CHƯƠNG I: TÍNH CỘNG ĐỒNG, ĐẶC TRƯNG CỦA TÍNH CỘNG ĐỒNG VÀ NHỮNG YẾU TỐ QUY ĐỊNH ĐẶC TRƯNG TÍNH CỘNG ĐỒNG.1 Khái niệm, cơ sở hình thành tính cộng đồng của người Hàn Quốc 1.1 Khái niệm của tính cộng đồng Ngay từ giai đoạn đầu tiên trong lịch sử phát triển của loài người, con người đã hình thành bản tính sống theo bầy đàn, tập thể. Họ cùng nhau tập hợp thành một nhóm người, sống cùng nhau, cùng làm và cùng ăn chung với nhau. Bên cạnh kĩ năng tự kiếm ăn, họ đã biết phối hợp với nhau cùng săn bắt, hái lượm. Có lẽ, ý thức cộng đồng đã hình thành, phát triển ngay từ lúc bấy giờ và cho đến tận ngày nay, việc con người hình thành lối sống cộng đồng cũng là do ảnh hưởng của nền văn minh từ thời xa xưa.
Chủ nghĩa cộng đồng ngày càng phát triển mạnh mẽ và ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người. Tính cộng đồng cũng từ đó mà sinh ra. Khái niệm tính cộng đồng là một khái niệm rộng, được nhiều ngành khoa học nghiên cứu. Tuy nhiên, theo mỗi nghiên cứu, tính cộng đồng lại được hiểu theo một nghĩa khác nhau.
Theo tác giả Trần Ngọc Thêm (2001), tr. 191: “Tính cộng đồng là sự liên kết các thành viên trong làng lại với nhau, mỗi người đều hướng tới những người khác – nó đặc trưng dương tính, hướng ngoại”. Từ góc độ tâm lý học xã hội, tác giả Đỗ Long (2000), tr. 46-47 cho rằng: “Tính cộng đồng là một đặc trưng tâm lý xã hội của nhóm, thể hiện năng lực phối hợp, kết hợp ở sự thống nhất của các thành viên trong hành động và làm cho các quan hệ qua lại của các hoạt động diễn ra một cách nhịp nhàng nhất”.
Theo tác giả Triandis (1988), thì cho rằng “tính tập thể/ cộng đồng là xu hướng của con người nhấn mạnh đến: a/ Cách nhìn nhận, nhu cầu và mục đích của nhóm nội hơn là bản thân; b/ Chuẩn mực xã hội và bổn phận do nhóm nội xác định hơn là hành vi tạo sự vui sướng cho bản thân; 7 c/ Niềm tin làm mình hòa chung với nhóm nội hơn là niềm tin phân biệt mình với nhóm nội; d/ Sự sẵn sàng hợp tác với thành viên nhóm nội; e/ Gắn bó về mặt cảm xúc với nhóm nội;” Theo Lê Văn Hảo (2004), tr. 14 định nghĩa “Tính cộng đồng là xu hướng: a) Đặt người khác, tập thể/ cộng đồng vào vị trí ưu tiên trong nhận thức của cá nhân (cái tôi phụ thuộc lẫn nhau được ưu tiên). b) Ưu tiên, coi trọng các giá trị tập thể/ cộng đồng hơn là định hướng vào các giá trị cá nhân. c) Hành động, ứng xử vì tập thể/ cộng đồng hơn là vì cá nhân.” Trong cuốn sách 교류행위를 통해 본 한국인의 사회심리 (tạm dịch: Tâm lý xã hội của người Hàn Quốc được nhìn nhận thông qua các hành vi giao lưu), 한규석 Han Gyu Seok, 최상진 Choi Sang Jin, tr.
186, có viết “우리 민족은 전통적으로 집단주의 문화의 제반 특성을 많이 지녔고 지금도 상당 부분 그러하다는 데는 모든 분석가들이 동의한다. 그러나 그 속성에 대한 심리학적 접근은 거의 이루어지지 않다가 최근에야 관심을 기울이고 있다. 집단주의는 개인주의와 대립되는 개념으로 쓰이지만 서양에서 말하는 집단주의와 한국의 집단주의에는 많은 차이가 있다. 집단주의는 흔히 집단의 목표를 성원 개인의 목표보다 우선하는 생활 방식이라고 볼 수 있다.
반면에 개인주의는 성원 개인의 목표와 삶이 집단에 우선하는 생활 방식이다. 즉 개인의 자율성과 독자성이 존중되며, 집단의 구성도 성원들의 자발적 참여에 의해 이루어지는 등의 특성을 지니고 있다.” Tạm dịch là “Tất cả các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng dân tộc Hàn Quốc mang nhiều đặc điểm của văn hóa chủ nghĩa tập thể và cho đến tận bây giờ phần lớn vẫn như vậy. Tuy nhiên, sự tiếp cận tâm lý học về đặc tính đó hầu như không được thực hiện nhưng gần đây nó mới được quan tâm đến. Chủ nghĩa tập thể được sử dụng như một khái niệm đối lập với chủ nghĩa cá nhân, nhưng giữa chủ nghĩa tập thể ở phương Tây và chủ nghĩa tập thể ở 8 Hàn Quốc lại có nhiều sự khác biệt.
Chủ nghĩa tập thể thường được coi là phương thức sinh hoạt ưu tiên mục tiêu của tập thể hơn là mục tiêu của cá nhân trong tập thể. Trái lại, chủ nghĩa cá nhân lại là phương thức sinh hoạt mà mục tiêu và cuộc sống của cá nhân được ưu tiên trong tập thể. Nói cách khác, tính tự do và tính cá nhân của cá nhân trong tập thể được xem trọng, đồng thời sự cấu thành tập thể cũng có đặc điểm như: được thực hiện bởi sự tham gia tự nguyện của các thành viên.” Những nghiên cứu này đều định nghĩa tính cộng đồng theo một cách khác nhau. Tuy nhiên, các quan niệm này đều cho rằng tính cộng đồng là tính tập thể hòa đồng, người trong tập thể luôn hướng về cộng đồng, đề cao tính tập thể hơn là tính cá nhân, đề cao “cái ta” hơn là “cái tôi”.
Từ những quan niệm trên, người viết cho rằng tính cộng đồng là sự đồng nhất của những người trong một cộng đồng, là sự gắn kết các thành viên trong cộng đồng, mỗi thành viên đều hỗ trợ lẫn nhau và đề cao lợi ích chung của cộng đồng. Hàn Quốc cũng là một trong số các quốc gia xem trọng tính cộng đồng hay tính dân tộc. Vì là quốc gia một dân tộc – một ngôn ngữ, Hàn Quốc với những nét văn hóa đồng nhất, ít bị phân hóa văn hóa theo lãnh thổ, luôn đoàn kết, coi trọng chủ nghĩa tập thể và lối sống cộng đồng. Người Hàn Quốc cũng là những người mang tính cách yêu nước, họ có lòng tự tôn dân tộc cao, luôn đoàn kết và sẵn sàng hi sinh vì lợi ích chung.2 Cơ sở hình thành tính cộng đồng của người Hàn Quốc Trong cuốn Hàn Quốc Đất nước Con người, Trung tâm Quảng bá Văn hóa hải ngoại Hàn Quốc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2009), Nhà xuất bản Thế Giới, tr.
184, có viết rằng “Người ta nói chung cho rằng, con người thời Đồ đá cổ đã bắt đầu sinh sống trên bán đảo Triều Tiên từ cách đây 40.000 năm, mặc dù vẫn chưa có gì xác thực họ chính là tổ tiên của người Triều Tiên ngày nay. Ở thời kì này có người sống trong hang động, có người thì dựng các cấu kiện trên mặt đất. Họ ăn hoa quả và các loại rễ củ ăn được, và sinh sống bằng săn bắt và đánh cá. Con người thuộc thời kì Đồ đá mới bắt đầu xuất hiện ở Triều Tiên vào khoảng năm thứ 4.000 trước công nguyên, vì người ta đã tìm ra dấu vết cho thấy sự có mặt của họ vào khoảng năm 3.000 trước công nguyên trên khắp bán đảo này.
Các nhà khoa học tin rằng, chính người thời kì Đồ đá mới đã tạo thành giống nòi người Triều Tiên ngày nay. Những người cổ xưa này lúc đầu sống gần bờ biển, bờ sông, rồi mới 9 tiến dần vào sâu trong đất liền. Biển thời đó là nơi cung cấp nguồn thức ăn chính cho họ. Họ sử dụng lưới, móc câu và dây câu để bắt cá và các hải sinh khác.
Ngoài ra họ còn săn bắt để làm thức ăn”. Điều này cho thấy, từ thời xa xưa người Hàn Quốc cổ đã hình thành cộng đồng con người cùng nhau sinh sống và biết tìm kiếm nguồn thức ăn bằng nhiều cách khác nhau như săn bắt, hái lượm,. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, Hàn Quốc chịu ảnh hưởng lớn của văn hóa Nho giáo, mà theo tư tưởng Nho giáo, mối quan hệ giữa người với người như mối quan hệ trong gia đình, mối quan hệ đồng trang lứa được xem là một tập thể trong cộng đồng. Trong cuốn sách 교류행위를 통해 본 한국인의 사회심리 (tạm dịch: Tâm lý xã hội của người Hàn Quốc được nhìn nhận thông qua các hành vi giao lưu), 한규석 Han Gyu Seok, 최상진 Choi Sang Jin, tr.
186 - 187, cũng có nói thêm rằng: “집단주의 문화는 집단의 화목을 매우 중시하는 특징을 지니고 있다. 어느 문화에서건 집단의 원초적 단위는 가족이다. 그러나 한국 사회에서 가족은 혈연 집단 이상의 유기체적 단위로 여겨진다. 즉 그 성원들은 개별적 존재로서보다는 유기체의 통합된 부분으로서 존재를 인정받으며, 모든 성원이 가족이라는 유기체를 위해 존재한다.
보모나 자식 모두가 가족의 유기체적 기능을 위한 역할을 지니고 이를 수행하는 것을 당연시한다. 이를 위해 가족 내의 화합은 기본적인 목표가 되며, 만사의 근본으로 여겨지는(家和萬事成) 유교 철학이 신라 말기에 도입되어 교려 – 조선시대를 거쳐 생활 철학으로 자리잡았다.” Tạm dịch (Văn hóa chủ nghĩa tập thể có đặc điểm rất xem trọng sự hòa thuận trong tập thể. Trong bất kỳ một nền văn hóa nào, đơn vị nguyên thủy của tập thể luôn là gia đình. Thế nhưng gia đình trong xã hội Hàn Quốc được coi là đơn vị thể hữu cơ ngoài nhóm máu.
Nghĩa là, những thành viên có được sự công nhận sự tồn tại với tư cách là một phần được thống nhất của thể hữu cơ1 hơn là sự tồn tại riêng biệt, đồng thời tất cả các thành viên đều 1 유기체: 각 부분과 전체가 밀접한 관계를 맺으며 이루어진 조직체. Thể hữu cơ: Tổ chức do các bộ phận và tổng thể có mối quan hệ mật thiết hình thành nên. 10 tồn tại vì thể hữu cơ được gọi là gia đình. Cả cha mẹ và con cái đều coi việc thực hiện điều trên là lẽ đương nhiên và có vai trò vì chức năng thể hữu cơ của gia đình.
Để làm được điều này, sự hòa hợp trong gia đình trở thành mục tiêu cơ bản và triết học Nho giáo được coi là nền tảng của mọi việc đã được đưa vào cuối thời kì Silla và đóng vai trò là triết lý sinh hoạt hoạt thông qua thời đại Goryeo – Joseon.) Vì vậy, trong mỗi mối quan hệ ấy, các thành viên trong cộng đồng phải thực hiện vai trò và nghĩa vụ của mình để duy trì sự hòa thuận, nhằm đạt đến một xã hội lý tưởng. Sự tồn tại của mỗi cá nhân là yếu tố hình thành nên một cộng đồng. Hàn Quốc nổi tiếng là đất nước có nền văn hóa thiên về chủ nghĩa cộng đồng, xem trọng mối quan hệ hài hòa giữa các thành viên trong cộng đồng.2 Đặc trưng văn hóa thể hiện tính cộng đồng của người Hàn Quốc Lịch sử Hàn quốc bắt đầu từ thởi kì Gojoseon.000 năm lịch sử, Hàn Quốc đã phát triển nên một nền văn hóa đặc sắc giao thoa với các khu vực lớn khác trong khu vực. Dù chịu nhiều ảnh hưởng của Trung Quốc và Nhật Bản nhưng Hàn Quốc vẫn giữ được những nét đặt trưng riêng trong văn hóa của dân tộc mình.
Ngoài những đặc trưng tiêu biểu như đặc trưng về trang phục, ẩm thực,. thì người Hàn Quốc còn có những đặc trưng văn hóa riêng mang đậm tính cộng đồng.