Chương 1 ĐẢNG LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN TIẾN BỘ VÀ CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG LĨNH VỰC Y TẾ TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2001 1. Sơ lược về thực trạng tiến bộ và công bằng xã hội trong lĩnh vực y tế trước năm 1996 1. Khái niệm chung về tiến bộ và công bằng xã hội 1. Tiến bộ xã hội Lịch sử thế giới cho thấy, sự vận động của xã hội diễn ra với những bước tiến, bước lùi, những quá trình cách mạng và phản cách mạng, hưng thịnh và suy vong… Song, xét tổng thể, xu hướng chung của xã hội là tiến bộ.
Mỗi hình thái kinh tế - xã hội là một nấc thang tiến bộ xã hội. Hình thái kinh tế - xã hội cao hơn đã kế thừa những giá trị vật chất và tinh thần của hình thái kinh tế - xã hội trước đó. Biện chứng của xã hội còn cho thấy tính không đồng đều của tiến bộ xã hội. Các yếu tố, các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội có liên hệ mật thiết với nhau, đồng thời có tính độc lập tương đối với nhau.
Sự phát triển của chúng vừa tuân theo quy luật chung, vừa tuân theo quy luật đặc thù. Để hiểu biết sự phát triển xã hội, chủ nghĩa Mác hướng về chính con người, chủ thể trực tiếp của hoạt động riêng biệt của chính mình. Hoạt động của con người không phải là trừu tượng, phiến diện của một cá nhân riêng rẽ mà là hoạt động thực tiễn gồm ba dạng: thực tiễn sản xuất vật chất, thực tiễn cải tạo xã hội và thực tiễn thực nghiệm khoa học. Hạt nhân của hoạt động thực tiễn là sự phát triển của lực lượng sản xuất với tư cách là tiêu chuẩn cao nhất của tiến bộ xã hội.
Lực lượng sản xuất nằm trong mối liên hệ với quan hệ sản xuất. Vì vậy, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nói đúng hơn, hạt nhân của sự tiến bộ xã hội là phương thức sản xuất. Tiêu chuẩn này đem lại quan điểm lịch sử toàn thế giới là một quá trình thống nhất, trong đó những hình thái kinh tế - xã hội khác nhau tồn tại và thay thế nhau theo nguyên tắc xã hội mới trội hơn xã hội trước về chất, theo những chỉ số cơ bản về kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa. Sự ra đời, phát triển của chủ nghĩa xã hội là một kiểu khác về nguyên tắc.
Chủ nghĩa xã hội là khởi đầu của kỷ nguyên mà tiến bộ xã hội được thực hiện một cách toàn diện. Sự phát triển xã hội là kết quả sáng tạo lịch sử của quần chúng nhân dân. Ý nghĩa của sự sáng tạo ấy là thực hiện đầy đủ nguyên tắc công bằng xã hội đi đôi với trình độ cao của phúc lợi xã hội. Như vậy, tiến bộ xã hội là một khái niệm phản ánh sự vận động của xã hội từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, là sự vận động của xã hội loài người từ hình thái kinh tế - xã hội này lên hình thái kinh tế - xã hội khác cao hơn, hoàn thiện hơn, cả về cơ sở hạ tầng kinh tế lẫn kiến trúc thượng tầng về pháp lý, chính trị và hình thái ý thức xã hội.
Lịch sử loài người nói chung bao giờ cũng vận động theo hướng tiến bộ mà mỗi hình thái kinh tế - xã hội là một nấc thang của tiến bộ xã hội. Tiến bộ xã hội trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam có những tiêu chí sau: - Lực lượng sản xuất phát triển với hàm lượng khoa học ngày càng cao và với quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa; kinh tế tăng trưởng nhanh, có chất lượng cao và bền vững. - Quyền làm chủ của nhân dân đối với mọi mặt của đời sống xã hội được bảo đảm; nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân trong sạch, vững mạnh. Dân chủ được phát huy, kỷ luật, kỷ cương được tôn trọng.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Văn hóa, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ được mở mang, trình độ dân trí phát triển, quan hệ giữa con người với con người lành mạnh, những thói hư, tật xấu và tệ nạn xã hội được đẩy lùi. Đây là thước đo trí tuệ và đạo đức của tiến bộ xã hội. - Môi trường sinh thái được bảo vệ và cải thiện. - Con người có điều kiện từng bước phát triển về thể chất, trí tuệ, đạo đức, nghề nghiệp; có cuộc sống ngày càng ấm no, tự do, hạnh phúc; được cống hiến và hưởng thụ công bằng thành quả của sự phát triển.
Một xã hội vận động theo hướng đi lên chủ nghĩa xã hội phải là một xã hội ngày càng giàu có về của cải vật chất, đem lại cho con người cuộc sống ngày càng đầy đủ, sung túc hơn. Cái đích hướng tới của tiến bộ xã hội phải là con người, là sự phát triển toàn diện của con người. Tiến bộ trong lĩnh vực y tế có các tiêu chí: Một là, cung cấp và sử dụng nguồn lực y tế. Cụ thể là có nguồn lực tài chính giúp ngành y tế phát triển bền vững.
Hai là, nguồn nhân lực và thiết bị y tế. Cụ thể là phải có số lượng, chất lượng cán bộ và thiết bị y tế phù hợp đáp ứng được nhu cầu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Ba là, hệ thống y tế dự phòng được phát triển về mặt tổ chức và trang thiết bị. Bốn là, hệ thống y học cổ truyền được củng cố và phát triển.
Như vậy, các tiêu chí tiến bộ xã hội là cơ sở, điều kiện cơ bản cho sự tiến bộ xã hội trong lĩnh vực y tế. Sự tiến bộ trong lĩnh vực y tế là cơ sở để thực hiện công bằng trong lĩnh vực y tế. Công bằng xã hội 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Công bằng là phạm trù đạo đức và pháp luật dùng để đánh giá những quan hệ và hành động xã hội với quan niệm là mọi người đều bình đẳng [58, tr. Công bằng có vai trò rất quan trọng trong ý thức quần chúng.
Nội dung của công bằng không có tính chất chung chung, không bất di bất dịch, mà có tính chất lịch sử - xã hội – nghĩa là nó luôn thay đổi cùng với sự thay đổi của sự phát triển lịch sử, nó phản ánh hoàn cảnh kinh tế, xã hội và chính trị của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định vào sự đánh giá về mặt đạo đức và pháp luật của từng giai cấp theo quyền lợi của mình. Khái niệm công bằng liên hệ mật thiết với khái niệm bình đẳng. Bình đẳng là khái niệm chỉ quan hệ như nhau của con người đối với tư liệu sản xuất, đối với quyền và nghĩa vụ công dân – bình đẳng trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa của đời sống xã hội [58, tr. Các giai cấp khác nhau trong xã hội có quan niệm khác nhau về bình đẳng.
Theo quan điểm của các nhà kinh điển Mác – Lênin, dưới chủ nghĩa xã hội, công bằng xã hội là sự ngang nhau giữa người với người trong xã hội chủ yếu về phương diện phân phối sản phẩm xã hội theo nguyên tắc: cống hiến lao động ngang nhau thì hưởng thụ ngang nhau. Khi đề cập tới nguyên tắc phân phối dưới chủ nghĩa xã hội, chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chủ nghĩa xã hội là công bằng hợp lý: Làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng. Những người già yếu hoặc tàn tật sẽ được nhà nước giúp đỡ, chăm nom” [52, tr. Như vậy, vào thời của mình, các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học và chủ tịch Hồ Chí Minh chủ yếu nói về công bằng xã hội thể hiện tập trung ở chế độ phân phối theo lao động dưới chủ nghĩa xã hội.
Còn chế độ phân phối trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội – tức là thời kỳ nằm ở nấc thang phát 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển thấp hơn so với thời kỳ chủ nghĩa xã hội – thì các ông chưa có đủ điều kiện bàn tới. Đây chính là điều Đảng ta từng bước bổ sung, phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bằng những kết luận mới rút ra từ thực tiễn sinh động của quá trình đổi mới toàn diện đất nước. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X chỉ rõ: “Thực hiện chế độ phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và thông qua phúc lợi xã hội” [37, tr. Ngày nay, công bằng xã hội được hiểu không chỉ giới hạn ở công bằng về kinh tế - mặc dù đây là yếu tố nền tảng – mà còn là công bằng trong lĩnh vực chính trị, pháp lý, văn hóa, xã hội… Công bằng xã hội là một giá trị cơ bản định hướng cho việc giải quyết mối quan hệ giữa người với người trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội theo nguyên tắc: Cống hiến về vật chất và tinh thần ngang nhau cho sự phát triển xã hội thì được hưởng ngang nhau những giá trị vật chất và tinh thần do xã hội tạo ra, phù hợp với khả năng hiện thực của đất nước [28, tr.
Song, vì hoàn cảnh cụ thể của mỗi người khác nhau, cho nên việc tạo điều kiện cho mọi người nhất là những người trong hoàn cảnh khó khăn, đều có cơ hội tiếp cận công bằng các cơ hội, phát triển, các nguồn lực phát triển, tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản về giáo dục, y tế, việc làm, thông tin… mang tính an sinh xã hội luôn giữ một vai trò quan trọng trong thực hiện công bằng xã hội ở nước ta hiện nay. Để thực hiện công bằng trong lĩnh vực y tế, điều quan trọng là tạo điều kiện cho nhân dân tiếp cận, sử dụng các dịch vụ y tế cơ bản của các tuyến và coi đó là quyền của một người dân như Hiến pháp năm 1992 đã ghi nhận. Khi xác định đó là quyền của người dân thì các cấp ủy Đảng, các cấp chính quyền và nhân dân phải nỗ lực phấn đấu cao để đạt hiệu quả. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vấn đề công bằng trong lĩnh vực y tế không có nghĩa là ngang bằng mà công bằng có nghĩa là ai có nhu cầu nhiều hơn thì được chăm sóc nhiều hơn, còn ngang bằng có nghĩa là mọi người có nhu cầu ít hay nhiều đều được chăm sóc như nhau.