chương I) của luật du lịch Việt Nam năm 2005 quy định: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử văn hóa, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hinh thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch ” [ 18; tr. Về thực chất, tài nguyên du lịch là các điều kiện tự nhiên, các đối tượng văn hóa lịch sử đẫ bị biến đổi ở mức độ nhất định dưới ảnh hưởng của nhu cầu xã hội và khả năng sử dụng trực tiếp vào mục đích du lịch. Tài nguyên du lịch là một phạm trù lịch sử, bởi vì những thay đổi cơ cấu và lượng nhu cầu đã lôi cuốn vào hoạt động du lịch những thành phần mới mang tính chất tự nhiên cũng như tính chất lịch sử - văn hóa. Khái niệm tài nguyên du lịch tự nhiên thay đổi tùy theo sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, sự cần thiết về tính hợp lý và mức độ nghiên cứu.
Vì vậy, khi đánh giá tài nguyên và xác định khai thác chúng cần phải tính đến những thay Luan van đổi trong tương lai về nhu cầu cũng như khả năng kinh tế - kỹ thuật khai thác các loại tài nguyên mới. Có thể khẳng định rằng, tài nguyên du lịch được xem là tiền đề để phát triển du lịch. Thực tế cho thấy, tài nguyên du lịch càng phong phú, càng đặc sắc bao nhiêu thì sức hấp dẫn và hiệu quả hoạt động du lịch càng cao bấy nhiêu. Tài nguyên du lịch tự nhiên Tài nguyên du lịch tự nhiên là các đối tượng và hiện tượng trong môi trường tự nhiên bao quanh chúng ta.
Theo khoản 1 (Điều 3, chương II, Luật du lịch Việt Nam năm 2005 quy định: “Tài nguyên du lịch tự nhiên gồm các yếu tố điều kiện đia hình, địa mạo, khí hậu, thuỷ văn, hệ sinh thái, cảnh quan tự nhiên đang được khai thác hoặc có thể được sử dụng vào mục đích du lịch”) [18; tr. Các dạng địa hình hấp dẫn, tác động mạnh đến tâm lý du lịch của khách ở điểm hình thái của nó như: Địa hình miền núi với không gian thoáng đãng thích hợp cho loại hình du lịch dã ngoại, nghỉ dưỡng; đặc biệt là các kiều địa hình caxtơ (đá vôi) có giá trị lớn cho tổ chức du lịch. Khí hậu là thành phần quan trọng của môi trường tự nhiên có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến hoạt động du lịch. Nó có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người và các loại hình du lịch khác nhau ở những điều kiện khí hậu khác nhau.
Tài nguyên nước bao gồm nước chảy trên mặt nước ngầm, tạo ra các loại hình du lịch khác nhau như du lịch biển, sông, hồ. Đặc biệt là nguồn tài nguyên nước khoáng có tác dụng chữa bệnh trong loại hình du lịch nghỉ dưỡng. Tài nguyên sinh vật: các loài động thực vật trong khu bảo tồn thiên nhiên có giá trị lớn trong du lịch, phát triển du lịch sinh thái, là loại hình du lịch hấp dẫn du khách. Các loại tài nguyên du lịch không tồn tại độc lập mà luôn tồn tại, phát triển trong cùng một không gian lãnh thổ nhất định, có mối quan hệ qua lại tương hổ, chặt chẽ theo quy luật của tự nhiên.
Các loại tìa nguyên du lịch luôn gắn liền với điều kiện tự nhiên cũng như điều kiện văn hóa, kinh tế - xã hội và cũng được phân bố gần các tài nguyên du lịch nhân văn. Tài nguyên du lịch nhân văn Nhóm tài nguyên du lịch nhân văn là các đối tượng và hiện tượng do con người tạo ra có đặc điểm rất khác biệt so vơi tài nguyên du lịch tự nhiên. Tuy nhiên chỉ có những tài nguyên du lịch nhân văn có sức hấp dẫn du khách và có thể khai thác phát triển du lịch để tạo ra hiệu quả xã hội, kinh tế, môi trường mới được gọi là tài ngyên du lịch nhân văn. Theo Luật du lịch năm 2005 thì “Tài nguyên du lịch nhân văn gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố văn hóa nghệ thuật dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động sáng tạo của con người và các di sản văn hó vật thể, phi vật thể khác có thể được sử dụng cho mục đích du lịch”.6] Tài nguyên du lịch nhân văn được chia thành 2 loại chính là: tài nguyên du lịch nhân văn vật thể và tài nguyên du lịch nhân văn phi vật thể.
- Tài nguyên du lịch nhân văn vật thể bao gồm: + Di sản văn hóa vật thể. + Các di sản văn hóa, danh thắng cấp quốc gia và địa phương. + Các cổ vật và bảo vật cấp quốc gia. + Các công trình đương đại.
- Tài nguyên du lịch nhân văn phi vật thể bao gồm: + Các lễ hội truyền thống. + Nghề và các làng nghề thủ công truyền thống. + Văn hóa thế giới truyền miệng và phi vật thể. + Thơ ca và văn học.
+ Văn hóa các tộc người. + Các phát minh sáng kiến khoa học. Luan van + Các hoạt động văn hóa thể thao. Đặc điểm của tài nguyên du lịch Một là, tài nguyên du lịch rất đa dạng.
Đây là một yếu tố rất quan trọng quyết định mọi hoạt động du lịch. Hai là, tài nguyên du lịch có tính hấp dẫn. Đây là đặc trưng bản chất của tài nguyên du lịch. Nhờ sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch mà thu hút được một lượng lớn đến tham quan, tìm hiểu.
Ba là, tài nguyên du lịch có tính độc quyền. Dù là tài nguyên tự nhiên hay văn hóa, chúng dều có đặc tính riêng và là yếu tố riêng có, yếu tố đặc thù của một vùng đất nào đó. Tính đặc thù càng cao thì sức hấp dẫn của chúng càng lớn. Bốn là, tài nguyên du lịch có tính mùa vụ.
Đặc điểm này bị chi phối bởi điều kiện địa hình, khí hậu, vị trí địa lý… Ví dụ như tài nguyên biển thì thường chịu ảnh hưởng của tính mùa vụ rất nhiều, nó được khai thác chủ yếu vào mùa hè. Năm là, tài nguyên du lịch là không thể di chuyển về vị trí địa lý. Trên thực tế, tại một số nơi, để tăng thêm sự hấp dẫn du khách, người ta mô phỏng theo một số tài nguyên cụ thể nào đó. Tuy nhiên, các công trình mô phỏng hoặc các tác phẩm nghệ thuật được tái hiện không thể có giá trị như tài nguyên gốc.
Sáu là, tài nguyên du lịch có đặc tính dễ tổn thất do các yếu tố khách quan và chủ quan ( tác động của mưa, bão, lụt, độ ẩm không khí hoặc sự tàn phá của con người…). Bảy là, tài nguyên du lịch có tính biến hóa, thay đổi trong quá trình phát triển chung của xã hội. Đặc điểm này được thể hiện rõ đối với tài nghuyên văn hóa vô hình. Tám là, tài nguyên du lịch có thể là kết quả của lao động sáng tạo.
Các tài nguyên du lịch mơi só thể hình thành và phát triển theo trình độ khoa học công nghệ, phát triển kinh tế của một quốc gia, một vùng nào đó. Với đặc trưng đó, việc khai thác tài nguyên du lịch phải đảm bảo nguyên tắc: giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lợi ích kinh tế và bảo tồn các giá trị văn hóa và thiên nhiên; nói cách khác, phải chú ý khai thác theo hướng phát triển bền vững. Vai trò của tài nguyên đối với phát triển du lịch Luan van Như chúng ta đã biết, một địa phương nào đó muốn phát triển được du lịch thì điều kiện tiên quyết là phải có tài nguyên du lịch phong phú. Đó có thể là tài nguyên du lịch tự nhiên hay tài nguyên du lịch nhân văn.
Từ thực tiễn của tài nguyên du lịch, người ta mới có thể dựa vào đó để khai thác, phát huy hết giá trị của nó nhằm phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương – nơi có nguyên du lịch. Vai trò của tài nguyên du lịch thể hiện rất nhiều mặt. Đây là nguồn lực rất quan trọng để tạo ra các sản phẩm du lịch. Từ lợi thế về mặt tài nguyên du lịch, người ta mới có thể xây dựng được các sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, mang đặc thù của địa phương.
Điều này phụ thuộc rất nhiều vào số lượng, chất lượng và sự kết hợp của các loại tài nguyên du lịch. Tài nguyên du lịch cũng là một bộ phận cấu thành rất quan trọng của tổ chức lãnh thổ du lịch. Trong khi đó, hệ thống lãnh thổ du lịch lại được chia thành nhiều cấp khác nhau như: trung tâm du lịch, tuyến du lịch, điểm du lịch… Từ việc nghiên cứu các loại tài nguyên du lịch, người ta mới thiết kế cơ sở vật chất – hạ tầng phù hợp với tài nguyên du lịch nhằm tránh trường hợp phá vỡ cảnh quan, môi trường của vùng có tài nguyên du lịch. Tài nguyên du lịch cũng chính là yếu tố thu hút khách.
Nhờ sự hấp dẫn của tài nguyên du lịch, hàng năm các điểm du lịch thu lại được rât nhiều lợi nhuận từ việc bán vé hay các dịch vụ phục vụ cho hoạt động du lịch của khách. Giá trị của tài nguyên du lịch ở nơi đến chính là yếu tố giúp khách quyết định có đi du lịch hay không, sẽ trở lại hay không, sẽ ở lại bao lâu? Cũng từ nguồn tài nguyên du lịch, người ta mới xây dựng nên các loại hình du lịch phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách. Ở một địa phương nếu có nhiều hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, kiến trúc nghệ thuật đẹp và có giá trị thì người ta thường xây dựng loại hình du lịch văn hóa. Hay một nơi nào đó có các bãi biển đẹp thì rất thuận lợi để xây dựng loại hình du lịch biển, nghỉ ngơi ven biển… Nói chung nguồn tài nguyên du lịch là rất quan trọng cho sự phát triển của hoạt động du lịch.
Vì vậy, trong qua trình khai thác các loại tài nguyên phục vụ du lịch, các địa phương, các doanh nghiệp, quốc gia phải xây dựng các chiến lược, chính sách phát Luan van triển du lịch hợp lý. Đồng thời phải thường xuyên tôn tạo, bảo vệ tài nguyên du lịch nhằm hướng tới sự phát triển du lịch bền vững. Các loại hình du lịch Hoạt động du lịch có tính phong phú và đa dạng về loại hình.