CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC TẬP HỢP CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm của hoạt động xây lắp ảnh hưởng tới công tác kế toán trong doanh nghiệp xây lắp. Sản xuất Xây lắp là một ngành sản xuất có tính chất xây dựng. Tuy nhiên đó là ngành sản xuất xây dựng đặc biệt, vì vậy sản phẩm của ngành xây lắp – thường gọi là sản phẩm Xây lắp cũng có những đặc thù riêng.
Cũng như những sản phẩm xây dựng cơ bản khác, sản phẩm xây lắp được tiến hành sản xuất một cách liên tục từ khâu thăm dò, điều tra, khảo sát đến thiết kế, thi công và quyết toán công trình khi hoàn thành. Sản xuất xây dựng cơ bản có tính dây chuyền, giữa các khâu của hoạt động sản xuất có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, nếu một khâu ngừng trệ sẽ ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất của các khâu khác trong dây chuyền. Có thể nêu những đặc điểm của sản xuất xây lắp như sau: - Sản phẩm xây lắp mang tính riêng lẻ: Thông thường sản phẩm xây lắp không có sản phẩm nào giống sản phẩm nào, mỗi sản phẩm có yêu cầu về mặt kết cấu, hình thức, địa điểm khác nhau. Chính vì vậy mỗi sản phẩm xây lắp đều có yêu cầu về tổ chức quản lý, tổ chức thi công cũng như biện pháp thi công phù hợp với đặc điểm của từng công trình cụ thể và do đó chi phí bỏ vào sản xuất thi công cũng hoàn toàn khác nhau giữa các công trình.
Việc tập hợp chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm và xác định kết quả thi công xây lắp cũng được tính cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt. - Sản phẩm xây lắp thường là những công trình, vật kiến trúc có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, khối lượng thi công lớn, thời gian thi công tương đối dài. Do đó, khi lập kế hoạch cần tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng và thận trọng, đặc biệt là quản lý về chi phí, cần nêu rõ các yêu cầu về nhân công, vật Nguyễn Thị Giang 3 CQ44/22.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Chuyên đề cuối khóa tư, tiền vốn và việc vận chuyển vật tư đến công trường thi công. Việc quản lý, theo dõi quá trình sản xuất thi công phải chặt chẽ, đảm bảo sử dụng vốn tiết kiệm, đảm bảo chất lượng thi công công trình.
Do thời gian thi công tương đối dài nên kỳ tính giá thành sản phẩm xây lắp thường được xác định theo thời điểm khi công trình hay hạng mục công trình hoàn thành hoặc thực hiện bàn giao thanh toán theo giai đoạn quy ước, tùy thuộc vào kết cấu, đặc điểm kỹ thuật của công trình và tùy thuộc khả năng về vốn của doanh nghiệp. Việc xác định đúng đắn đối tượng tính giá thành sẽ góp phần to lớn trong việc quản lý sản xuất thi công và trong mục tiêu sử dụng đồng vốn kinh doanh đạt hiệu quả cao nhất. - Thời gian sử dụng của sản phẩm xây lắp tương đối dài: Các công trình xây dựng cơ bản thường có thời gian sử dụng dài nên mọi sai lầm, thiếu sót trong quá trình sản xuất thi công thường khó sửa chữa, việc khắc phục diễn ra khó khăn và tốn kém, công trình phải phá đi một phần thậm chí phá đi hoàn toàn để xây dựng lại. Do đó, trong quá trình thi công, việc kiểm tra thường xuyên và giám sát chặt chẽ chất lượng công trình là việc làm cần thiết.
- Sản phẩm xây lắp được sử dụng tại chỗ, địa điểm xây dựng luôn thay đổi theo địa bàn thi công. Vì đặc điểm này nên trước khi thi công công trình phải điều tra, nghiên cứu, khảo sát kỹ về điều kiện kinh tế, tình trạng địa chất, thủy văn, đặc điểm phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương nơi sẽ có công trình thi công, về trước mắt cũng như lâu dài. - Một công trình xây dựng hoàn thành thì công nhân xây dựng thường không làm việc ở đó nữa mà di chuyển tới thi công một công trình khác, ở một địa bàn khác, do đó sẽ phát sinh các chi phí như điều động công nhân, chi phí chuyên chở hay di dời các máy thi công, chi phí về xây dựng các công trình tại chỗ tạm thời cho công nhân, cho máy thi công và cho vật tư, vật liệu (nhà ở, lán trại, lều, kho, bãi…). Và cũng do đặc điểm này mà các đơn vị xây lắp có khi tuyển dụng lao động thuê ngoài ngay tại địa phương để giảm bớt chi phí.
Nguyễn Thị Giang 4 CQ44/22.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Chuyên đề cuối khóa - Hoạt động sản xuất cơ bản thường diễn ra ngoài trời, hoạt động xây lắp cũng như sản phẩm xây lắp chịu tác động trực tiếp bởi điều kiện môi trường, thiên nhiên, thời tiết, do đó việc thi công xây lắp xét ở góc độ nào đó cũng mang tính chất thời vụ. Vì vậy, khi thời tiết thuận lợi phải biết quản lý lao động, vật tư chặt chẽ, đảm bảo thi công nhanh, đúng tiến độ, ngược lại, khi điều kiện thời tiết kém thuận lợi ảnh hưởng xấu đến chất lượng thi công thì cần có những kế hoạch điều động, kế hoạch thi công công trình cho phù hợp nhằm hạn chế thấp nhất những thiệt hại có thể xảy ra nhằm tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm. Những đặc điểm trên của ngành xây lắp đã ảnh hưởng rất nhiều đến công tác kế toán của công ty xây lắp, đặc biệt là trong việc tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm xây lắp, điều này lý giải được những khác biệt cơ bản giữa ngành xây lắp với các ngành sản xuất công nghiệp khác. Khái quát chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại doanh nghiệp xây lắp.
Chi phí sản xuất 1. Khái niệm chi phí sản xuất Con người luôn là trung tâm của xã hội, con người cùng với tốc độ phát triển của tư duy là tốc độ phát triển về nhu cầu, và cũng chỉ có con người mới có thể đáp ứng những nhu cầu đa dạng của mình và tự làm hài lòng mình. Con người cùng với tư liệu lao động, đối tượng lao động đã tạo nên bộ ba không thể thiếu trong quá trình lao động sản xuất và sáng tạo, từng yếu tố này kết tinh, hội tụ trong mỗi sản phẩm tạo nên giá trị và giá trị sử dụng cho mỗi sản phẩm. Trong quá trình sản xuất sản phẩm, mỗi yếu tố đó bị tiêu hao một lượng nhất định và chuyển hóa vào sản phẩm, lượng tiêu hao đó được gọi là chi phí sản xuất.
Trong kinh doanh xây lắp, chi phí sản xuất sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của hao phí lao động sống và hao phí lao động vật hóa và các chi phí cần thiết Nguyễn Thị Giang 5 CQ44/22.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Chuyên đề cuối khóa khác mà doanh nghiệp xây lắp đã chi ra để tiến hành các hoạt động sản xuất trong một thời gian nhất định (tháng, quý, năm). Phân loại chi phí Để phục vụ tốt cho công tác quản lý CPSX và kế toán tập hợp CPSX của doanh nghiệp, doanh nghiệp có thể tiến hành phân loại CPSX theo từng tiêu thức khác nhau một cách logic và khoa học góp phần làm cho việc hạch toán CP hiệu quả, nâng cao tính chi tiết cho thông tin kế toán, đồng thời là cơ sở tin cậy cho việc phấn đấu giảm CP hạ giá thành sản phẩm. Phân loại CPSX thích hợp là việc quan trọng và cần thiết đối với bất cứ doanh nghiệp kinh doanh nào. Dưới đây là một số cách phân loại chủ yếu: 1.
Phân loại CPSX theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí Theo cách phân loại này thì CPSX của DN được phân chia thành những yếu tố CP khác nhau, trong đó mỗi yếu tố CP bao gồm các chi phí có nội dung kinh tế giống nhau không phân biệt chi phí đó phát sinh ở đâu, dùng vào sản xuất SP cụ thể nào của DN và mục đích, tác dụng của CP đó như thế nào. Vì vậy cách phân loại này còn gọi là phân loại CPSX theo yếu tố. Theo đó toàn bộ CPSX xây lắp của DN trong kỳ được chia thành 5 yếu tố: - CP nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ: + CP nguyên vật liệu gồm: toàn bộ giá trị các loại nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, nhiên liệu động lực … mà DN đã thực sự sử dụng cho hoạt động sản xuất và tính vào CPSX trong kỳ. + CP công cụ dụng cụ: là phần giá trị hao mòn của các loại công cụ, dụng cụ sử dụng trong quá trình sản xuất xây lắp.
- Chi phí nhân công: là toàn bộ tiền công, tiền lương phải trả, các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ của công nhân sản xuất trong doanh nghiệp. - Chi phí khấu hao TSCĐ: là toàn bộ số tiền trích khấu hao TSCĐ (giá trị bộ phận bị hao mòn) sử dụng vào hoạt động xây lắp của DN. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: là toàn bộ số tiền mà DN phải trả về các loại dịch vụ mua bên ngoài sử dụng vào quá trình sản xuất xây lắp của DN như : Nguyễn Thị Giang 6 CQ44/22.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Chuyên đề cuối khóa điện, nước, điện thoại… - Chi phí khác bằng tiền: là toàn bộ các khoản CP phát sinh trong quá trình sản xuất xây lắp ở DN ngoài các yếu tố trên và được thanh toán bằng tiền. Cách phân loại này có tác dụng quan trọng trong việc quản lý chi phí, thông qua cách phân loại này sẽ cho biết để tiến hành hoạt động sản xuất thì DN cần chi ra những khoản chi phí gì, tỷ trọng của từng yếu tố chi phí ấy như thế nào, từ đó phân tích tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất theo yếu tố.
Cách phân loại này là cơ sở để kế toán tập hợp chi phí sản xuất kinh doanh theo yếu tố phục vụ cho lập những nội dung liên quan trong thuyết minh báo cáo tài chính, cung cấp tài liệu tham khảo để lập kế hoạch cung ứng vật tư, kế hoạch lao động và quỹ tiền lương, tính ra nhu cầu vốn lưu động cho kỳ sản xuất kế tiếp. Phân loại CPSX theo mục đích, công dụng của CP Theo cách phân loại này, các khoản chi phí có mục đích, công dụng giống nhau được xếp chung vào một khoản chi phí, không cần xét đến CP đó có nội dung kinh tế như thế nào.