phần mở đầu và kết luận, kiến nghị, tiểu luận gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2: Xây dựng hoàn chỉnh hệ thống bài giảng tích hợp phần “Dòng điện trong các môi trƣờng ” Vật lí học 11 cơ bản và lên phƣơng án giảng dạy sao cho hợp lí, hiệu quả. Lập kế hoạch sử dụng chúng trong dạy học cho học sinh lớp 11 hệ văn hóa nghề trƣờng Cao đẳng nghề Hà Nam. Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu đạt đƣợc. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ DẠY HỌC THEO GÓC 1.
Dạy học tích hợp. Dạy học tích hợp là gì? Trong tiếng Anh, tích hợp đƣợc viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể”. Có nghĩa là sự phối hợp các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy. Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng.
Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”. Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tƣợng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”. Nhƣ vậy tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, qui định lẫn nhau, đó là tính liên kết và tính toàn vẹn. Nhờ có tính liên kết, mà có thể tạo nên một thực thể toàn vẹn trong đó không cần phân chia giữa các thành phần kết hợp.
Tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phần liên kết, chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau. Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hoặc giải quyết một vấn đề tình huống. Đặc điểm của dạy học tích hợp. - Khoa học ở thế kỉ XX đã chuyển từ phân tích cấu trúc lên tổng hợp hệ thống làm xuất hiện các liên ngành.
Cho nên xu thế dạy học trong nhà trƣờng là phải làm sao cho tri thức của học sinh phải xác thực và toàn diện. Quá trình dạy học phải làm sao 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com liên kết, tổng hợp hóa các tri thức đồng thời thay thế “tƣ duy cơ giới cổ điển” bằng “tƣ duy hệ thống”. Theo Xavier Rogier, nếu nhà trƣờng chỉ quan tâm dạy cho học sinh các khái niệm một cách rời rạc thì nguy cơ sẽ hình thành ở học sinh các suy luận khép kín, sẽ hình thành những con ngƣời “mù chức năng”, nghĩa là những ngƣời đã lĩnh hội kiến thức nhƣng không có khả năng sử dụng những kiến thức đó hàng ngày. - Dạy học tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn quá trình học tập với cuộc sống hằng ngày, không làm tách biệt “thế giới nhà trƣờng” với cuộc sống.
Dạy học tích hợp dạy học sinh sử dụng kiến thức trong tình huống một cách tự lực, sáng tạo. Dạy học tích hợp không chỉ quan tâm đánh giá những kiến thức đã học, mà chủ yếu đánh giá khả năng vận dụng kiến thức trong các tình huống đời sống thực tế. - Mang tính phức hợp: nội dung tích hợp có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc nhiều môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp. Dạy học tích hợp vƣợt lên trên các nội dung của môn học.
- Dạy học tích hợp làm cho các quá trình học tập mang tính mục đích rõ rệt. Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn vì dạy học tích hợp phải lựa chọn kiến thức, kĩ năng quan trọng và dành thời gian cùng các giải pháp hợp lí đối với các quá trình học tập của học sinh. - Dạy học tích hợp là một trong các quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của ngƣời học, giúp đào tạo những ngƣời có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện tại. - Dạy học tích hợp còn là tƣ tƣởng, lí thuyết giáo dục hƣớng vào sự phát triển toàn diện ngƣời học theo mục tiêu giáo dục.
Các quan niệm về dạy học tích hợp Trong quá trình nghiên cứu kinh nghiệm giáo dục thế giới, một số quan niệm về dạy học tích hợp đã đƣợc đƣa ra ở Việt Nam. Rõ ràng và có cơ sở khoa học hơn cả là những quan niệm đã đƣợc tổng kết sau đây: Theo “Từ điển giáo dục học”: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tích hợp: Hành động liên kết các đối tƣợng nghiên cứu, giảng dạy, học tập, của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học. - Tích hợp các bộ môn: Quá trình xích gần và liên kết các ngành khoa học lại với nhau trên cơ sở của những nhân tố, những quy luật giống nhau, chung cho các bộ môn, ngƣợc lại với quá trình phân hóa chúng. - Tích hợp dọc: Kiểu tích hợp trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau.
- Tích hợp ngang: Kiểu tích hợp trên cơ sở liên kết các đối tƣợng học tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau. - Tích hợp chƣơng trình: tiến hành liên kết hợp nhất nội dung các môn học có nguồn tri thức khoa học và có những quy luật chung gần gũi nhau. - Tích hợp kiến thức: hành động liên kết, nối liền các tri thức khoa học khác nhau thành một tập hợp kiến thức thống nhất. - Tích hợp kĩ năng: hành động liên kết rèn luyện hai hoặc nhiều kĩ năng thuộc cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể.
Quan niệm về tích hợp môn học trong báo cáo đề tài B91-37-12: “Đổi mới mục tiêu, nội dung và phƣơng pháp dạy học trƣờng THCS - vấn đề tích hợp”: Tích hợp theo nghĩa hẹp là: việc đƣa những vấn đề về nội dung của nhiều môn học vào một giáo trình duy nhất trong đó những khái niệm khoa học đƣợc đề cập đến theo một tinh thần và phƣơng pháp thống nhất. Có thể có tích hợp hoàn toàn hoặc một phần của các môn khoa học tự nhiên nhƣ Lí, Hóa, Sinh, Địa chất, Địa lí tự nhiên cũng nhƣ cả với một vài môn Khoa học Xã hội. Cũng có thể có sự tích hợp một phần của hai hay ba môn Khoa học tự nhiên nhƣ: Lí- Hóa, Hóa-Sinh, Lí-Sinh, Địa chất-Địa lí. Trong giáo trình tích hợp hoàn toàn cũng nhƣ một phần lại có các cách: - Liên hợp: Có sự phối hợp chặt chẽ về nội dung phƣơng pháp, kế hoạch bài giảng của các môn học tích hợp nhƣng mỗi môn vẫn đặt trong một phần riêng hoặc một chƣơng riêng.
Đây là hình thức thấp của tích hợp- tích hợp liên môn. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tổ hợp: Trong cách này thì nội dung các môn học tích hợp đƣợc hòa vào nhau hoàn toàn. Tuy nhiên đã đảm bảo phần nào tính hệ thống của mỗi môn, vẫn có những bài hoặc nội dung nặng về môn này, những bài khác nặng về môn kia; bên cạnh đó có những bài có tính chất bắc cầu giữa các môn đó. Đây là hình thức tích hợp ở mức độ cao hơn.
Ta gọi đó là sự tổ hợp các môn học khoa học. - Tích hợp: Tích hợp ở mức cao nhất nội dung của các môn học riêng rẽ đƣợc hòa vào nhau hoàn toàn và đƣợc trình bày thành những bài hoặc những chủ đề. Quan niệm tích hợp môn học theo quan điểm của Xavier Rogier nhƣ sau: - Tích hợp là một quan điểm lí luận dạy học: tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự kết hợp, sự hòa nhập,… - Tích hợp môn học có những mức độ khác nhau từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao nhƣng tựu chung lại có 4 loại chính nhƣ sau: + Tích hợp trong nội bộ môn học: ƣu tiên các nội dung của các môn học, tức nhằm duy trì các môn học riêng rẽ. + Tích hợp đa môn: một đề tài có thể nghiên cứu theo nhiều môn học khác nhau.
+ Tích hợp liên môn: trong đó chúng ta phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết một tình huống. + Tích hợp xuyên môn: trong đó chúng ta tìm cách phát triển ở học sinh những kĩ năng xuyên môn, nghĩa là những kĩ năng có thể áp dụng ở mọi nơi. Quan niệm tích hợp theo Susan M Drake ( 2007): - Tích hợp trong một môn học: tích hợp trong nội bộ môn học - Kết hợp lồng ghép: lồng ghép nội dung nào đó vào chƣơng trình sẵn có. Thí dụ lồng ghép nội dung toàn cầu hóa trong chƣơng trình của trƣờng học ở Mĩ.
- Tích hợp đa môn: có các chủ đề, các vấn đề chung giữa các môn học tuy rằng các môn vẫn nghiên cứu độc lập theo góc độ riêng biệt. - Tích hợp liên môn: Các môn học đƣợc liên hợp với nhau và giữa chúng coa những chủ đề, vấn đề, chuẩn liên môn, những khái niệm lớn và những ý tƣởng lớn là chung. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tích hợp xuyên môn: Cách tiếp cận từ cuộc sống thực và sự phù hợp đối với học sinh mà không xuất phát từ môn học bằng những khái niệm chung. Đặc điểm khác với liên môn là: Ngữ cảnh cuộc sống thực, dựa vào vấn đề, HS là ngƣời đƣa ra vấn đề, HS là nhà nghiên cứu.
Quan điểm này thống nhất với quan điểm của Xavier Rogier. Các cách tiếp cận dạy học theo quan điểm tích hợp 1. Tiếp cận từ nội dung Cách tiếp cận này xuất phát từ những nội dung (của chƣơng trình hiện hành) và biến đổi dần dần các nội dung đó để soạn thảo các năng lực, sau đó soạn thảo mục tiêu tích hợp. Cách tiếp cận này tiến hành theo 6 giai đoạn: Phân biệt các nội dung môn học quan trọng với các nội dung môn học kém quan trọng.
Giai đoạn này chỉ ra cho giáo viên thấy những nội dung mà họ cần dành nhiều thời gian cho việc dạy học. Nhƣng sách giáo khoa cũng nhƣ chƣơng trình có thể đóng vai trò này. Nếu tầm quan trọng của nội dung môn học đã đƣợc ghi rõ trong chƣơng trình thì sách giáo khoa phải tôn trọng điều đó trong chừng mực có thể. Biến đổi các nội dung môn học thành các mục tiêu.