Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học dự án. Chương 2: Tổ chức dạy học dạy án thông qua hoạt động ngoại khóa nội dung kiến thức phần “Công - Năng lượng‟‟ Vật lý lớp 10 nâng cao. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC DỰ ÁN 1.
Quá trình dạy học Quá trình dạy học là một quá trình tương tác giữa thầy và trò, trong đó thầy chủ đạo nhờ các hoạt động tổ chức, lãnh đạo, điều chỉnh hoạt động nhận thức của học sinh, còn trò tự giác, tích cực, chủ động thông qua việc tự tổ chức, tự điều chỉnh hoạt động nhận thức của bản thân nhằm đạt tới mục đích dạy học. Quá trình dạy học là một quá trình xã hội, một quá trình sư phạm đặc thù, nó tồn tại như một hệ thống bao gồm nhiều thành tố cấu trúc: Mục đích và nhiệm vụ dạy học, phương tiện dạy học, phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học, nội dung dạy học, điều kiện dạy học, chủ thể dạy học, đối tượng dạy học, kết quả dạy học. Tất cả những thành tố trong cấu trúc quá trình dạy học tồn tại trong mối quan hệ thống nhất biện chứng với nhau thống và toàn bộ hệ được đặt trong môi trường kinh tế xã hội và trong môi trường khoa học công nghệ.3] Theo quan điểm hiện đại về dạy học (Dạy học bằng hoạt động, thông qua hoạt động) thì việc tổ chức dạy học thực chất là tổ chức cho người học hoạt động tự lực thông qua đó mà chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực và hình thành thái độ. Trong mỗi hình thức tổ chức dạy học lại có nhiều cách thức tổ chức hoạt động của người học.
Lựa chọn phương pháp hay hình thức nào tổ chức hoạt động nào là tuỳ thuộc vào mục đích, nội dung, phương tiện dạy học và trình độ người học. Mỗi hình thức, phương pháp, tổ chức dạy học có ưu điểm riêng, đáp ứng được việc thực hiện một số mặt trong mục tiêu chung của dạy học vật lí. Việc phối hợp khéo léo, hài hòa các hình thức tổ chức dạy học sẽ mang lại hiệu quả cao, tạo ra một chất lượng toàn diện ở người học. Phƣơng pháp dạy và học tích cực Thuật ngữ “ PP dạy học tích cực” được dùng để chỉ những PP giáo dục/ dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.
PP dạy và học tích cực đề cập đến các hoạt động dạy và học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập và phát triển tính sáng tạo của người học. Trong đó các hoạt động học tập được tổ chức, định hướng bởi giáo viên, người học không thụ động chờ đợi mà tự lực. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tích cực tham gia vào quá trình tìm kiếm, khám phá, phát hiện kiến thức ,vận dụng kiến thức để tìm kiếm vấn đề trong thực tiễn, qua đó lĩnh hội nội dung học tập và phát triển năng lực sáng tạo.[1] Trong dạy và học tích cực, hoạt động học tập được thực nghiệm trên cơ sở hợp tác và giao tiếp ở mức độ cao. PP dạy và học tích cực không phải không phải là một PP dạy học cụ thể, mà là một khái niệm, bao gồm nhiều PP hình thức kĩ thuật cụ thể khác nhau nhằm tích cực hóa, tăng cường sự tham gia của người học, tạo điều kiện cho người học phát triển tối đa năng lực học tập, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.
PP dạy và học tích cực đem lại cho người học hứng thú, niềm vui trong học tập, nó phù hợp với đặc tính ưa thích hoạt động của trẻ em. Việc học của học sinh khi đã trở thành niềm hạnh phúc sẽ giúp các em tự khẳng định mình và nuôi dưỡng lòng khát khao sáng tạo. Như vậy dạy và học tích cực nhấn mạnh đến tính tích cực hoạt động của người học và tính nhân văn của giáo dục Bản chất của dạy và học tích cực là: - Khai thác động lực học tập ở người học để phát triển chính họ. - Coi trọng lợi ích, nhu cầu của cá nhân để chuẩn bị tốt nhất cho họ thích ứng với đời sống xã hội.[1] Trong dạy và học tích cực, mối quan hệ giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với học sinh là mối quan hệ tác động qua lại trong môi trường học tập an toàn Trong bối cảnh của thời kỳ đổi mới các nhà nghiên cứu đã đưa ra các tiêu chí quan trọng trong đổi mới PP dạy và học như sau: - Tiêu chí hàng đầu của việc dạy và học là cách học - Phẩm chất cần phát triển mạnh mẽ là tính chủ động của người học - Công cụ cần khai thác triệt để là công nghệ thông tin và đa phương tiện.
Tính tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh Trong quá trình hoạt động nhận thức học sinh phải phát huy được cao độ tính tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm Tính tích cực nhận thức là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể thông qua sự huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lí nhằm giải quyết những vấn đề học tập - nhận thức. Trong quá trình học tập người học phải phát huy cao nhất các chức năng tâm lí.
Tính tích cực nhận thức chịu ảnh hưởng rất lớn bởi các yếu tố tình cảm, ý chí và hướng thú học tập. Tính tích cực nhận thức phát triển tới mức độ cao sẽ làm hình thành tính tự chủ nhận thức. Tính tự chủ (chủ động) nhận thức theo nghĩa rộng là sự sẵn sàng về mặt tâm lí đối với sự học. Theo nghĩa hẹp tính tự chủ nhận thức là năng lực phẩm chất và nhu cầu học tập và khả năng tự tổ chức học tậpcho phép người học tự phát hiện vấn đề, tự giải quyết vấn đề, tự kiểm tra đánh giá hoạt động của mình tạo cơ sở cho việc tự học.
Trong quá trình học tập ,dưới sự định hướng của giáo viên, học sinh có thể tự lực phát hiện vấn đề bài học và tự mình đề ra giải pháp cho vấn đề đặt ra, đó là biểu hiện tự chủ trong học tập. Điều này thể hiện rõ nét tính tự chủ trong hoạt động nhận thức của học sinh. Sáng tạo theo các nhà tâm lý học thì hoạt động sáng tạo được xem là dạng hoạt động cao nhất của con người. Năng lực sáng tạo là cốt lõi của hoạt động sáng tạo, làm tiền đề bên trong của hoạt động sáng tạo, nó được xác định từ chất lượng đặc biệt của các quá trình tâm lý mà trước hết là quá trình trí nhớ, tư duy xúc cảm ý chí.
Tư duy sáng tạo là kiểu giải quyết vấn đề dựa trên sự động não tối đa nhằm tạo điều kiện tìm ra phương án tối ưu dựa trên những phương án được nêu ra. Điều này thoạt đầu nghe có vẻ đơn giản nhưng thực ra là cả một quá trình rất phức tạp đòi hỏi sự nỗ lực cao độ của hoạt động trí óc. Trước một vấn đề nan giải, khi tất cả các phương án cũ đều không thể giải quyết được, con người buộc phải tìm ra càng nhiều giải pháp càng tốt, sau đó sàng lọc và chọn ra giải pháp hay nhất trong số những giải pháp đã đưa ra. Tuy nhiên, con đường và quá trình tìm ra những giải pháp mới không hề đơn giản, đó là cả một quá trình “vật lộn” của trí não cho đến lúc cảm thấy “lóe sáng” để rồi tìm ra vấn đề.
Như vậy tính tích cực, tự chủ, tư duy sáng tạo có liên hệ mật thiết với nhau. Tính tích cực là biểu hiện của sự nảy sinh phát triển tính tự chủ trong nhận thức, khi tự 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chủ trong nhận thức thì chúng ta có khả năng tư duy sáng tạo trong tìm tòi và giải quyết vấn đề. Biểu hiện của tính tích cực, tư duy sáng tạo của học sinh 1.Tính tích cực *Các cấp độ của tính tích cực trong học tập Khi nói về tính tích cực người ta thường đánh giá nó ở cấp độ cá nhân người học trong quá trình thực hiện mục đích hoạt động chung. Tính tích cực được chia làm ba cấp độ: + Tính tích cực bắt chước, tái hiện (xuất hiện do tác động bên ngoài): học sinh bắt chước hành động của giáo viên, của bạn bè.
+ Tính tích cực tìm tòi (đi liền với quá trình hình thành khái niệm, giải quyết tình huống nhận thức): học sinh tìm cách độc lập giải quyết vấn đề đã nêu ra, tìm ra cách giải quyết hợp lí nhất. + Tích cực sáng tạo (thể hiện khi chủ thể tìm tòi kiến thức mới): học sinh nghĩ ra cách thiết kế, chế tạo sản phẩm. * Những yếu tố thúc đẩy tính tích cực của học sinh + Sự gần gũi với thực tế: Xây dựng tình huống có vấn đề, tạo mâu thuẫn nhận thức, tạo động cơ, hứng thú tìm cái mới để kích thích hứng thú và tính tích cực học tập của học sinh với những nội dung có tính thực tiễn, gần gũi với cuộc sống hàng ngày của các em, gắn với thực tế hoặc những vấn đề có tính mới mẻ nhưng không quá xa lạ với các em. + Sự phù hợp với mức độ phát triển: Cần có sự lựa chọn kĩ các vấn đề vừa sức và xác định mức độ mà học sinh có thể tham gia trong việc giải quyết từng vấn đề cụ thể.
Cần tính đến sự khác biệt về trình độ phát triển của từng đối tượng học sinh. Các yêu cầu đưa ra phải rõ ràng, tránh mơ hồ, đa nghĩa. + Không khí và các mối quan hệ trong nhóm: Kích thích hứng thú học tập cho các em bằng những phương pháp dạy học tích cực, tạo ra một môi trường học tập thoải mái, tạo điều kiện để các em phải làm việc, động viên và giúp đỡ lớp học sao cho các học sinh mạnh dạn tham gia thảo luận, đưa học sinh vào thế học tập chủ động. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Mức độ và sự đa dạng của hoạt động: Kết hợp xen kẽ nhiều hình thức tổ chức dạy học như làm việc cá nhân, hoạt động nhóm, tập thể, lớp.
Đảm bảo hỗ trợ đúng mức (các học sinh trong nhóm hỗ trợ nhau và hỗ trợ từ phía giáo viên). + Phạm vi tự do sáng tạo: học sinh được lựa chọn hoạt động, đánh giá hoạt động, quyết định quá trình thực hiện. Giáo viên động viên, khuyến khích các em tự mình giải quyết vấn đề.