Chương 1 TÍNH TẤT YẾU TIẾP THU VĂN HÓA THẾ GIỚI VÀ CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA HIỆN ĐẠI, PHỔ BIẾN CỦA THẾ GIỚI TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tính tất yếu tiếp thu văn hóa thế giới trong quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam. Quan niệm chung về văn hóa và giá trị văn hóa thế giới * Định nghĩa về văn hóa: Trong lịch sử, ở phương Đông cũng như ở phương Tây xuất hiện rất sớm khái niệm văn hóa. Trung Quốc thời kỳ Cổ đại, văn hóa được hiểu là cách thức điều hành xã hội của tầng lớp thống trị, dùng “văn hóa” và “giáo hóa”, dùng cái hay, cái đẹp để giáo dục và cảm hóa con người.
Việt Nam gần 600 năm trước, Nguyễn Trãi cũng đã mơ ước một xã hội văn trị, lấy nền tảng văn hiến cao, lấy trình độ học vấn và trình độ tu thân của mỗi người làm cơ sở cho sự phát triển hài hòa của xã hội. Ở phương Tây, văn hoá bắt nguồn từ tiếng Latinh, có nghĩa là vun trồng, tạo ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu của con người. Khái niệm văn hóa về sau phát triển ngày càng phong phú. Đến nay đã có mấy trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa.
Tuỳ cách tiếp cận khác nhau, mục đích khác nhau mà người ta nghiên cứu đưa ra định nghĩa văn hoá hoặc lựa chọn sử dụng định nghĩa đã có cho mục đích nghiên cứu của mình. Tuy các định nghĩa khác nhau, nhưng đều thống nhất ở một điểm, coi văn hóa là cái do con người sáng tạo ra, cái đặc hữu của con người. Mọi thứ văn hóa đều là văn hóa thuộc về con người, các thứ tự nhiên không thuộc về khái niệm văn hóa. Văn hóa là đặc trưng căn bản, phân biệt con người với động vật, cũng là tiêu chí căn bản để phân biệt sản phẩm nhân tạo và sản phẩm tự nhiên.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mỗi nhà nghiên cứu khi nghiên cứu về văn hóa đều xuất phát từ những cứ liệu riêng, góc độ riêng, mục đích riêng cho phù hợp với vấn đề mình cần nghiên cứu để đưa ra các định nghĩa về văn hoá nên việc xác định khái niệm văn hoá là rất khó và không đơn giản. Vì vậy khi tiếp cận về văn hoá, tuỳ vào mục tiêu, mục đích cụ thể mà người nghiên cứu có thể dựa vào các cách tiếp cận khác nhau, những định nghĩa khác nhau về văn hóa. Do đó, khi xét mối tương quan giữa văn hoá và xã hội chúng ta có thể lựa chọn ra bốn cách tiếp cận chủ yếu là: Tiếp cận giá trị học, tiếp cận hoạt động, tiếp cận nhân cách và tiếp cận ký hiệu học. Tuy có sự khác nhau ở bốn góc tiếp cận này nhưng tất cả các cách tiếp cận đều dựa trên những nguyên tắc chung.
Đó là dựa trên mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, dựa trên hình thái kinh tế-xã hội và những nguyên tắc hoạt động mà triết học Mác - Lênin đã xác định: nguyên tắc thực tiễn. Ở bốn cách tiếp cận trên thì cách tiếp cận văn hoá ở góc độ giá trị học có lịch sử từ rất lâu đời, đa dạng và đến nay vẫn thể hiện vai trò quan trọng của mình. Cách tiếp cận theo góc độ này không chỉ thâm nhập vào triết học mà còn có cả lý luận văn hoá, mỹ học, đạo đức học cùng nhiều bộ môn khoa học khác và đã nổi lên những cuộc tranh luận gay gắt đến tận bây giờ. Khi tiếp cận văn hoá ở khía cạnh giá trị học đã thể hiện được sự tìm kiếm bản chất của văn hoá theo ba cấp độ đối tượng: cấp độ vật chất, cấp độ chức năng và cấp độ hệ thống.
Việc mô tả văn hoá như thế giới các đồ vật được con người sáng tạo ra và sử dụng trong quá trình lịch sử là cấp độ tương ứng với cấp độ vật chất của đối tượng.Pađôlưi đã khẳng định trong công trình: " Được sáng tạo bởi nhân loại" là " Văn hoá trong ý nghĩa rộng rãi nhất của từ này, đó là cái đã và đang được tạo ra bởi nhân loại". Hoặc theo Trần Ngọc Thêm: "Văn hoá là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích luỹ qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con nguời với môi trường tự nhiên và xã hội" [31] 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, xem xét mối tương quan giữa văn hoá và xã hội trên bình diện phương pháp luận ta có thể đưa ra bốn cách tiếp cận về văn hóa như đã nêu trên. Từ bốn cách tiếp cận về văn hoá đó mà ta có những định nghĩa khác nhau về văn hoá. Ta xem xét ở cách tiếp cận nào thì có định nghĩa về khái niệm văn hoá phù hợp.
Ở từng khái niệm văn hoá đều có khía cạnh khác nhau và mỗi định nghĩa có những điểm mạnh, điểm yếu vì vậy ta có thể chỉ đề cập đến khía cạnh này mà bỏ qua khía cạnh khác của khái niệm văn hoá. Do đó, nhiệm vụ của chúng ta là khi nghiên cứu về văn hoá phải xuất phát từ đối tượng nghiên cứu mà chọn định nghĩa cho phù hợp, để qua đó giúp chúng ta làm rõ được nội dung cần nghiên cứu và làm cho hướng nghiên cứu thuận lợi và hiệu quả hơn. Nhưng dù các định nghĩa có khác nhau đi chăng nữa thì nó cũng có những điểm chung nhất định đó là văn hoá là cái do con người sáng tạo ra và mọi thứ văn hoá đều thuộc về con người. Với nội dung như vậy nên theo hướng nghiên cứu của mình tôi đã sử dụng định nghĩa về văn hoá như sau: "Văn hoá là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần được sáng tạo, tích luỹ trong lịch sử nhờ quá trình hoạt động thực tiễn của con người.
Các giá trị này được cộng đồng chấp nhận, vận hành trong đời sống xã hội, được xã hội giữ gìn, trao chuyển cho thế hệ sau. Văn hoá thể hiện trình độ phát triển và những đặc tính riêng của mỗi dân tộc” [31, tr. * Giá trị văn hoá thế giới. Văn hóa là những giá trị được chọn lọc và thẩm thấu rất sâu rộng trong đời sống thực tiễn, trước hết là thực tiễn tồn tại và phát triển của con người.
Mặt khác, hoạt động tạo ra giá trị nên tiếp cận văn hóa từ hoạt động gắn liền với tiếp cận văn hóa từ giá trị. Chỉ những hoạt động sáng tạo, tích cực, hướng tới sự phát triển và tiến bộ mới được coi là hoạt động văn hóa. Do đó, về phương diện giá trị, cái gọi là văn hóa phải đi liền với những giá trị đích thực, những chân giá trị (chân - thiện - mỹ). Cần phải khẳng định rằng, văn hóa chỉ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dùng để nói về những gì tốt đẹp, đúng đắn, hướng tới phát triển và hoàn thiện nhân tính.
Những gì đối lập với nó không thể gọi là văn hóa và giá trị văn hóa. Giá trị văn hoá là những giá trị do con người sáng tạo ra và phải được cộng đồng chấp nhận. Vì vậy ta có thể nói rằng giá trị văn hoá thế giới là những giá trị thuộc về lĩnh vực vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra và nhằm phục vụ con người, được mọi dân tộc trên thế giới công nhận và hướng vào đó để học tập, tiếp thu, vận dụng vào dân tộc mình. Hơn nữa những giá trị của văn hoá thế giới là những giá trị tinh hoa của nhân loại được kết tinh trong cuộc sống và được các tổ chức trên thế giới thừa nhận.
Tính tất yếu tiếp thu văn hóa thế giới trong quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, Đảng ta đã khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực để thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội bởi vì văn hoá thể hiện sức sống, sức sáng tạo phát triển và bản lĩnh của một dân tộc. Văn hoá có mối quan hệ thống nhất biện chứng với kinh tế, chính trị. Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu cuối cùng là văn hoá, vì văn hoá có khả năng khơi dậy tiềm năng sáng tạo của con người - nguồn nhân lực quyết định sự phát triển xã hội.
Trong Nghị quyết Hội nghị TW5 (Khoá VIII) Đảng ta khẳng định: Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước…, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện mình. Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc. Trong Nghị quyết Hội nghị đã nêu lên khái niệm văn hoá trong một nội hàm rộng, bao quát đời sống tinh thần nói chung, tập trung vào 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những lĩnh vực lớn: tư tưởng, đạo đức, giao lưu văn hoá với thế giới, các thể chế và thiết chế văn hoá. Con người vừa là chủ thể của sự sáng tạo vừa là sản phẩm của văn hoá.
Trong quá trình vận động và phát triển, các quốc gia đều xây dựng và phát triển các giá trị văn hoá của dân tộc mình, bảo lưu và truyền đạt cho thế hệ tiếp nối, tạo thành một dòng chảy liên tục của lịch sử văn hóa dân tộc. Các giá trị văn hóa này được kết tinh ở truyền thống văn hoá dân tộc và được biểu hiện sinh động ở các giá trị văn hoá phi vật thể cùng phương thức ứng xử của con người trong hoạt động thực tiễn. Toàn bộ các giá trị đó tạo thành nền tảng tinh thần của dân tộc, là cơ sở liên kết và đúc kết các thế hệ, tạo nên sức sống của một dân tộc, tạo nên bản sắc và bản lĩnh của dân tộc trong cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng đất nước. Văn hoá là kết quả của kinh tế, đồng thời là động lực của phát triển kinh tế.
Các nhân tố văn hóa phải gắn kết chặt chẽ với đời sống hoạt động xã hội trên mọi phương diện giá trị, kinh tế, xã hội, luật pháp, kỷ cương, biến thành nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển.