CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Sự cần thiết phải tổ chức công tác kế toán bán hàng và kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Đặc điểm, đặc thù loại hình doanh nghiệp chi phối Trong nền kinh kế thị trường định hướng XHCN, các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng đều tiến hành hoạt động kinh doanh cung cấp các loại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu của thị trường với mục tiêu là lợi nhuận. Để thực hiện mục tiêu đó, doanh nghiệp phải thực hiện được giá trị hàng hóa thông qua hoạt động bán hàng.
Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa, dịch vụ gắn với phần lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là giai đoạn cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán. Để thực hiện được quá trình bán hàng, doanh nghiệp phải phát sinh các khoản chi phí làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ dưới hình thức các khoản tiền đã chi ra, các khoản khấu trừ vào tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ làm giảm vốn chủ sở hữu. Mục đích cuối cùng của các doanh nghiệp là thu được lợi nhuận sau mỗi kỳ kinh doanh.
Để thực hiện được mục đích đú, cỏc doanh nghiệp phải xác định kết quả hoạt động kinh doanh của mình. Nghĩa là phải tính toán được doanh thu và chi phí bỏ ra là bao nhiêu. Đó là kết quả bán hàng. Kết quả bán hàng là phần chênh lệch giữa doanh thu bán hàng thuần với giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiờp.
Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh SV: Vương Thị Thanh Nhàn 7 Lớp LC.21 Chuyên đề cuối khoá Học viện Tài Chính thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ. Vai trò của kế toán bán hàng và kết quả bán hàng Đối với nhà nước: thông qua số liệu mà kế toán bán hàng và kết quả bán hàng cung cấp, nhà nước có thể nắm bắt được tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và dựa vào đó để thực hiện chức năng quản lý, kiểm soát nền kinh tế quốc dân. Đối với doanh nghiệp: thông qua số liệu mà kế toán bán hàng và kết quả bán hàng cung cấp sẽ giúp cho các doanh nghiệp tìm được những thiếu sót, mất cân đối trong quá trình mua, bán, dự trữ hàng hóa, từ đó đưa ra biện pháp khắc phục. Đối với người tiêu dùng: khi doanh nghiệp thực hiện tốt công tác bán hàng có nghĩa là doanh nghiệp thỏa mãn nhu cầu hàng hóa của họ.
Đối với nhà sản xuất: thông qua hoạt động mua bán hàng hóa, các doanh nghiệp thương mại sẽ là chiếc cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng, đưa người sản xuất tiếp cận thị trường, nắm bắt được nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng. Từ đó, giúp nhà sản xuất có những điều chỉnh kịp thời. Yêu cầu quản lý, tổ chức kế toán bán hàng và kết quả bán hàng Để thực hiện tốt công tác bán hàng, cần có chính sách quản lý phù hợp, hiệu quả. Vì vậy, yêu cầu cơ bản về quản lý, tổ chức kế toán bán hàng và kết quả bán hàng: - Quản lý chất lượng, xây dựng thương hiệu, tạo tiền đề cho sự phát triển của doanh nghiệp.
- Phải giám sát chặt chẽ hàng hóa tiêu thụ trên tất cả các phương diện: số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị. - Tránh hiện tượng mất mát, hư hỏng, tham ô, lãng phí; kiểm tra tính hợp lý của các khoản chi phí, đồng thời phân bổ chính xác cho đúng hàng bán để xác định kết quả bán hàng. - Phải quản lý chặt chẽ tình hình thanh toán của khách hàng, yêu cầu thanh toán đúng hình thức và thời gian, tránh mất mát, ứ đọng vốn. SV: Vương Thị Thanh Nhàn 8 Lớp LC.21 Chuyên đề cuối khoá Học viện Tài Chính 1.
Nhiệm vụ của tổ chức kế toán bán hàng và kết quả bán hàng Để đáp ứng kịp thời những yêu cầu trên, kế toán bán hàng phải thực hiện tốt những nhiệm vụ sau: - Ghi chép, phản ánh đầy đủ, kịp thời khối lượng hàng hóa bán ra. Quản lý chặt chẽ tình hình biến động và dự trữ kho hàng. Từ đó, phát hiện và có biện pháp xử lý kịp thời hàng hóa ứ đọng. - Lựa chọn phương pháp xác định giá vốn hàng xuất bán phù hợp và tính toán đúng giá trị hàng xuất bán, xác định chi phí phát sinh trong quá trình bán hàng, từ đó góp phần xác định kết quả bán hàng đầy đủ, chính xác.
- Kiểm tra, phân tích tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng, từ đó cung cấp thông tin cho lãnh đạo về tiến độ thực hiện bán hàng để làm công tác lập kế hoạch bán hàng cho kỳ sau. - Đôn đốc quá trình thanh toán tiền hàng theo đúng hình thức và thời gian. Kiểm tra và quản lý chặt chẽ tiền bán hàng. Kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước.
- Phản ánh đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản doanh thu theo từng loại hàng hóa, phục vụ cho việc đánh giá, phân tích hiệu quả kinh doanh và kiểm tra tình hình thực hiện các chế độ tài chính hiện hành. Tổ chức kế toán bán hàng và kết quả bán hàng có tầm quan trọng rất lớn không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đối với bản thân doanh nghiệp, có bán được hàng thì mới có thu nhập để bù đắp những chi phí bỏ ra, có điều kiện để mở rộng hoạt động kinh doanh, nâng cao đời sống của người lao động, tạo nguồn tích lũy cho nền kinh tế quốc dân. Việc xác định chính xác kết quả bán hàng là cơ sở xác định chính xác hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp đối với nhà nước thông qua việc nộp thuế, phí, lệ phí vào ngân sách nhà nước, xác định cơ cấu chi phí hợp lý và sử dụng có hiệu quả cao số lợi nhuận thu được; giải quyết hài hòa giữa các lợi ích kinh tế: Nhà nước, tập thể và cá nhân người lao động.
Những vấn đề cơ bản về quá trình bán hàng và kết quả bán hàng SV: Vương Thị Thanh Nhàn 9 Lớp LC.21 Chuyên đề cuối khoá Học viện Tài Chính 1. Phương thức bán hàng 1. Bán hàng trực tiếp Theo phương thức này, khi doanh nghiệp giao hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán ngay hoặc chấp nhận thanh toán, đảm bảo các điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng. Các phương thức bán hàng trực tiếp bao gồm: * Bán hàng thu tiền ngay.
* Bán hàng được người mua chấp nhận thanh toán ngay (không có lãi trả chậm). * Bán hàng trả chậm, trả góp có lãi. * Bán hàng đổi hàng… 1. Gửi hàng đi bán Căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký giữa đơn vị bán buôn và đơn vị mua hàng, bên bán phải chuyển hàng cho bên mua theo địa điểm đã ghi trong hợp đồng bằng phương tiện vận tải tự có hoặc thuê ngoài.
Hàng hóa chuyển đi vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, chỉ khi nào nhận được tiền hàng hoặc bên mua xác nhận là đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì mới được coi là bán hàng. Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp chịu hoặc bên mua phải trả tùy theo quy định trong hợp đồng đã ký giữa hai bên. Doanh thu bán hàng 1. Khái niệm, nội dung Doanh thu là tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Doanh thu tùy theo từng loại hình kinh doanh và phát sinh từ các giao dịch, nghiệp vụ sau: - Bán hàng hóa mua vào. - Tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia. SV: Vương Thị Thanh Nhàn 10 Lớp LC.21 Chuyên đề cuối khoá Học viện Tài Chính - Doanh thu về cho thuê hoạt động, nhượng bán, thanh lý bất động sản đầu tư… Doanh thu bán hàng là toàn bộ số tiền đã hoặc sẽ thu được trong một kỳ hạch toán của hoạt động kinh doanh từ các giao dịch và nghiệp vụ bán hàng hóa cho khách hàng gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). Điều kiện ghi nhận Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn tất cả 5 điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua.
- Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng. - Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
Cách xác định doanh thu Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được. Doanh thu phát sinh từ giao dịch được xác định bởi thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ (-) các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại. Đối với các khoản tiền hoặc tương đương tiền không được nhận ngay (doanh thu bán hàng trả chậm, trả góp) thì doanh thu được xác định bằng cách quy đổi giá trị danh nghĩa của các khoản sẽ thu được trong tương lai về giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu theo tỷ lệ lãi suất hiện hành.
Giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu có thể nhỏ hơn giá trị danh nghĩa sẽ thu được trong tương lai. SV: Vương Thị Thanh Nhàn 11 Lớp LC.21 Chuyên đề cuối khoá Học viện Tài Chính Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụ tương tự về bản chất và giá trị thì việc trao đổi đó không được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu.