (sản phẩm, đơn đặt hàng,.
Để xác định đúng đắn đối tượng kế toán tập hợp CPSX, trước hết cần phải căn cứ vào đặc điểm, công dụng của CPSX, sau đó phải căn cứ vào cơ cấu tổ chức sản xuất kinh doanh, quy trình công nghệ sản xuất, loại hình sản xuất sản phẩm, khả năng, trình độ của các nhà quản lý doanh nghiệp, của cán bộ, nhân viên kế toán và yêu cầu quản lý chi phí, yêu cầu tính giá thành của doanh nghiệp.