Chương 1: Sáng tác thơ và quan điểm nghệ thuật của Hữu Thỉnh Chương 2: Tứ thơ và cấu tứ trong thơ Hữu Thỉnh Chương 3: Cái tôi trữ tình trong thơ Hữu Thỉnh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG Chƣơng 1 SÁNG TÁC THƠ VÀ QUAN ĐIỂM NGHỆ THUẬT CỦA HỮU THỈNH 1.1 Hành trình sáng tạo Hữu Thỉnh là một trong những gương mặt tiêu biểu của các nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước. Tiếp bước những nhà thơ lớn cùng thời kì như Phạm Tiến Duật, Thanh Thảo, … Hữu Thỉnh đã gây được nhiều tiếng vang lớn với những đặc trưng thơ rất riêng. Cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ đã tạo cho Hữu Thỉnh những chất liệu riêng để ông làm thơ ghi lại chính cuộc đời của mình - một chân dung người lính. Hữu Thỉnh, tên thật là Nguyễn Hữu Thỉnh, bút danh Vũ Hữu.
Ông sinh năm 1942 trong một gia đình nông dân có truyền thống Nho học ở Tam Đảo, Vĩnh Phúc. Tuy nhiên quá trình lớn lên của ông cũng không hề bằng phẳng : 6 năm ở với bác ruột, 10 tuổi phải đi phu, làm đủ mọi thứ lao dịch cho các đồn binh Pháp: Vân Tập, chợ Vàng, Thanh Vân. Từ sau hòa bình lập lại năm 1954, ông mới được đến trường. Năm 1963, ông tốt nghiệp phổ thông và nhập ngũ bộ đội tăng - thiết giáp, trở thành một người lính thuộc Trung đoàn 202.
Từ đó, ông đã trực tiếp tham gia chiến đấu chống Mỹ ở nhiều chiến trường và Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau khi đất nước thống nhất, Hữu Thỉnh quay trở lại học Đại học Văn hóa và là một trong số những sinh viên khóa đầu tiên của Trường viết văn Nguyễn Du khoá 1. Năm 1982, ông làm cán bộ biên tập, Trưởng ban Thơ, Phó tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ 1990 đến nay, ông chuyển sang công tác tại Hội Nhà văn Việt Nam, làm Tổng Biên tập Tuần báo Văn nghệ, tham gia Ban Chấp hành Hội các khoá 3, 4, 5, Uỷ viên Ban Thư ký khoá 3, Phó tổng thư ký Thường trực khoá 5, Tổng Thư ký - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khoá 6-7-8, Chủ tịch Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam.
Đồng thời, nhà thơ Hữu Thỉnh còn kiêm nhiệm Uỷ viên Thường vụ Đảng uỷ Khối Tư tưởng văn hoá Trung ương, Bí thư Đảng uỷ Đảng bộ Cơ quan Hội Nhà văn Việt Nam, Bí thư Đảng đoàn Hội Nhà văn Việt Nam, Bí thư Đảng đoàn Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam; Đại biểu Quốc hội khoá X. Trên lĩnh vực thi ca, Hữu Thỉnh là một trong những tài năng nổi bật. Từ những biến chuyển trong cuộc đời, Hữu Thỉnh đã cho ra đời nhiều tập thơ được rất nhiều bạn đọc đón nhận. Các tác phẩm của ông chủ yếu được chia làm hai mảng lớn : mảng viết về chiến tranh và mảng thơ viết về cuộc sống hòa bình.
Mảng thơ viết về đề tài chiến tranh được bắt đầu với tập thơ đầu tiên của ông gồm những bài thơ được sáng tác từ những năm 1968 đến 1982 với nhan đề Tiếng hát trong rừng. Đây là tập thơ viết về những năm tháng kháng chiến của ông tại Trường Sơn và đã đạt được nhiều giải thưởng lớn. Tiếng hát trong rừng chủ yếu ghi lại những cảm xúc của nhà thơ khi chiến đấu ở Trường Sơn. Đây là những bài thơ ngắn như chuẩn bị cho sự phát triển của thể loại trường ca sau này.
Tiếp đó phải kể đến là giải Ba cuộc thi thơ của Báo Văn nghệ vào các năm 1972 – 1973 với bài thơ Mùa xuân đi đón, tiếp đó là giải A cuộc thi thơ 1975 – 1976 với các sáng tác Chuyến đò đêm giáp ranh và trường ca Sức bền của đất. Sức bền của đất cũng là tập trường ca đầu tiên mở đường cho Đường tới thành phố - trường ca thể hiện sự hoàn thiện, tài năng và sự trưởng thành trong nghệ thuật thơ ca của Hữu Thỉnh. Đây cũng là 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tác phẩm đạt giải thưởng Hội Nhà văn năm 1980. Cảm hứng chủ đạo của những tác phẩm này là cảm hứng về đất nước, nhân dân, về cuộc chiến đấu chống kẻ thù Mỹ ngụy.
Sức bền của đất có thể coi là bước trung chuyển, bước đệm tạo đà trên con đường hoàn thiện phong cách thơ. Đó là bước chuyển từ những cảm xúc ngắn sang thể loại dài hơi và hoành tráng, bao quát một phạm vi rộng lớn đời sống và tâm hồn con người – trường ca Đường tới thành phố. Đây là cột mốc đánh dấu sự chín muồi trong ý thức về thể loại, tập trung đầy đủ, hoàn thiện nhất những đòi hỏi mà thể loại trường ca cần phải có của hồn thơ Hữu Thỉnh. Trường ca của ông là một bản tổng hợp của biết bao cảnh ngộ, những hi sinh chịu đựng và suy tư trăn trở của nhân dân vĩ đại.
Tất cả mọi mảng, khối của hiện thực rộng lớn đó được liên kết với nhau gắn liền theo một mạch liên tưởng, suy nghĩ nhịp nhàng giữa các chương, các khúc, kéo theo đó là sự phát triển của các hình tượng. Tác giả như một người chỉ huy tài ba điều khiển một dàn nhạc giao hưởng thơ với nhiều giọng, nhiều bè mà vẫn mạch lạc, trôi chảy Mảng thơ viết về chiến tranh của Hữu Thỉnh thấm nhuần tính chất sử thi cao cả, thể hiện cái tôi sử thi của thơ ca cách mạng hiện đại. Mang đặc điểm của một hồn thơ hồn hậu, ham giãi bày, giàu suy tư, thơ viết về chiến tranh của Hữu Thỉnh có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa giọng thơ chính luận và giọng trữ tình đằm thắm. Mảng thơ thứ hai đó là mảng thơ viết về cuộc sống trong thời bình.
Ở giai đoạn trước năm 1980, tâm thức cộng đồng chiếm ưu thế, con người toàn tâm toàn ý vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, số phận cá nhân luôn đặt trong số phận của đất nước, cá nhân không có ý nghĩa độc lập tự thân mà có ý nghĩa trong sự hi sinh cống hiến cho dân tộc. Từ đầu năm 80 trở lại đây, những biến đổi to lớn trong đời sống xã hội đã đi đến sự đổi thay các chuẩn mực khi đánh giá về các giá trị của cuộc sống và cả văn học nghệ thuật. Sự thức tỉnh về ý 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức cá nhân, sự quan tâm nhiều hơn đến con người trong tính cụ thể, cá biệt, với nhu cầu trong thời bình là bước chuyển tất yếu của xã hội. Con người được miêu tả trong tất cả tính đa dạng của nó đã tạo thành nét chính trong sự định hướng về giá trị văn học của công chúng hôm nay.
Nói khác đi, tinh thần dân chủ và cảm hứng nhân bản là đặc điểm nổi bật của thời kỳ đổi mới. Sự thay đổi này dĩ nhiên sẽ dẫn đến những thay đổi về đề tài, chủ đề, nhân vật và thể loại, phương thức trần thuật và cách biểu hiện trữ tình. Sự nghiệp thơ ca của ông được tiếp tục gặt hái được thành công sau khi đất nước quay lại thời kì hòa bình với giải Nhất trong cuộc thi thơ viết về Nhà trường, thầy cô do Bộ ĐH&THCN cùng Trung ương Đoàn TNCSHCM tổ chức với bài thơ Thưa thầy. Năm 1995, tập thơ Thư mùa đông đã mang lại cho ông giải A của Hội Nhà văn Việt Nam và giải thơ ASEAN năm 1999.
Một trường ca nữa lại tiếp tục ra đời và khẳng định chỗ đứng vững chắc của Hữu Thỉnh trong thể loại trường ca: Trường ca biển. Tập thơ này được viết vào giai đoạn cuối thời kì bao cấp và giai đoạn đầu của thời “mở cửa”, đổi mới và phát triển đất nước. Trường ca biển vẫn còn là tia hồi quang quá khứ vinh quang của người lính khi được tái hiện trong hành trình “đi tới biển”. Trường ca này được Bộ Quốc phòng tặng thưởng giải xuất sắc.
Tuy nhiên, số phận cá nhân của người lính cách mạng trong tác phẩm này đã có sự khác biệt. Không giống như trong thời kì kháng chiến chống Mĩ, giờ đây họ sống gian lao, vất vả và cuộc sống không hề thanh thản. Họ phải gồng mình lên để cố lấp đi cái khoảng trống trong tâm hồn, nỗi đắn đo giữa được và mất, cống hiến hay hưởng thụ. Điều này ta có thể gặp trong tác phẩm văn xuôi khá nổi tiếng : Nỗi buồn chiến tranh (Bảo Ninh).
Và gần đây nhất, tập thơ Thương lượng với thời gian đã thể hiện một màu sắc khác trong các tác phẩm thơ của ông, đậm chất triết lý, suy tư, rung cảm với cuộc đời. Đây là tập thơ bao gồm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 56 bài thơ đa số là ngắn – tập hợp những sáng tác trong khoảng 10 năm trở lại đây của nhà thơ. Một tập thơ với những gom nhặt của tác giả trong gần mười năm với những bài thơ mang tính thế sự, trong một hành trình đi “tìm người”. Và sự tìm kiếm đó là sự đan xen giữa thất vọng và hi vọng trước hiện thực cuộc sống, của xã hội ngập tràn tiêu cực và xô bồ đang đem lại.
Tập thơ đã giành giải thưởng của Hội nhà văn năm 2006, cùng với tác phẩm Cánh đồng bất tận của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư. Cảm hứng chính của mảng thơ viết về thời bình là cảm hứng đời tư thế sự mang theo cay đắng, niềm bâng khuâng trước sự thay đổi, nỗi cô đơn, trăn trở trước số phận con người mà chưa tìm thấy tri âm tri kỉ. Giọng điệu chủ đạo là buồn, mang sự suy tư, triết lý. Đây là các tập thơ được viết trong thời kì đất nước đang trên đà đổi mới.
Sau chiến tranh, cả đất nước đang đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, cơ chế bao cấp kéo dài làm hạn chế nhiều mặt về kinh tế, chính trị, xã hội. Cũng bởi điều đó mà xuất hiện những luồng tư tưởng mới, cách suy nghĩ mới chưa hề có trong thời kì kháng chiến chống Mỹ. Những biến động trong đời sống chính trị (sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991) cùng những bức xúc chung quanh việc quản lý lãnh đạo xã hội và văn nghệ, sự mở cửa về mặt kinh tế cho phép người dân có những cách làm ăn mới, suy nghĩ mới làm thay đổi nhiều quan niệm về những giá trị cũ được hình thành trong suốt thời kì kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ đã tác động mạnh mẽ đến tư tưởng của văn nghệ sĩ.