CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. SỰ CẦN THIẾT TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.Quá trình bán hàng, xác định kết quả kinh doanh. Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệi. Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá sang người mua và doanh nghiệp thu tiền về hoặc được quyền thu tiền Xét về góc độ kinh tế : Bán hàng là quá trình hàng hoá, thành phẩm của doanh nghiệp đựơc chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền) Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau : Có sự trao đổi thoả thuận giữa người mua và người bán, nguời bán đống ý bán và người mua cũng đồng ý mua , họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền.
Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hoá: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hoá đã mua. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hoá và nhận lại từ khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình. Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của mỗi doanh nghiệp.
Toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp đều nhằm vào mục đích này. Bán hàng hóa thành phẩm là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả bán hàng và từ đó xác định kết quả kinh doanh cho mình. Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để doanh nghiệp đạt được mục đích đó.Yêu cầu quản lý hoạt động quá trình bán hàng, xác định kết quả kinh doanh. GVHD:PGS/TS NGUYỄN VŨ VIỆT SV: Bùi Đức Phúc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 6 Luận văn tốt nghiệp Quản lý quá trình bán hàng và kết quả kinh doanh là một yêu cầu thực tế, nó xuất phát từ mục đích lợi nhuận của doanh nghiệp.
Nếu doanh nghiệp quản lý tốt khâu bán hàng thì mới đảm bảo được chỉ tiêu hoàn thành kế hoạch tiêu thụ sản phẩm và đánh giá được độ chính xác hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đó. Vì vậy vấn đề đặt ra cho mỗi doanh nghiệp là: - Quản lý kế hoạch và tình hình thực hiện kế hoạch tiêu thụ đối với từng loại sản phẩm, từng thời kỳ, từng khách hàng, từng hoạt động kinh tế. Quản lý theo chi tiết số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị của từng loại sản phẩm hàng hóa, tránh hiện tượng mất mát, hư hỏng, tham ô thành phẩm đem tiêu thụ. - Quản lý chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu là mục tiêu cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
- Quản lý theo dõi từng phương thức bán hàng, từng khách hàng, tình hình thanh toán của khách hàng. Yêu cầu khách hàng thanh toán đúng hình thức, đúng hạn để tránh hiện tượng mất mát thất thoát, ứ đọng vốn, bị chiếm dụng vốn. Doanh nghiệp cần phải lựa chọn hình thức tiêu thụ đối với từng đơn vị, từng thị trường, từng khách hàng nhằm thúc đẩy nhanh quá trình tiêu thụ đồng thời phải tiến hành thăm dò, nghiên cứu thị trường và mở rộng quan hệ buôn bán. - Quản lý, giám sát chặt chẽ vốn, các khoản chí phí bán hàng, chí phí quản lý doanh nghiệp, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý của các số liệu đảm bảo cho việc xác định tiêu thụ được chính xác, hợp lý.
- Đối với việc hạch toán phải tổ chức chặt chẽ, khoa học đảm bảo việc xác định kết quả cuối cùng của quá trình tiêu thụ, phản ánh và giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà Nước đầy đủ, kịp thời. GVHD:PGS/TS NGUYỄN VŨ VIỆT SV: Bùi Đức Phúc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 7 Luận văn tốt nghiệp 1.3 Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết kinh doanh. Để đáp ứng nhu cầu về quản lý hàng hóa, bán hàng và xác định kết quả kinh doanh, kế toán của doanh nghiệp cần phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Phản ánh và ghi chép đầy đủ kịp thời, chính xác tình hình thực tế và sự biến động của từng loại hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, hợp lý, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, giảm trừ doanh thu. Tính toán đúng đắn giá vốn của hàng hóa, CPBH, CPQLDN và các chi phí khác nhằm xác định chính xác kết quả kinh doanh.
Đồng thời theo dõi, đôn đốc các khoản phải thu của khác hàng. - Kiểm tra và giám sát tiến độ thực hiện kế hoạch bán hàng, việc thực hiện nghĩa vụ với nhà nước và tình hình phân phối kết quả bán hàng. - Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh doanh liên quan đến quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh. Như vậy, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là công tác quan trọng của doanh nghiệp trong việc xác định số lượng và giá trị của hàng hóa bán ra cũng như doanh thu và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Tuy nhiên để phát huy hết vai trò thực hiện tốt các nhiệm vụ đã nêu trên đòi hỏi việc tổ chức công tác kế toán phải thật khoa học, hợp lý đồng thời cán bộ kế toán cần phải nắm vững nội dung công tác kế toán nói chung và kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp nói riêng. GVHD:PGS/TS NGUYỄN VŨ VIỆT SV: Bùi Đức Phúc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 8 Luận văn tốt nghiệp 1. KHÁI QUÁT VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1.Các phương thức bán hàng Để đẩy mạnh khối lượng tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp có thể sử dụng các phương thức bán hàng phù hợp với đặc điểm kinh doanh, mặt hàng tiêu thụ của mình. Công tác tiêu thụ hàng hóa trong doanh nghiệp có thể được tiến hành theo những phương thức sau: * Phương thức bán buôn: Bán buôn là việc bán sản phẩm của doanh nghiệp cho các doanh nghiệp khác, các cửa hàng, đại lý…với số lượng lớn để các đơn vị tiếp tục bán cho các tổ chức khác hay phục vụ cho việc khác nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu kinh tế.
Có 2 phương thức bán buôn: -Bán buôn qua kho: Theo phương thức này, sản phẩm được sản xuất tại kho của doanh nghiệp, sau đó chuyển bán cho khách hàng, bao gồm 2 trường hợp cụ thể: + Bán buôn trực tiếp tại kho: Căn cứ vào hợp đồng kinh tế mà doanh nghiệp đã ký kết, doanh nghiệp xuất thành phẩm từ kho giao trực tiếp cho khách hàng tại kho của doanh nghiệp. Khách hàng phải tự chịu trách nhiệm vận chuyển hàng. Chứng từ sử dụng trong phương thức này là hoá đơn GTGT, thời điểm xác nhận doanh thu là khi người mua đã nhận đủ hàng và ký xác nhận lên chứng từ bán hàng. Hình thức thanh toán tiền hàng dựa trên điều khoản thanh toán có trong hợp đồng đã ký kết.
+ Bán buôn theo phương thức chuyển hàng: Căn cứ vào hợp đồng Kinh tế đã ký kết, doanh nghiệp vận chuyển sản phẩm đến kho khách hàng bằng phương tiện do doanh nghiệp quyết định. Thời điểm xác định doanh thu là khi khách GVHD:PGS/TS NGUYỄN VŨ VIỆT SV: Bùi Đức Phúc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 9 Luận văn tốt nghiệp hàng đã nhận được hàng và thanh toán hay chấp nhận thanh toán. Chứng từ bán hàng là hoá đơn GTGT - Bán buôn không qua kho: Theo phương thức này doanh nghiệp sẽ bán sản phẩm cho khách hàng ngay tại nơi sản xuất, sản phẩm sản xuất ra sẽ không làm thủ tục nhập kho. Thời điểm xác nhận doanh thu là khi khách hàng đã nhận đủ hàng và chấp nhận thanh toán.
* Phương thức bán lẻ: Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng nhằm đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt cá nhân và bộ phận nhu cầu kinh tế tập thể. Số lượng tiêu thụ của mỗi lần bán thường vừa và nhỏ tùy theo từng loại hàng hóa. Có nhiều phương thức bán lẻ: - Phương thức bán hàng thu tiền trực tiếp: Theo phương thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thực hiện nghĩa vụ thu tiền và giao hàng cho khách hàng. Nhân viên bán hàng hoàn toàn chịu trách nhiệm về số sản phẩm bán ra và chịu trách nhiệm quản lý về số tiền bán hàng trong ngày.
Định kỳ nhân viên bán hàng xác định lượng hàng đã bán ra và lập báo cáo bán hàng. Đây là chứng từ để kể toán căn cứ và ghi sổ. Hàng ngày khi nộp tiền bán hàng cho thủ quỹ, nhân viên bán hàng phải nộp kèm theo giấy nộp tiền bán hàng. - Phương thức giao hàng đại lý(ký gửi): Theo phương thức này, sản phẩm sản xuất ra được giao cho các đại lý để tiêu thụ, hàng hóa ký gửi được coi là hàng gửi bán và vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp cho đến khi doanh nghiệp nhận được thông báo đã bán được hàng.
Căn cứ vào hợp đồng Kinh tế đã ký với bên nhận đại lý, doanh nghiệp lập chứng từ, phiếu xuất kho hay biên bản giao hàng để giao cho đại lý. Đến thời GVHD:PGS/TS NGUYỄN VŨ VIỆT SV: Bùi Đức Phúc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 10 Luận văn tốt nghiệp hạn thanh toán, đại lý sẽ lập quyết toán gửi cho doanh nghiệp về số hàng đã bán, số tiền bán hàng đã thu và số tiền hoa hồng cho bên đại lý. Khi đó hang hóa mới được coi là đã tiêu thụ và kế toán căn cứ vào bảng quyết toán để nghi sổ. - Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm: Theo phương thức này khi giao hàng cho người mua thì lượng hàng chuyển giao được coi là tiêu thụ, khi đó doanh thu bán hàng được tính theo giá bán tại thời điểm thu tiền một lần, khách hàng chỉ phải thanh toán một phần tiền mua hàng để nhận hàng và phần còn lại sẽ được trả dần trong một thời gian và chịu khoản lãi theo quy định đã ghi trong hợp đồng.
Khoản lãi do bán trả góp được hạch toán vào doanh thu hoạt động tài chính.