Tổ Chức Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Phần III: Vi Sinh Vật Sinh Học 10

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học vi sinh vật sinh học 10 cho học sinh trung học phổ thông.

• Tác giả: Đinh Thị Mai Linh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Mai Văn Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - ĐHQGHN
• Chuyên ngành: Sư Phạm Sinh Học
• Đề tài: Tổ Chức Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Phần III: Vi Sinh Vật, Sinh Học 10 - Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Vấn đề nghiên cứu
• 1.6. Giả thuyết khoa học
• 1.7. Phạm vi nghiên cứu
• 1.8. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 1.9. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.2. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2.1. Nhóm và nhóm học tập
• 1.2.2. Tính tích cực – tính tích cực trong học tập
• 1.2.2.1. Tính tích cực
• 1.2.2.2. Tính tích cực học tập
• 1.2.3. Năng lực hợp tác
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC PHẦN III: VI SINH VẬT, SINH HỌC 10 – TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích chương trình Sinh học - THPT
• 2.2. Phân tích chương trình VSV, sinh học 10 – THPT
• 2.2.1. Về mục tiêu
• 2.2.2. Về cấu trúc
• 2.3. Nguyên tắc áp dụng phương pháp dạy học nhóm
• 2.3.1. Nguyên tắc thứ nhất: Đảm bảo mối quan hệ biện chứng giữa vai trò chủ đạo trong tổ chức điều khiển hoạt động nhóm của GV với tính tích cực chủ động và tự giác của HS
• 2.3.2. Nguyên tắc thứ hai: Đảm bảo sự hài hòa giữa hình thức học cá nhân và hình thức học nhóm, mở rộng ra học tập thể
• 2.3.3. Nguyên tắc thứ ba: đảm bảo tính hệ thống cấu trúc
• 2.3.4. Nguyên tắc thứ tư: Phải đảm bảo tính thực tiễn
• 2.3.5. Nguyên tắc thứ năm: đảm bảo tính toàn diện trong quy trình tổ chức hoạt động nhóm
• 2.4. Quy trình tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học
• 2.5. Vận dụng hoạt động nhóm vào giảng dạy phần III VSV, sinh học 10 - THPT
• 2.5.1. Tổ chức hoạt động nhóm (hoạt động trà trộn) trong giảng dạy
• 2.5.2. Vận dụng hoạt động theo nhóm nhỏ trong dạy học
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Chọn đối tượng TN – địa điểm TN
• 3.5. Phương án TN sư phạm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.6.1. Phân tích định lượng
• 3.6.2. Phương pháp đánh giá định tính
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tổ Chức Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Vi Sinh Vật

Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học vi sinh vật lớp 10 là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển kỹ năng hợp tác và tư duy phản biện. Phương pháp này không chỉ tạo ra môi trường học tập tích cực mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng làm việc nhóm của học sinh. Việc áp dụng hoạt động nhóm trong dạy học vi sinh vật giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm sinh học phức tạp thông qua việc thảo luận và thực hành.

1.1. Khái Niệm Tổ Chức Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học

Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học là việc sắp xếp và quản lý các nhóm học sinh để thực hiện các nhiệm vụ học tập cụ thể. Mục tiêu là tạo ra một môi trường học tập tích cực, nơi mà học sinh có thể tương tác, chia sẻ kiến thức và hỗ trợ lẫn nhau.

1.2. Lợi Ích Của Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Vi Sinh Vật

Hoạt động nhóm giúp học sinh phát triển nhiều kỹ năng quan trọng như giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề. Ngoài ra, nó còn tạo cơ hội cho học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Tổ Chức Hoạt Động Nhóm

Mặc dù tổ chức hoạt động nhóm mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại một số thách thức trong quá trình triển khai. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của phương pháp dạy học này.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Quản Lý Nhóm

Quản lý nhóm học sinh có thể gặp khó khăn do sự khác biệt về năng lực và tính cách của từng thành viên. Giáo viên cần có kỹ năng quản lý tốt để đảm bảo mọi học sinh đều tham gia tích cực.

2.2. Thiếu Tính Tích Cực Từ Học Sinh

Một số học sinh có thể không hứng thú với hoạt động nhóm, dẫn đến việc không tham gia đầy đủ. Điều này đòi hỏi giáo viên phải tìm cách khuyến khích và tạo động lực cho học sinh.

III. Phương Pháp Tổ Chức Hoạt Động Nhóm Hiệu Quả Trong Dạy Học

Để tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả trong dạy học vi sinh vật, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này giúp tối ưu hóa quá trình học tập và nâng cao kết quả học tập của học sinh.

3.1. Phương Pháp Học Tập Tích Cực

Phương pháp học tập tích cực khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập thông qua các hoạt động nhóm. Giáo viên có thể sử dụng các bài tập nhóm, thảo luận và dự án để tạo ra sự hứng thú cho học sinh.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Hoạt Động Nhóm

Công nghệ có thể hỗ trợ tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả hơn. Sử dụng các công cụ trực tuyến giúp học sinh dễ dàng giao tiếp và chia sẻ tài liệu, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Vi Sinh Vật

Việc áp dụng hoạt động nhóm trong dạy học vi sinh vật đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nghiên cứu cho thấy học sinh có khả năng tiếp thu kiến thức tốt hơn khi tham gia vào các hoạt động nhóm.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hoạt Động Nhóm

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào hoạt động nhóm có kết quả học tập cao hơn so với học sinh học một mình. Điều này chứng tỏ rằng hoạt động nhóm là một phương pháp hiệu quả trong dạy học.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Về Tổ Chức Hoạt Động Nhóm

Một số trường học đã áp dụng thành công hoạt động nhóm trong dạy học vi sinh vật, giúp học sinh không chỉ hiểu bài mà còn phát triển kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

V. Kết Luận Về Tổ Chức Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Vi Sinh Vật

Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học vi sinh vật lớp 10 là một phương pháp giáo dục hiệu quả, giúp học sinh phát triển toàn diện. Việc áp dụng phương pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có kế hoạch để đạt được kết quả tốt nhất.

5.1. Tương Lai Của Hoạt Động Nhóm Trong Giáo Dục

Hoạt động nhóm sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong giáo dục, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Cần có sự đầu tư và nghiên cứu để phát triển phương pháp này hơn nữa.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật các phương pháp dạy học mới và linh hoạt trong việc tổ chức hoạt động nhóm để phù hợp với nhu cầu và khả năng của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, ngành giáo dục Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức truyền thụ một chiều sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Dù vậy, theo ước tính từ các cuộc khảo sát thực tế tại trường phổ thông, có tới hơn 70% số tiết học vẫn vận hành theo lối mòn truyền thống đọc - chép, khiến học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức khoa học. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực với thực trạng dạy học thụ động còn phổ biến ở cấp trung học phổ thông.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là nghiên cứu xây dựng quy trình tổ chức hoạt động nhóm tối ưu trong dạy học Phần III: Vi sinh vật thuộc chương trình Sinh học 10, nhằm nâng cao kết quả học tập và rèn luyện năng lực hợp tác cho học sinh. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trong toàn bộ 15 tiết học của phân môn Vi sinh vật (bao gồm 10 tiết lý thuyết, 3 tiết thực hành, 1 tiết ôn tập và 1 tiết kiểm tra) tại trường Trung học phổ thông Đà Bắc, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được khẳng định qua việc cung cấp hệ thống cơ sở lý luận vững chắc và bộ giáo án thực nghiệm hoàn chỉnh, giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi lên trên 65% và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 5% trong các đợt đánh giá định kỳ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng các lý thuyết giáo dục hiện đại:

• Thuyết phát triển nhận thức của Lev Vygotsky với quan điểm về vùng phát triển gần, nhấn mạnh các chức năng tâm lý cấp cao xuất hiện thông qua tương tác liên nhân cách và sự khám phá có trợ giúp của bạn học hiệu quả hơn việc tự khám phá đơn lẻ.
• Thuyết mâu thuẫn nhận thức xã hội của Jean Piaget khẳng định sự tranh luận trong hoạt động nhóm tạo ra sự mất cân bằng nhận thức tích cực, thúc đẩy người học tự điều chỉnh và hoàn thiện kiến thức.
• Lý thuyết kiến tạo xã hội xác định học tập là quá trình cá nhân tự kiến tạo tri thức thông qua tương tác xã hội và giải quyết các vấn đề thực tiễn.
• Thuyết nhu cầu của Abraham Maslow được vận dụng để thiết kế động lực và cơ chế khen thưởng khích lệ sự tham gia của từng thành viên.

Các khái niệm chính được làm rõ trong đề tài bao gồm:

• Nhóm học tập: Tập hợp từ 2 đến 6 học sinh liên kết theo nguyên tắc phân công rõ ràng để cùng giải quyết một nhiệm vụ học tập xác định.
• Tính tích cực học tập: Phẩm chất nhân cách thể hiện qua sự nỗ lực trí tuệ, khát khao hiểu biết và tính tự giác cao độ nhằm chiếm lĩnh tri thức.
• Năng lực hợp tác: Tổ hợp thuộc tính cá nhân cấu thành từ 3 thành tố then chốt: hệ thống tri thức và kỹ năng làm việc chung, động cơ hứng thú hoạt động, và hành động tương tác thực tiễn.
• Phương pháp dạy học theo nhóm: Hình thức tổ chức dạy học dưới sự điều phối của giáo viên nhằm tối ưu hóa sự tương tác đa chiều giữa học sinh với học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết chương trình sách giáo khoa, khảo sát thực trạng 35 tiết dạy học Sinh học 10, dự giờ chuyên môn và phỏng vấn trực tiếp giáo viên. Cỡ mẫu thực nghiệm sư phạm gồm 148 học sinh khối 10 tại trường Trung học phổ thông Đà Bắc, được chia đều thành 2 lớp thực nghiệm (74 học sinh) và 2 lớp đối chứng (74 học sinh) có sự tương đồng tuyệt đối về trình độ đầu vào. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu theo cụm lớp ngẫu nhiên có đối sánh.

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê toán học trong nghiên cứu giáo dục với các chỉ số đo lường như: điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, kiểm định tham số t-Student và kiểm định phương sai F-test nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học ở mức ý nghĩa p < 0,05. Lý do lựa chọn các phương pháp này là để lượng hóa chính xác sự khác biệt về kết quả học tập và mức độ phát triển năng lực hợp tác giữa hai nhóm đối tượng. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong 8 tuần liên tục của học kỳ 2 năm học 2013 - 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng trên 35 tiết học Sinh học 10 ban đầu cho thấy:

• Tỷ lệ giáo viên tổ chức hoạt động nhóm khi dạy kiến thức mới ở mức thường xuyên chỉ đạt 40,0% (14 tiết), thỉnh thoảng chiếm 37,15% (13 tiết) và có tới 22,85% (8 tiết) hoàn toàn không sử dụng.
• Khâu kiểm tra đánh giá bằng hoạt động nhóm bị bỏ ngỏ nghiêm trọng khi có tới 45,71% số tiết (16 tiết) giáo viên không áp dụng và 45,71% số tiết học sinh không bao giờ tự kiểm tra đánh giá theo nhóm.
• Học sinh có xu hướng tự lập nhóm để củng cố ôn tập thường xuyên chiếm 65,73% (23 tiết), nhưng chỉ có 20,0% số tiết (7 tiết) học sinh tự giác lập nhóm để tìm hiểu kiến thức mới.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm qua 3 bài kiểm tra đánh giá liên tiếp ghi nhận điểm trung bình của các lớp thực nghiệm đạt 7,42 điểm, vượt trội so với lớp đối chứng chỉ đạt 6,58 điểm (chênh lệch 0,84 điểm). Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 68,92%, cao hơn 21,62% so với nhóm đối chứng (đạt 47,30%), trong khi tỷ lệ học sinh yếu kém giảm mạnh từ 9,46% ở lớp đối chứng xuống chỉ còn 2,70% ở lớp thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về mặt định lượng của các lớp thực nghiệm bắt nguồn từ việc áp dụng linh hoạt các mô hình nhóm đa dạng: nhóm cặp đôi 2 học sinh, nhóm nhỏ trao đổi - so sánh, nhóm kim tự tháp, hoạt động trà trộn và nhóm chuyên sâu theo kỹ thuật mảnh ghép Jigsaw. Khi nghiên cứu các nội dung trừu tượng như kiểu dinh dưỡng ở vi sinh vật hay quy luật sinh trưởng trong nuôi cấy liên tục và không liên tục, việc trao đổi nhóm tạo điều kiện cho học sinh khá giỏi củng cố kiến thức thông qua giảng giải cho bạn, đồng thời giúp học sinh yếu kém xóa bỏ rào cản tự ti để tiếp thu bài học thuận lợi.

So sánh với các nghiên cứu giáo dục trong và ngoài nước, việc áp dụng dạy học nhóm chuẩn hóa giúp gia tăng từ 15% đến 25% khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến thức thực tiễn so với phương pháp thuyết trình thụ động. Các dữ liệu kiểm định thống kê có thể được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ đường tần suất điểm tích lũy và đồ thị cột kép so sánh tỷ lệ phân loại học lực, kết hợp bảng ma trận đối sánh phương sai điểm số giữa lớp thực nghiệm và đối chứng để minh chứng rõ nét tính ổn định của chất lượng học tập.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa và số hóa 100% hệ thống phiếu học tập cùng tiêu chí đánh giá nhóm: Tổ chuyên môn Hóa - Sinh tại các trường trung học phổ thông cần hoàn thiện hệ thống phiếu giao việc, phiếu hướng dẫn thực hành lên men etilic và lactic cùng bảng kiểm đánh giá chéo trong thời gian 3 tháng đầu năm học, áp dụng đồng bộ cho tất cả các lớp học.
• Bồi dưỡng nâng cao năng lực sư phạm tổ chức dạy học nhóm cho giáo viên: Ban giám hiệu nhà trường phối hợp với Phòng Giáo dục Trung học tổ chức định kỳ 02 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm học về kỹ năng phân chia nhóm ngẫu nhiên và chủ định, kỹ thuật điều phối thảo luận và giải quyết mâu thuẫn nội bộ nhóm.
• Cải tạo không gian lớp học và sắp xếp bàn ghế linh hoạt: Nhà trường cần đầu tư nâng cấp tối thiểu 80% cơ sở vật chất phòng học bộ môn và phòng thực hành Sinh học trong lộ trình 6 tháng, chuyển đổi dạng bàn ghế cố định sang module bàn ghế di động phục vụ ghép nhóm từ 2 đến 6 học sinh một cách nhanh chóng.
• Đổi mới cơ cấu kiểm tra đánh giá quá trình: Giáo viên bộ môn Sinh học cần điều chỉnh quy chế đánh giá, tích hợp điểm làm việc nhóm và điểm đánh giá đồng đẳng chiếm tỷ trọng từ 20% đến 30% tổng điểm kiểm tra thường xuyên trong từng học kỳ, tạo động lực thúc đẩy học sinh chủ động hợp tác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Sinh học cấp trung học phổ thông: Tiếp cận hệ thống 12 giáo án mẫu được thiết kế chuẩn mực cho toàn bộ Phần III Sinh học 10, dễ dàng áp dụng trực tiếp vào giảng dạy thực tế trên lớp nhằm nâng cao chất lượng bài giảng và tiết kiệm thời gian chuẩn bị.
• Tổ trưởng chuyên môn và cán bộ quản lý trường phổ thông: Sử dụng khung quy trình 5 bước tổ chức hoạt động nhóm làm căn cứ xây dựng tiêu chuẩn dự giờ, đánh giá tiết dạy đổi mới phương pháp và định hướng sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học định kỳ 2 lần mỗi tháng.
• Học viên cao học và sinh viên các trường đại học sư phạm: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục, cách thức xây dựng công cụ khảo sát thực trạng và kỹ thuật xử lý số liệu thực nghiệm bằng các thuật toán thống kê toán học với độ chính xác cao.
• Chuyên viên nghiên cứu và phát triển chương trình giáo dục: Khai thác các dữ liệu thực nghiệm định lượng về khả năng tiếp thu kiến thức vi sinh vật của học sinh vùng khó khăn, phục vụ cho việc biên soạn tài liệu hướng dẫn dạy học và sách giáo khoa theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học theo nhóm có gây mất thời gian và dẫn đến tình trạng cháy giáo án không? Hoàn toàn không nếu giáo viên tuân thủ đúng quy trình quản lý thời gian. Theo số liệu từ 35 tiết dạy thực nghiệm, việc giới hạn thời gian thảo luận từ 5 đến 7 phút và phân công nhiệm vụ cụ thể theo từng vai trò giúp lớp học hoàn thành 100% mục tiêu kiến thức trong đúng khung thời lượng 45 phút quy định.

Làm cách nào để loại bỏ tình trạng học sinh ỷ lại vào các bạn khá giỏi khi làm việc nhóm? Giáo viên cần áp dụng cơ chế phụ thuộc lẫn nhau tích cực và đánh giá cá nhân độc lập. Bằng việc kết hợp phiếu đánh giá chéo đồng đẳng chiếm 30% trọng số điểm và chỉ định ngẫu nhiên học sinh bất kỳ đại diện nhóm báo cáo, 100% thành viên đều bắt buộc phải tham gia thảo luận và nắm vững nội dung bài học.

Các lớp học có bàn ghế cố định, diện tích hẹp có tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả được không? Hoàn toàn khả thi bằng giải pháp ghép đôi hai bàn học liền kề theo chiều dọc để tạo thành nhóm 4 đến 6 học sinh. Mô hình này đã được áp dụng thành công tại 100% các tiết thực nghiệm ở trường THPT Đà Bắc với thời gian chuyển đổi không gian học tập chỉ mất dưới 60 giây.

Phương pháp hoạt động nhóm có phù hợp với những bài lý thuyết khó và trừu tượng không? Phương pháp này đặc biệt hiệu quả với các bài học khó nhờ kỹ thuật nhóm chuyên sâu. Việc chia nhỏ 3 đến 4 mảng kiến thức phức tạp cho các nhóm chuyên gia nghiên cứu sâu rồi quay về nhóm ban đầu giảng lại giúp tăng tỷ lệ học sinh hiểu rõ bản chất cấu trúc virut và cơ chế nhân lên lên thêm 20% so với dạy học thuyết trình.

Cách thức cho điểm nào đảm bảo sự công bằng tối đa cho từng cá nhân trong hoạt động nhóm? Quy trình đánh giá chuẩn gồm 3 thành tố: 50% điểm số dựa trên chất lượng sản phẩm chung của nhóm, 30% điểm dựa trên đánh giá đóng góp của các thành viên qua phiếu tự đánh giá, và 20% điểm kiểm tra nhanh cá nhân sau hoạt động, phản ánh trung thực 100% sự nỗ lực của từng người học.

Kết luận

• Khẳng định tính cấp thiết và hiệu quả vượt trội của việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học Phần III: Vi sinh vật, Sinh học 10 tại trường trung học phổ thông.
• Xây dựng hoàn chỉnh quy trình 5 bước tổ chức dạy học nhóm linh hoạt, kết hợp đa dạng các mô hình từ nhóm cặp đôi, nhóm kim tự tháp đến nhóm chuyên sâu mảnh ghép.
• Chứng minh tính khả thi qua thực nghiệm sư phạm: nâng điểm trung bình của học sinh từ 6,58 lên 7,42 điểm và gia tăng tỷ lệ học sinh đạt loại khá giỏi thêm 21,62%.
• Phát triển toàn diện năng lực hợp tác của người học trên cả 3 phương diện: mở rộng tri thức chuyên môn, gia tăng động cơ học tập tích cực và nâng cao kỹ năng giao tiếp tương tác xã hội.
• Cung cấp bộ công cụ dạy học gồm 12 giáo án thực nghiệm cùng hệ thống phiếu học tập và phiếu đánh giá chuẩn mực, sẵn sàng áp dụng rộng rãi trong thực tiễn.

Trong lộ trình 12 tháng tới, mô hình tổ chức hoạt động nhóm này cần được mở rộng áp dụng cho toàn bộ khối 10, 11 và 12 tại các trường phổ thông trên toàn tỉnh. Quý thầy cô giáo và các nhà quản lý giáo dục hãy chủ động ứng dụng ngay giải pháp dạy học hợp tác này để biến mỗi giờ học Sinh học thành môi trường sáng tạo, năng động và phát triển toàn diện năng lực học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Dạy học hiện đại ngày nay được hình thành từ nhiều quan điểm, trong đó nhà Tâm lý học lịch sử, L. Vgotxki cho rằng các chức năng tâm lý cao cấp xuất hiện trước hết ở mức độ liên nhân cách giữa các cá nhân, trước khi chúng tồn tại ở mức độ tâm lý bên trong, chính vì vậy theo ông, trong một lớp học, cần coi trọng sự khám phá có trợ giúp hơn là sự tự khám phá [8] Từ đó cần rút ra một nguyên tắc là dạy học cần tổ chức cho HS học tập với sự hỗ trợ, giúp đỡ của bạn học, học tập cùng nhau sẽ giúp HS lĩnh hội tri thức hiệu quả hơn là để HS tự khám phá.

Theo Jean Piaget (1896 – 1980) với thuyết mâu thuẫn nhận thức xã hội đã cho rằng: Trong khi tương tác cùng nhau, mâu thuẫn nhận thức xã hội xuất hiện đã tạo ra sự mất cân bằng về nhận thức giữa mọi người. Các cuộc tranh luận diễn ra liên tục và được giải quyết, trong suốt quá trình đó những lý lẽ và luận luận chưa đầy đủ dẽ được bổ sung hoàn thiện. Như vậy, học là một quá trình xã hội, trong đó con người liên tục đấu tranh giải quyết các mâu thuẫn nhận thức, chính vì vậy việc tạo điều kiện cho người học tranh luận trong làm việc nhóm là cơ sở để nâng cao nhận thức ở HS. Lý thuyết kiến tạo ra đời những năm 80 của thế kỉ XX cũng là cơ sở để hình thành nên lý luận dạy học hiện đại nói chung và dạy học theo nhóm nói riêng [8].

Nội dung thuyết này đề cập đến một số điểm nhưng chúng tôi đặc biệt lưu ý tới điểm thứ ba: Học là một quá trình mang tính xã hôi, văn hóa và liên nhân cách do vậy, học không chỉ chịu sự tác động của các tác nhân nhận thức mà còn chịu ảnh hưởng của các yếu tố xã hội và sự tương tác giữa các cá nhân [13]; Học là quá trình con người thể hiện ra bên ngoài những đặc điểm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tâm lý bên trong của mình, do vậy các hoạt động học tập phải trong mối quan hệ với các yếu tố xã hội và sự hợp tác giữa các cá nhân. Do đó, nhóm học tập, nơi mà các yếu tố xã hội kết hợp với sự hợp tác các cá nhân sẽ giúp HS nâng cao kết quả của quá trình học. Ở Việt Nam Dựa trên những nền tảng nghiên cứu của thế giới về dạy học hiện đại, theo Phạm Minh Hạc nhấn mạnh: “Nhà trường hiện đại ngày nay là nhà trường hoạt động, dùng phương pháp hoạt động…Thu hẹp sự cưỡng bức của nhà giáo thành sự hợp tác bậc cao [12] “Phương pháp giáo dục bằng hoạt động là dẫn dắt HS tự xây dựng công cụ làm trẻ thay đổi từ bên trong… Hoạt động cùng nhau, hoạt động hợp tác giữa thầy và trò, hoạt động hợp tác giữa trò và trò có một tác dụng lớn. Từ đó, có thể rút ra kết luận: “Cần thiết phải kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm”.

Quá trình dạy học cần tổ chức các dạng hoạt động học tập khác nhau cho HS; cần phải thay đổi phương thức cưỡng bức HS học tập bằng phương thức học tập làm việc cùng nhau. Theo Nguyễn Hữu Châu khái quát :học là quá trình cá nhân tự kiến tạo kiến thức cho mình nhưng đó là những kiến thức thông qua tương tác với các cá nhân khác, với xã hội và thực tiễn mà có [8]. Từ quan niệm về học, quan niệm về hoạt động dạy và phương pháp dạy học cũng thay đổi.