CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Sự cần thiết của công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất. Chi phí sản xuất (CPSX) là một trong những chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp,chi phí sản xuất luôn gắn liền với việc sử dụng tài sản.Mặt khác chi phí sản xuất là cơ sở tạo nên giá thành sản phẩm,tiết kiệm được chi phí sản xuất là điều kiện hạ giá thành sản phẩm.Để hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả,doanh nghiệp sử dụng nhiều công cụ quản lý kinh tế khác nhau,trong đó kế toán luôn được coi là công cụ quan trọng và hiệu quả nhất.Trong điều kiện hiện nay khi mà CPSX đang là vấn đề then chốt thì kế toán ngày càng có ý nghĩa thiết thực đối với công tác quản lý CPSX 1.1 Chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp sản xuất Chi phí sản xuất và sự cần thiết phải tập hợp chi phí sản xuất ở doanh nghiệp sản xuất. Thực chất của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là sự vận động của các yếu tố sản xuất đã bỏ ra và sự biến đổi chúng một cách có mục đích thành sản phẩm cuối cùng đáp ứng nhu cầu xã hội .Để tiến hành hoạt động sản xuất doanh nghiệp phải có ba yếu tố cơ bản đó là tư liệu lao động như nhà xưởng,máy móc thiết bị và tài sản cố định (TSCĐ) khác.Đối tượng lao động như nguyên vật liệu (NVL) và sức lao động của con người.Qúa trình sử dụng các yếu tố cơ bản cũng đồng thời là quá trình sản xuất, doanh nghiệp phải chi ra những chi phí sản xuất tương ứng với việc sử dụng TSCĐ là chi phí về khấu hao TSCĐ,tương ứng với việc sử SV: Ng« ThÞ Ngäc ¸nh 3 Líp: CQ44/2105 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyªn ®Ò cuèi khãa dụng NVL là chi phí NVL,tương ứng vớ việc sử dụng lao động là là tiền lương tiền công trích BHXH,BHYT,KPCĐ,BHTN Trong điều kiện nền kinh tế hàng hóa và cơ chế hạch toán kinh doanh thì các chi phí này được biểu hiện dưới một dạng nhất định là bằng tiền trong đó chi phí về tiền công biểu hiện bằng tiền của hao phí về lao động sống, còn chi phí về khấu hao TSCĐ,chi phí NVL nhiên liệu được biểu hiện bằng tiền của hao phí của lao động vật hóa. Xuất phát từ đó mà chi phí sản xuất có thể được khái quát như sau: Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống,lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất trong một kỳ nhất định.
Trong các doanh nghiệp sản xuất,mức độ chi phí nhiều hay ít còn phụ thuộc vào khối lượng lao động tư liệu sản xuất đã chi ra trong kỳ và giá cả tư liệu sản xuất đã tiêu hao trong quá trình sản xuất và tiền lương của một đơn vị lao động đã hao phí Từ đó cho phép khẳng định trong điều kiện giá cả thường xuyên biến động thì việc xác định đúng đắn chi phí sản xuất không những là yếu tố khách quan mà còn là vấn đề được coi trọng hàng đầu nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp thực hiện bảo toàn vốn theo yêu cầu của chế độ quản lý kinh tế hiện nay.Mặt khác để phục vụ tốt cho công tác quản lý chi phí sản xuất kế toán cần tổ chức công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất nhằm tổng hợp,hệ thống hóa các chi phí sản xuất phát sinh trong doanh nghiệp ở từng thời kỳ theo đúng đối tượng tập hợp chi phí theo từng khoản mục chi phí và từng yếu tố sản xuất quy định cho từng ngành.2 Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất Bất kỳ một doanh nghiệp sản xuất nào cũng ý thức được một nguyên tắc cơ bản trong hạch toán kinh doanh đó là làm sao đảm bảo lấy thu nhập bù chi phí bỏ ra,bảo toàn vốn và có lãi SV: Ng« ThÞ Ngäc ¸nh 4 Líp: CQ44/2105 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyªn ®Ò cuèi khãa Đứng trên góc độ nhà quản lý,thông tin về chi phí sản xuất giúp các nhà quản trị đưa ra những quyết định đúng đắn. Yêu cầu đặt ra là làm thế nào để đánh giá, tính toán chính xác những chi phí đã bỏ vào sản xuất.Vì vậy phải tiến hành phân loại chi phí sản xuất nhằm quản lý chặt chẽ các định mức chi phí,tiết kiệm chi phí để phát hiện mọi khả năng tiềm tàng trong việc hạ giá thành sản phẩm,nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.3 Nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất Để tổ chức công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất đáp ứng đầy đủ trung thực,kịp thời yêu cầu của chi phí sản xuất,kế toán chi phí giá thành cần phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Xác định đối tượng kế toán tập hợp chi phí phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp và yêu cầu quản lý - Tổ chức vận dụng các tài khoản kế toán để hạch toán chi phí sản xuất phù hợp với phương pháp kế toán hàng tồn kho mà doanh nghiệp đã lựa chọn - Tổ chức tập hợp kết chuyển hoặc phân bổ CPSX theo đúng đối tượng tập hợp CPSX đã xác định theo yếu tố chi phí và khoản mục giá thành - Lập báo cáo chi phí sản xuất theo yếu tố (trên thuyết minh báo cáo tài chính) định kỳ tổ chức phân tích chi phí sản xuất ở doanh nghiệp Việc phản ánh trung thực, hợp lý chi phí sản xuất có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí sản xuất.Tổ chức kiểm tra tính hợp pháp,hợp lệ các chi phí phát sinh trong doanh nghiệp nói chung ở mỗi bộ phận,đối tượng nói riêng góp phần quản lý tài sản,vật tư, tiền vốn tiết kiệm và có hiệu quả.Mặt khác tạo điều kiện phấn đầu hạ thấp giá thành, nâng cao chất lượng sản phẩm để sản phẩm của doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh trên thì trường. SV: Ng« ThÞ Ngäc ¸nh 5 Líp: CQ44/2105 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyªn ®Ò cuèi khãa 1.2 Phân loại chi phí sản xuất Để thuận tiện cho việc quản lý và hạch toán chi phí sản xuất đáp ứng nhu cầu kế toán thì phân loại chi phí sản xuất thành nhiều loại khác nhau.Việc xác định được tiêu thức phân loại phù hợp khoa học không những có ý nghĩa quan trọng đối với việc hạch toán mà còn là tiền đề quan trọng của kế hoạch hóa,kiểm tra, phân tích CPSX của toàn doanh nghiệp cũng như các bộ phận cấu thành bên trong doanh nghiệp Có nhiều cách phân loại chi phí sản xuất, sau đây là một số cách phân loại chủ yếu: 1.1 Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung,tính chất kinh tế của chi phí sản xuất Theo cách phân loại này, các chi phí có nội dung, tính chất kinh tế giống nhau được sắp xếp vào một yếu tố, không phân biệt chi phí đó phát sinh trong lĩnh vực nào. Theo chế độ kế toán Việt Nam hiện hành, khi quản lý và hạch toán CPSX các doanh nghiệp phải theo dõi được chi phí theo năm yếu tố sau: - Chi phí nguyên vật liệu - Chi phí nhân công - Chi phí khấu hao máy móc thiết bị - Chi phí dịch vụ mua ngoài - Chi phí bằng tiền khác Việc phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế giúp nhà quản trị biết được kết cấu, tỉ trọng từng loại chi phí mà doanh nghiệp đã chi ra trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Hơn nữa, cách phân loại này còn giúp doanh nghiệp phân tích tình hình thực hiện dự toán chi phí và lập dự toán chi phí cho kỳ sau. SV: Ng« ThÞ Ngäc ¸nh 6 Líp: CQ44/2105 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyªn ®Ò cuèi khãa 1.2 Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích, công dụng của chi phí sản xuất Theo cách phân loại này, căn cứ vào mục đích công dụng của CPSX để sắp xếp các khoản chi phí có cùng một mục đích, công dụng vào cùng một khoản mục chi phí mà không quan tâm đến nội dung kinh tế ban đầu của nó. Toàn bộ chi phí phát sinh trong kỳ được chia làm các khoản mục chi phí sau: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp - Chi phí nhân công trực tiếp - Chi phí sản xuất chung 1.3Phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa chi phí và mức độ hoạt động Theo cách phân loại này CPSX kinh doanh bao gồm chi phí biến đổi và chi phí cố định - Chi phí biến đổi (biến phí) là những chi phí thay đổi về tổng số khi mức độ hoạt động của doanh nghiệp thay đổi. Mức độ hoạt dông có thể là số lượng sản phẩm tiêu thụ,số lượng sản phẩm sản xuất ra,doanh thu bán hàng thực hiện được.
Biến phí bao gồm: + Biến phí tỷ lệ là loại biến phí mà tổng chi phí quan hệ tỷ lệ thuận trực tiếp với mức độ hoạt động còn chi phí của một đơn vị hoạt động không thay đổi + Biến phí thay đổi không tỷ lệ trực tiếp gồm có biến phí có tốc độ tăng nhanh hơn tốc độ tăng của mức độ hoạt dông và biến phí có tốc độ tăng chậm hơn tốc độ tăng của mức độ hoạt động - Chi phí cố định ( định phí) là những chi phí mà tổng số không thay đổi khi mức độ hoạt động thay đổi SV: Ng« ThÞ Ngäc ¸nh 7 Líp: CQ44/2105 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyªn ®Ò cuèi khãa Định phí bao gồm: + Định phí tuyệt đối + Định phí cấp bậc + Định phí bắt buộc + Định phí không bắt buộc Tóm lại mỗi cách phân loại chi phí đều có mục đích chung là làm sao có thể quản lý tốt nhất CPSX và qua đó thực hiện nhiệm vụ hạ giá thành sản phẩm cho doanh nghiệp 1.3 Tổ chức kế toán chi phí sản xuất trong doanh nghiệp 1.1 Đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất Việc xác định được đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là khâu quan trọng trong công tác tập hợp chi phí sản xuất Khái niệm đối tượng tập hợp chi phí sản xuất Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là phạm vi giới hạn chi phí sản xuất cần phải tập hợp nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm tra giám sát chi phí và yêu cầu tính giá thành sản phẩm Thực chất của việc xác định đối tượng tập hợp chi phí là xác định nơi phát sinh chi phí( như các phân xưởng, tổ, đội sản xuất, các hoạt động.)và nơi chịu chi phí ( như sản phẩm A, sản phẩm B, đơn đặt hàng,công trình.