phần mở đầu, kế t luâ ̣n, danh mu ̣c tài liê ̣u tham khảo nô ̣i dung chính của luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận về dạy học theo góc. Chƣơng 2: Thiết kế tiến trình dạy học theo góc nội dung kiến thức phần các lực cơ học chƣơng trình Vật lí lớp 10 THPT Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO GÓC 1. Phƣơng pháp dạy học tích cực 1. Khái niệm phương pháp dạy học tích cực - Thuật ngữ “Phƣơng pháp dạy học tích cực” đƣợc dùng để chỉ những phƣơng pháp giáo dục/dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học.
- Phƣơng pháp dạy và học tích cực đề cập đến các hoạt động dạy và học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập và phát triển tính sáng tạo của ngƣời học. Trong đó, các hoạt động học tập đƣợc tổ chức, đƣợc định hƣớng bởi giáo viên, ngƣời học không thụ động, chờ đợi mà tự lực, tích cực tham gia vào quá trình tìm kiếm, khám phá, phát hiện kiến thức, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong thực tiễn, qua đó lĩnh hội nội dung học tập và phát triển năng lực sáng tạo. - Trong dạy và học tích cực, hoạt động học tập đƣợc thực hiện trên cơ sở hợp tác và giao tiếp ở mức độ cao. Phƣơng pháp dạy và học tích cực không phải là một phƣơng pháp dạy học cụ thể, mà là một khái niệm, bao gồm nhiều phƣơng pháp, hình thức, kĩ thuật cụ thể khác nhau nhằm tích cực hóa, tăng cƣờng sự tham gia của ngƣời học, tạo điều kiện cho ngƣời học phát triển tối đa khả năng học tập năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.
- Phƣơng pháp dạy học tích cực đem lại cho ngƣời học hứng thú, niềm vui trong học tập, nó phù hợp với đặc tính ƣu thích hoạt động của trẻ em. Việc học đối với học sinh khi đã trở thành niềm hạnh phúc sẽ giúp các em tự khẳng định mình và nuôi dƣỡng lòng khát khao sáng tạo. Nhƣ vậy, dạy và học tích cực nhấn mạnh đến tính tích cực hoạt động của ngƣời học và tính nhân văn của giáo dục. - Bản chất của dạy và học tích cực là: + Khai thác động lực học tập ở ngƣời học để phát triển chính họ.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Coi trọng lợi ích, nhu cầu của cá nhân để chuẩn bị tốt nhất cho họ thích ứng với đời sống xã hội. - Trong dạy và học tích cực, mối quan hệ giữa giáo viên với học sinh và giữa học sinh với học sinh có thể đƣợc thể hiện qua sơ đồ: Giảng viên/giáo viên Tác động qua lại trong môi trƣờng học tập an toàn Học sinh Học sinh Sơ đồ 1.1: Sơ đồ mối quan hệ giữa giáo viên với học sinh trong dạy và học tích cực - Trong bối cảnh của thời kì đổi mới, giáo dục cần phát triển để đáp ứng yêu cầu của xã hội, các nhà nghiên cứu đã đƣa ra các tiêu chí quan trọng trong đổi mới phƣơng pháp dạy học nhƣ sau: + Tiêu chí hàng đầu của việc dạy và học là cách học. + Phẩm chất cần phát huy mạnh mẽ là tính chủ động của ngƣời học. + Công cụ cần khai thác triệt để là công nghệ thông tin và đa phương tiện.
Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực 1. Dạy học tăng cường phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh Trong phƣơng pháp dạy học tích cực, học sinh đƣợc cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chƣa rõ, chƣa biết trên cơ sở những điều đã biết. Học sinh đƣợc đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, đƣợc trực tiếp quan sát, thảo luận, trao đổi, làm thí nghiệm, đƣợc khuyến khích giải quyết vấn đề theo cách suy nghĩ của mình, đƣợc động viên trình bày quan điểm riêng của mỗi cá 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Qua đó, học sinh không những chiếm lĩnh đƣợc kiến thức và kĩ năng mới mà còn làm chủ cách thức xây dựng kiến thức, kĩ năng đó, đƣợc bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo.
Giáo viên chỉ là ngƣời hƣớng dẫn hành động của học sinh. Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp và phát huy năng lực tự học của học sinh Phƣơng pháp dạy học tích cực xem việc rèn luyện phƣơng pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp năng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học. Trong các phƣơng pháp học thì cốt lõi là phƣơng pháp tự học. Nếu rèn luyện cho ngƣời học có đƣợc phƣơng pháp,kĩ năng, thói quen và ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng say mê học tập, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi ngƣời học và kết quả học tập sẽ đƣợc nâng lên gấp bội.
Việc dạy phƣơng pháp học phải đƣợc quan tâm đúng mức để rèn luyện khả năng học tập liên tục, suốt đời cho học sinh, tạo sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động Để hƣớng dẫn tự học, giáo viên cần quan tâm đến các vấn đề sau: + Học sinh có đƣợc tạo điều kiện để sáng tạo không? + Học sinh có thể hoạt động độc lập không? + Học sinh có đƣợc khuyến khích đƣa ra những giải pháp của mình không? + Học sinh có đƣợc tự chủ trong các hoạt động học tập không? + Học sinh có thể xây dựng con đƣờng/quá trình học tập cho riêng mình không? + Học sinh có thể lựa chọn các chủ đề, bài tập/nhiệm vụ khác nhau không? + Học sinh có thể tự giác đánh giá không? 1. Dạy học coi trọng hướng dẫn tìm tòi Việc coi trọng hƣớng dẫn tìm tòi là giúp học sinh phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề và nhấn mạnh rằng học sinh có thể học đƣợc phƣơng pháp học 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông qua hoạt động. Nó đòi hỏi về phía ngƣời học sự học tập tích cực để tìm ra lời giải đáp cho vấn đề đặt ra và về phía ngƣời dạy cần có hƣớng dẫn kịp thời giúp cho sự tìm tòi của ngƣời học đạt kết quả. Dạy học chú trọng đến sự quan tâm và hứng thú của học sinh của học sinh, nhu cầu và lợi ích của xã hội.
Dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên, học sinh đƣợc chủ động lựa chọn vấn đề mà mình quan tâm ham thích, tự lực tiến hành nghiên cứu giải quyết vấn đề và trình bày kết quả. Việc nghiên cứu có thể tiến hành theo các nhân hoặc theo nhóm nhỏ. Đây chính là đặc trƣng lấy học sinh làm trung tâm. Các chủ đề/nội dung tìm hiểu, nghiên cứu có thể do học sinh tự đề xuất hoặc lựa chọn trong số các chủ đề/nội dung do giáo viên giới thiệu, định hƣớng.
Các chủ đề/ nội dung gắn với nhu cầu, lợi ích của ngƣời học cũng nhƣ của thực tiễn, xã hội. Điều này làm cho kiến thức có tính ứng dụng cao và ngƣời học hiểu đƣợc giá trị, tác dụng, sự cần thiết của những kiến thức đó trong thực tiễn, xã hội. Tăng cường hoạt động học tập cá nhân, phối hợp với học tập hợp tác Trong dạy và học tích cực, giáo viên cần quan tâm đến sự phân hóa về trình độ nhận thức, cƣờng độ, tiến độ hoàn thành các nhiệm vụ học tập của mỗi học sinh. Trên cơ sở đó xây dựng các nhiệm vụ/bài tập, mức độ hỗ trợ phù hợp với khả năng của mỗi các nhân nhằm phát huy tối đa khả năng của ngƣời học, phù hợp với phong cách học của mỗi cá nhân.
Để ngƣời học có điều kiện bộc lộ, phát triển khả năng của mình, cần đặt họ vào môi trƣờng học tập hợp tác trong các mối quan hệ thầy - trò, trò – trò. Trong mối quan hệ tƣơng tác đó, ngƣời học không chỉ học đƣợc qua thầy mà còn học đƣợc qua bạn, sự chia sẻ kinh nghiệm sẽ kích thích tính tích cực, chủ động của mỗi cá nhân, đồng thời hình thành và phát triển ở ngƣời học năng lực tổ chức, điều khiển, lãnh đạo, các kĩ năng hợp tác, giao tiếp, trình bày, giải quyết vấn đề…và tạo môi trƣờng học tập thân thiện. tuy nhiên để học hợp tác có hiệu quả, giáo viên cần hình thành cho ngƣời học thói quen học tập tự giác, tôn trọng, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giúp đỡ lẫn nhau. Đồng thời nhiệm vụ đƣợc giao phải rõ ràng, cụ thể, mỗi thành viên trong nhóm đều đƣợc phân công, xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của mình để tránh tình trạng dựa dẫm ỷ lại hoặc có những biểu hiện không hợp tác”phá rối” làm cho hoạt động hợp tác mất thời gian, kém hiệu quả.
Nhƣ vậy, khái niệm học tập hợp tác ngoài việc nhấn mạnh vai trò quan trọng hoạt động của cá nhân trong quá trình học sinh làm việc cùng nhau, còn đề cao sự tƣơng tác và ràng buộc lẫn nhau giữa các học sinh. Sự phân chia nhiệm vụ và công việc trong nhóm thể hiện mức độ hợp tác trong học tập. Nói cách khác việc học tập hợp tác đòi hỏi học sinh làm việc và học tập với những “nguyên liệu” thu đƣợc từ các thành viên của nhóm. Sự hợp tác nhằm phát triển ở học sinh những kĩ năng nhận thức, kĩ năng giao tiếp xã hội, tích cực hóa hoạt động học tập và tạo cơ hội bình đẳng trong học tập.
Kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của bạn, với tự đánh giá Việc đánh giá học sinh trong dạy học không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học tập của học sinh mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của giáo viên. Trong dạy học thụ động đánh giá là nhiệm vụ của giáo viên, học sinh là đối tƣợng đƣợc đánh giá (nói cách khác giáo viên giữ vai trò độc quyền đánh giá học sinh). Trong phƣơng pháp dạy học tích cực, giáo viên phải hƣớng dẫn cho học sinh năng lực tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học, phải tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh đƣợc tham gia đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá chính mình. Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần mà nhà trƣờng cần phải rèn luyện cho học sinh.