CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Sự cần thiết tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1.1 Khái niệm, bản chất chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Khái niệm: Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ lao động sống và lao động vật hóa và các chi phí khác mà doanh nghiệp bỏ ra để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định. Giá thành sản xuất sản phẩm được xác định bao gồm những chi phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác được dùng để sản xuất hoàn thành một khối lượng sản phẩm lao động dịch vụ nhất định. Quản lý chi phí là một yêu cầu vô cùng quản trọng của bất kỳ một doanh nghiệp nào.
Vì vậy để quản lý chi phí có hiệu quả thì chúng ta phải nắm vững được bản chất của chi phí. Xuất phát từ mục đích và nguyên tắc kinh doanh trong nền kinh tế thị trường thì mọi sản phẩm khi nó được tạo ra luôn được các doanh nghiệp quan tâm đến hiệu quả nó mang lại. Vì vậy doanh nghiệp cần kiểm soát được số chi phí đã chi ra cho từng loại hoạt động, từng loại sản phẩm, dịch vụ là bao nhiêu; Số chi phí đã chi ra đã cấu thành trong số sản phẩm, lao vụ, dịch vụ hoàn thành là bao nhiêu, tỷ trọng từng loại chi phí, khả năng hạ thấp hợp lý chi phí này…Chỉ tiêu này thỏa mãn được những thông tin mang các nội dụng chính là giá thành sản phẩm. Chi phí có tính chất cá biệt, phụ thuộc vào trình độ quản lý, trình độ kỹ thuật của mỗi đơn vị sản xuất; Tuy nhiên nhà quản lý còn phải quan tâm tới tính xã hội của chi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Hoàng Cẩm Vân, K44/21.02 phí, nghĩa là chi phí cá biệt của doanh nghiệp phải đảm bảo ở mức trung bình của xã hội và được xã hội chấp nhận.
Như vậy bản chất của chi phí sản xuất kinh doanh và giá thành sản phẩm là biểu hiện hai mặt của vấn đề, chính là sự dịch chuyển vốn của doanh nghiệp vào đối tượng tính giá nhất định, nó là vốn của doanh nghiệp bỏ vào sản xuất kinh doanh. Doanh nghiệp phải quản lý nó hiệu quả hợp lý sẽ trong từng thời kỳ nhất định để đảm bảo sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Chi phí sản xuất kinh doanh luôn phát sinh hàng ngày, yêu cầu ở đây doanh nghiệp phải ghi nhận và tập hợp nó bằng những phương pháp mang lại hiệu quả, hợp lý nhằm kiểm soát chặt chẽ mỗi khoản chi phí bỏ ra. Số liệu chi phí sẽ được tập hợp trong môt kỳ tính nhất định, thời gian nhất định để doanh nghiệp tính giá thành cho sản phẩm hoàn thành, lao vụ, dịch vụ hoàn thành nhất định.
Giữa chi phí và giá thành như vậy luôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.2 Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có mối quan hệ chặt chẽ với nhau vì về mặt bản chất chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là biểu hiện hai mặt của quá trình sản xuất kinh doanh. Chúng giống nhau về chất vì đều cùng biểu hiện bằng tiền những hao phí về lao động sống và lao động vật hoá mà doanh nghiệp đã bỏ ra, nhưng khác nhau về mặt lượng. Điểm khác nhau được thể hiện trên một số phương diện: - Về phạm vi, thời gian: nói đến chi phí sản xuất là xét đến các hao phí trong một thời kỳ nhất định, không phân biệt cho loại sản phẩm nào, đã hoàn thành hay chưa. Còn khi nói đến giá thành sản phẩm là xác định một lượng chi phí sản xuất nhất định, tính cho một đại lượng kết quả hoàn thành.
Vì vậy mặc dù chi phí sản xuất cấu thành nên giá thành sản phẩm nhưng không phải tất cả các chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ đều được tính vào giá thành sản phẩm trong kỳ. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Hoàng Cẩm Vân, K44/21.02 - Về mặt lượng: chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có thể khác nhau khi có sản phẩm dở dang đầu kỳ hoặc cuối kỳ. Cụ thể: chi phí sản xuất bao gồm toàn bộ chi phí sản xuất sản phẩm hoàn thành, sản phẩm làm dở còn giá thành sản phẩm chỉ bao gồm những chi phí liên quan đến sản phẩm hoàn thành, nó bao gồm cả chi phí kỳ trước chuyển sang và không bao gồm chi phí của sản phẩm làm dở cuối kỳ. Sự khác nhau đó được thể hiện qua công thức tính giá thành sản phẩm sau đây: Trị giá sản Tổng giá thành Tổng chi phí sản xuất Trị giá sp làm = phẩm làm dở + - sản phẩm phát sinh trong kỳ dở cuối kỳ đầu kỳ Khi giá trị sản phẩm dở dang (chi phí sản xuất dở dang) đầu kỳ và cuối kỳ bằng nhau hoặc các ngành sản xuất không có sản phẩm dở dang thì tổng giá thành sản phẩm bằng tổng chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ.3 Yêu cầu quản lý chi phí và giá thành sản phẩm Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là các chỉ tiêu quan trọng trong hệ thống các chỉ tiêu kinh tế phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với doanh thu, kết quả (lãi, lỗ) hoạt động sản xuất kinh doanh, do vậy được chủ doanh nghiệp rất quan tâm.
Tổ chức kế toán chi phí, tính giá thành sản phẩm một cách khoa học, hợp lý và đúng đắn có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí, giá thành sản phẩm. Việc tổ chức kiểm tra tính hợp lý, hợp pháp của chi phí phát sinh ở từng doanh nghiệp, ở từng bộ phận, từng đối tượng góp phần tăng cường quản lý tài sản, vật tư lao động, tiền vốn một cách tiết kiệm, có hiệu quả. Mặt khác tạo điều kiện phấn đấu tiết kiệm chi phí hạ thấp giá thành sản phẩm. Đó là một trong những điều kiện quan trọng tạo cho doanh nghiệp một ưu thế trong cạnh tranh.4 Nhiệm vụ kinh tế của kế toán chi phí sản xuất và giá thành Để tổ chức tốt công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm của doanh nghiệp, kế toán phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Hoàng Cẩm Vân, K44/21.02 - Trước hết cần nhận thức đúng đắn vị trí vai trò của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong toàn bộ hệ thống kế toán doanh nghiệp, mối quan hệ với các bộ phận kế toán có liên quan, trong đó các kế toán yếu tố chi phí là tiền đề cho kế toán chi phí và tính giá thành.
- Căn cứ vào đặc điểm sản xuất kinh doanh, quy trình công nghệ sản xuất, loại hình sản xuất đặc điểm của sản phẩm, khả năng hạch toán, yêu cầu quản lý cụ thể của doanh nghiệp để lựa chọn, xác định đúng đắn đối tượng kế toán chi phí sản xuất, lựa chọn phương pháp tập hợp chi phí sản xuất theo các phương án phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp. - Tổ chức áp dụng phương pháp tính giá thành cho phù hợp và khoa học. - Tổ chức bộ máy kế toán một cách khoa học, hợp lý trên cơ sở phân công rõ ràng trách nhiệm của từng nhân viên, từng bộ phận kế toán có liên quan đặc biệt bộ phận kế toán các yếu tố chi phí. - Thực hiện tổ chức chứng từ, hạch toán ban đầu, hệ thống tài khoản, sổ kế toán phù hợp với các nguyên tắc chuẩn mực, chế độ kế toán đảm bảo đáp ứng được yêu cầu thu nhận-xử lý-hệ thống hoá thông tin về chi phí, giá thành của doanh nghiệp.
- Tổ chức lập và phân tích các báo cáo về chi phí, giá thành sản phẩm, cung cấp những thông tin cần thiết giúp cho các nhà quản trị ra các quyết định một cách nhanh chóng, phù hợp với quá trình sản xuất – tiêu thụ sản phẩm. Phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm và tác dụng của mỗi cách phân loại 2.1 Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại khác nhau, mỗi loại có nội dung kinh tế, mục đích và công dụng của chúng trong quá trình sản xuất cũng khác nhau. Để thuận tiện cho công tác quản lý chi phí sản xuất và kế toán chi phí sản xuất có thể tiến hành phân loại chi phí sản xuất theo các tiêu thức khác nhau: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Hoàng Cẩm Vân, K44/21.02 Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế (theo yếu tố) Theo chế độ kế toán hiện hành tại Việt Nam khi quản lý và hạch toán chi phí sản xuất các doanh nghiệp phải theo dõi được chi phí theo năm yếu tố sau: - Chi phí nguyên vật liệu: bao gồm toàn bộ giá mua, chi phí mua của nguyên vật liệu dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. Yếu tố này bao gồm: chi phí nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, nguyên vật liệu khác sử dụng vào sản xuất kinh doanh - Chi phí nhân công: là các khoản chi phí về tiền lương phải trả cho người lao động, các khoản trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo lương của người lao động - Chi phí khấu hao máy móc thiết bị: yếu tố chi phí này bao gồm khấu hao của tất cả các TSCĐ dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp.
- Chi phí dịch vụ mua ngoài: là số tiền phải trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phản ánh toàn bộ dịch vụ mua ngoài dùng vào sản xuất kinh doanh. - Chi phí khác bằng tiền: là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh ngoài các yếu tố chi phí nói trên. Ngoài ra, tuỳ theo đặc điểm sản xuất, yêu cầu và trình độ quản lý của các doanh nghiệp có thể phân loại chi phí sản xuất thành các yếu tố chi tiết và cụ thể hơn.