Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Chương 2: Biện pháp tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong dạy học truyện cổ tích (Ngữ văn 10) Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lí luận của đề tài 1. Kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống 1. Khái niệm kĩ năng sốngvà giáo dục kĩ năng sống Khái niệm về kĩ năng sống Có nhiều quan niệm khác nhau về kĩ năng sống và mỗi quan niệm là một cách tiếp cận khác nhau của các tác giả.Để minh chứng cho sự sinh động vềvấn đề này, chúng tôi đưa ra một số khái niệm về kĩ năng sống dưới đây.
Theo quan niệm do tổ chức ý tế thế giới (WHO) đưa ra thì kĩ năng sống là những năng lực giao tiếp để đáp ứng những hành vi tích cực của cá nhân có thể giải quyết có hiệu quả những yêu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày. Còn theo quan niệm của UNESCO khi đưa ra khái niệm về KNSlà dựa trên cơ sở của bốn mục tiêu cơ bản của việc học đó là: học để biết, học để làm, học để là chính mình và học để chung sống. Đồng thời UNESCO cũng nêu định nghĩa của mình về kĩ năng sống đó là: Kĩ năng sống (KNS) là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày. Ở Việt Nam, tác giả Huỳnh Văn Sơn đã đưa ra khái niệm của ông về KNS như sau: “KNS là những kĩ năng tinh thần hay những kĩ năng tâm lí, kĩ năng tâm lí – xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống.
Và Huỳnh Văn Sơn cho rằng những kĩ năng này nó giúp cho mỗi cá nhân được sống là chính mình cũng như tạo ra những nội lực cần thiết để thích nghi và phát triển trong thực tiễn đời sống xã hội. Ngoài ra KNS còn được xem như là một biểu hiện quan trọng của năng lực tâm lí xã hội. Bởi vì KNS giúp cho mỗi cá nhân, mỗi con ngườitrụ vững trước cuộc sống [27] Qua đó chúng ta có thể thấy mỗi định nghĩa về KNS được thể hiện ở những góc nhìn khác nhau, xong đều thống nhất trên một nội dung cơ bản đó là những kĩ năng thực hành mà con người cần phải có. KNS vừa mang tính cá nhân đồng thời cũng mang tính xã hội.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khái niệm giáo dục kĩ năng sống Việc giáo dục KNS là một quá trình hoạt động của con người nhằm giáo dục cụ thể tới người học để biết cách chuyển dịch kiến thức của mìnhđể áp dụng vào cuộc sống theo hướng tích cực nhằm hình thành năng lực của mỗi cá nhân. Đồng thời đó là một quá trình tác động có kế hoạch rõ rãng và có ý thức. Phân loại kĩ năng sống Quan niệm về KNS có rất nhiều cách phân loại khác nhau. Theo Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO) thì ba nhóm trên được coi là những kĩ năng sống gốc, ngoài ra còn có những kĩ năng sống được thể hiện trong những vấn đề cụ thể khác nhau trong đời sống xã hội như: - Vấn đề phòng chống thiên tai, hòa hợp với thiên nhiên, hạn chế bạo lực và rủi ro; - Gìn giữ hoà bình và giải quyết những xung đột trong cuộc sống hàng ngày; - Phòng tránh và giảm thiểu buôn bán trẻ em, phụ nữ qua biên giới.
Với mục đích là giúp cho con người có những kĩ năng để ứng phó với những vấn đề xảy ra trong cuộc sống thì con người phải biết trang bị cho mình những kĩ năng giải quyết vấn đề để khi gặp bất kì một tình huống nào, chúng ta sẽ giải quyết vấn đề một cách ổn thỏa nhất. Ngoài ra con người phải tự trang bị cho mình kĩ năng về ý thức trách nhiệm vì người có ý thức trách nhiệm dù phải đương đầu với bất cứ công việc gì, ở đâu, lúc nào, họ cũng luôn đề cao tinh thần trách nhiệm. - Một số kĩ năng nhận biết và sống với chính mình Kĩ năng tự nhận thức Trong cuộc sống mỗi người cần có nhận thức để nhận biết và hiểu rõ chính bản thân. Đồng thời phải biết mình mạnh, yếu ở điểm nào để áp dụng vào môi trường sống có hiệu quả và để lựa chọn những gì phù hợp với khả năng của chính bản thân mình.
Sự kiên định Sự kiên định có nghĩa là nhận biết được những gì mình muốn tại sao mình lại muốn đồng thời phải biết áp dụng có linh hoạt sao cho phù hợp với hoàn cảnh để có thể dung hòa cuộc sống hàng ngày. Kiên định không có nghĩa là quá cứng nhắc, khăng khăng bảo thủ ý kiến của mình mà không bao giờ lắng nghe góp ý của người khác. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lòng tự trọng Là kĩ năng sống giúp cho chúng ta cảm nhận được giá trị của chính bản thân mình. Đồng thời lòng tự trọng giúp ta làm chủ được mọi tình huống xung quanh ta theo định hướng nhất định.
Từ sự tự nhận thức sẽ dẫn đến lòng tự trọng khi mà chúng ta nhận thức được những năng lực tiềm tàng của chính mình và vị trí của bản thân trong cộng đồng. Vấn đề này thể hiện thông qua sự nhận thức những điều tốt đẹp của chính mình và qua những giá trị và kiên định giữ gìn những giá trị có ý nghĩa đối với mình trong mọi tình huống. - Nếu con người có lòng tự trọng: + Sẽ cảm thấy mình còn có giá trị đối với mọi người và sẽ cảm nhận tốt về chính mình, sẽ cư xử tốt và cảm thấy mạnh mẽ, cảm thấy tự tin và quý trọng bản thân mình hơn. - Nếu con người không có lòng tự trọng thì người đó sẽ không bao giờ tự tin về bản thân mình và không có những hành động trong sáng trong cuộc sống và luôn cảm thấy mình vô dụng, không có sức mạnh.
Kĩ năng đương đầu với cảm xúc Trong cuộc sống chúng ta vẫn phải đối đầu với cảm xúc. Có những cảm xúc mang tính chủ quan, có những cảm xúc mang tính khách quan. Chính vì vậy, có những lúc chúng ta có những hành vi, cách ứng xử mà khiến ta phải hối tiếc. Vì thế chúng ta phải xác định và chủ động trước những cảm xúc của mình, không để những cảm xúc chi phối.
Kĩ năng đối phó và đương đầu lúc này là những kĩ năng cần thiết để áp dụng, xử lí một cách có hiệu quả. Học KNS là học sự khác nhau của cảm xúc. Chúng ta phải biết quản lí và thể hiện cảm xúc một cách phù hợp. Kĩ năng đương đầu với căng thẳng Là một phần hiển nhiên của cuộc sống mà ta không thể tránh khỏi.
Căng thẳng có thể là những nhân tố tích cực vì nhờ có căng thẳng mà ta có động lực (đó gọi là căng thửng tích cực). Bên cạnh đó còn có những nhân tố dẫn đến căng thẳng tiêu cựcthường nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta. Vì vậy, học kĩ năng sống giúp 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chúng ta hiểu được mức độ căng thẳng để có thể tự điều chỉnh làm sao không để ảnh hưởng đến cách ứng xử, sức khỏe và xã hội. Do đó, để đương đầu và kiểm soát được căng thẳng, ta phải hiểu nguyên nhân gây ra căng thẳng để từ đó kiểm soát và có cách giải tỏa căng thẳng để giải quyết cho đúng.
- Một số kĩ năng nhận biết và sống với người khác Kĩ năng cảm thông và thấu cảm Bày tỏ sự cảm thông, sẻ chia với mọi người xung quanh bằng cách tự đặt mình vào chỗ đứng của họ, khi phải đối diện với những vấn đề phức tạp do môi trường sống hoặc do những hành động của chính bản thân họ gây ra.Cảm thông, sẻ chia cũng giống với việc tương trợ, giúp đỡ người đó để họ có thể tự quyết định và tự đứng được trên chính đôi chân của mình một cách vững chắc và tự tin nhất. Theo Edgar Morlin, sự thông cảm giữa người với người vừa là phương tiện, vừa là mục đích cần đạt được. Kĩ năng quan hệ – tương tác liên nhân cách Trong cuộc sống mỗi chúng ta phải có cách đối xử sao cho cách phù hợp với những mối quan hệ khác nhau để phát triển tối đa những tiềm năng sẵn có trong môi trường của mình đang sống. Kĩ năng đứng vững trước những áp lực của cuộc sống Trước những áp lực của cuộc sống không phải ai cũng có thể đứng vững được.
Những lúc như vậy đòi hỏi chúng ta phải có quan điểm và lập trường, phải áp dụng nó trong những hoàn cảnh khác nhau. Trước những áp lực như vậy, ai đứng vững được thì người đó sẽ là người thành công. Học KNS để áp dụng vào xử lí một cách khéo léo, hài hòa mà vẫn giữ vững quan điểm, lập trường của mình mặc dù cuộc sống có rất nhiều song gió. Kĩ năng giao tiếp có hiệu quả Giao tiếp có hiệu quả là một trong những kĩ năng sống rất quan trọng.
Để người khác nghe và làm theo những ý kiến của mình thì trước hết mình phải có kĩ năng lắng nghe người khác, hiểu được người khác và làm được những việc mà người khác phải kính nể. Thành công của giao tiếp là phải có kĩ năng biết lắng nghe và hiểu được người khác. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Một số kĩ năng ra quyết định một cách hiệu quả Kĩ năng tư duy phê phán trong học tập và cuộc sống Tư duy phê phán là khả năng phân tích một cách sáng suốt, hợp lí đối với cái đúng, cái sai. Trong thời đại công nghệ thông tin, con người luôn phải xử lí nhiều nguồn thông tin phức tạp và phải có những quyết định đúng đắn, phù hợp.
Vì vậy đòi hỏi con người phải có sự lựa chọn những thông tin, những quan điểm và cách xử lí thích hợp. Kĩ năng tư duy sáng tạo Tư duy sáng tạo là một kĩ năng sống rất cần thiết vì trong thực tiễn cuộc sống chúng ta liên tiếp bị đặt vào những trường hợp bất ngờ. Đứng trước hoàn cảnh đó đòi hỏi mỗi chúng ta phải đáp ứng phù hợp. Chính vì thế, trong cuộc sống cũng như trong công việc đòi hỏi phải có sự tư duy sáng tạo, cách sắp xếp tổ chức khoa học hợp lí mới đáp ứng được yêu cầu đặt ra.