Chương 1: Thương mại điện tử - cơ sở lý luận và thực tiễn khó khăn to lớn về luật áp dụng để điều chỉnh hợp đồng, về thanh toán và đặc biệt là về thu thuế. Việc thu thuế và quản lý xuất nhập khẩu là một thách thức lớn đối với các quốc gia tham gia vào giao dịch TMĐT. Tranh chấp là điều không thể tránh khỏi, mà toà án và các phƣơng thức giải quyết tranh chấp truyền thống khác sẽ không còn hoàn toàn thích hợp và hữu hiệu cho việc giải quyết các tranh chấp, vi phạm liên quan tới các giao dịch điện tử, bởi TMĐT mang tính không biên giới về mặt địa lý và đa dạng về chủ thể và hình thức giao dịch. Vấn đề cũn khú khăn hơn nữa là đánh thuế các dung liệu tức là các hàng hoá "phi vật thể" (nhƣ âm nhạc, chƣơng trỡnh truyền hỡnh, chƣơng trỡnh phần mềm v.
giao trực tiếp giữa cỏc đối tác thông qua mạng). Tất cả những vấn đề ấy đũi hỏi phải cú cỏc nỗ lực tập thể nhằm đạt tới cỏc thoả thuận quốc tế làm nền tảng pháp lý cho sự phát triển TMĐT. Môi trường kinh tế. Khác với các nhân tố khác, môi trƣờng kinh tế là một nhân tố phổ quát đối với sự hình thành và phát triển TMĐT.
Thực chất, TMĐT cũng là một lĩnh vực hoạt động trong nền kinh tế thị trƣờng, cho nên sự phát triển TMĐT phụ thuộc rất nhiều vào sự hoàn thiện của thể chế kinh tế, cơ chế kinh tế, phụ thuộc vào hiệu quả của các chính sách kinh tế vĩ mô và sự hoàn thiện các yếu tố thị trƣờng khác. Đặc biệt, hoạt động TMĐT liên quan đến nhiều lĩnh vực kinh tế - pháp luật - khoa học công nghệ,. nên những biến động trên các lĩnh vực đó cũng sẽ ảnh hƣởng trực tiếp tới sự phát triển TMĐT. Cũng giống nhƣ thƣơng mại truyền thống, TMĐT cũng có mối quan hệ mật thiết với sự phát triển của các ngành khác, nằm trong một thể thống nhất hữu cơ của toàn bộ nền kinh tế.
Các ngành sản xuất hàng hóa, dịch vụ cung cấp sản phẩm thƣơng mại cho TMĐT, còn nếu nhƣ TMĐT phát triển cũng sẽ kích thích sự phát triển của các ngành khác. Trong mối quan hệ - 18 - z Chương 1: Thương mại điện tử - cơ sở lý luận và thực tiễn hữu cơ đó, sự phát triển của các ngành sản xuất hàng hóa, dịch vụ sẽ là nhân tố mang tính cơ sở để có thể phát triển TMĐT. Cho nên, TMĐT cũng thƣờng phát triển mạnh ở những nƣớc phát triển. Cũng do tính liên ngành của TMĐT nên sự hình thành và phát triển TMĐT đòi hỏi phải có một cơ quan chuyên trách mang tính đa ngành để có thể định hƣớng phát triển và điều hành hoạt động TMĐT.
Thƣơng mại điện tử cũng là một trong những lĩnh vực mang đậm tính toàn cầu. Nhiều vấn đề liên quan tới TMĐT nhƣ hạ tầng CNTT, khuôn khổ luật pháp, thuế quan, hệ thống thanh toán điện tử,. đòi hỏi phải có sự hợp tác và thống nhất trên phạm vi quốc tế. Vì vậy, cùng với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, sự hợp tác quốc tế về TMĐT và các lĩnh vực liên quan là một yêu cầu tất yếu.
Sự hợp tác quốc tế mang tính hiệu quả cao cũng sẽ tạo môi trƣờng thuận lợi cho sự phát triển TMĐT. Hệ thống thanh toán tài chính tự động. Thƣơng mại điện tử chỉ có thể thực hiện thực tế khi đó tồn tại một hệ thống thanh toỏn tài chớnh (financial payment) phát triển cho phép thực hiện thanh toán tự động với nhiều loại hình hoạt động nhƣ: hệ thống thanh toán thẻ ngân hàng (ATM), hệ thống thanh toán thẻ quốc tế (VISA, MASTER, JCB, American Express,.), thanh toán quốc tế qua SWIFT,. trong đó, thẻ thụng minh (smart card) có tầm quan trọng đặc biệt đối với kinh doanh bán lẻ.
Khi chƣa có hệ thống này, thỡ thƣơng mại điện tử chỉ ứng dụng đƣợc phần trao đổi thông tin, buôn bán vẫn phải kết thúc bằng trả tiền trực tiếp hoặc bằng các phƣơng tiện thanh toán truyền thống. Khi ấy hiệu quả của thƣơng mại điện tử bị giảm thấp và có thể không đủ để bù lại các chi phí trang bị công nghệ đó bỏ ra. Hệ thống thanh toán tài chính đi liền với việc mó hoỏ toàn bộ hàng hoỏ, hay "đánh số sản phẩm" (product numbering) là vấn đề không chỉ có tính quốc gia, mà có tính quốc tế, trên cơ sở của các chuẩn và định chế - 19 - z Chương 1: Thương mại điện tử - cơ sở lý luận và thực tiễn EAN International (European Article Numbering International) và Uniform Code Council, thể hiện dƣới dạng các vạch, gọi là mó vạch (bar-code) theo đó tất cả các sản phẩm hàng hoá và dịch vụ đều đƣợc mó hoỏ bằng một số 13 con số, và tất cả cỏc cụng ty đều có địa chỉ của mỡnh bằng một mó cú từ 100 đến 100. Việc hội nhập vào và thiết lập toàn bộ hệ thống mó sản phẩm và mó cụng ty (gọi chung là mó hoỏ thƣơng mại: commercial coding) cho một nền kinh tế, đặc biệt là nền kinh tế của nƣớc đang phát triển, nói chung cũng không đơn giản.
An toàn và bảo mật. Giao dịch thƣơng mại bằng phƣơng tiện điện tử đặt ra đũi hỏi rất cao về bảo mật và an toàn, nhất là khi hoạt động trên Internet/Web. Bảo mật điện tử là một nhân tố tối quan trọng cho sự phát triển của TMĐT. Tuy nhiên, đây cũng là một đề tài nhức nhối vì mọi vấn đề bao giờ cũng có mặt trái, và mặt trái của Internet là đã tạo ra một môi trƣờng trú ngụ cho các tin tặc đang sở hữu những công cụ tự động hoá ngày càng phức tạp và hiệu quả phá hoại rất lớn.
Khi thực hiện các giao dịch TMĐT, các chủ thể tham gia giao dịch th- ƣờng đƣợc yêu cầu phải khai báo các thông tin về cá nhân. Các thông tin này rất dễ bị một bên thứ ba lấy để sử dụng cho các mục đích khác mà không đ- ƣợc phép của ngƣời có thông tin liên quan. Do vậy, thông tin riêng về cá nhân, về doanh nghiệp phải đƣợc đảm bảo bí mật. Việc tin tặc tấn công vào các website thƣơng mại đã trở nên thƣờng xuyên và có xu hƣớng liên tục gia tăng đến mức chúng đã trở thành "cơn ác mộng" đối với các doanh nghiệp kinh doanh trên mạng và với bất cứ quốc gia nào.
Mỗi khi tiến hành giao dịch trên mạng, ngƣời ta không khỏi phấp phỏng lo âu bởi những tai mắt dỡnh dập của nhóm các tin tặc “xuyên quốc gia". Các nhà cung cấp dịch vụ Internet, cũng nhƣ các công ty mua bán hàng hóa, dịch vụ trên mạng, phải thuyết phục khách hàng của mỡnh bằng sự đảm bảo an toàn cần thiết đối với - 20 - z Chương 1: Thương mại điện tử - cơ sở lý luận và thực tiễn những thông tin cá nhân của họ, bảo vệ họ trƣớc những thụng tin khụng lành mạnh và quấy rối. Thƣơng mại điện tử đặt ra nhu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết đối với việc thiết lập một hệ thống bảo mật điện tử (e-Security) đáng tin cậy, nhằm đảm bảo cho sự vận hành liên tục và an toàn. Trong cỏc lĩnh vực kinh tế - xã hội, chính trị, quân sự., an toàn và bảo mật dữ liệu đang rất đƣợc chú trọng.
Sự chú trọng ấy là có căn cứ, vỡ số vụ tấn cụng vào Internet ngày càng tăng, kể cả vào những mạng đƣợc bảo vệ nghiêm ngặt. Tin tặc tấn công không chỉ các công ty, tập đoàn lớn nhƣ Microsoft, Yahoo. mà ngay cả những địa chỉ tƣởng “bất khả xâm phạm” nhƣ Bộ Quốc phũng Mỹ cũng đó bị tin tặc viếng thăm. Không một tổ chức hay quốc gia nào có thể hoàn toàn "miễn dịch" đối với tin tặc, dù đó là Microsoft hay Chính phủ Hoa Kỳ.
Đồng thời các luồng thông tin không lành mạnh, thậm chí có thể nói độc hại luôn di chuyển trên mạng toàn cầu đang là nỗi lo của nền giáo dục, xó hội và gia đỡnh nhiều quốc gia, đòi hỏi phải có sự kiểm soát trên phạm vi quốc gia và quốc tế. Theo nhiều dự đoán, mà thực tế thời gian gần đây đã chứng tỏ tác phá của "tin tặc" chẳng khác gì những vụ khủng bố lớn nhất. Một virus máy tính có thể ảnh hƣởng tới hoạt động của nhiều lĩnh vực, trên cả phạm vi quốc gia và quốc tế, có thể gây thiệt hại hàng tỷ USD. Trong thời đại số hóa, các hoạt động của quốc gia hầu hết đều đƣợc điều khiển điện tử tự động.
Nếu nhƣ tin tặc đột nhập và làm thay đổi hệ thống điều khiển sẽ có thể gây ra hàng loạt sự cố nghiêm trọng. Sẽ không quá mức khi cho rằng khủng bố qua mạng máy tính sẽ là sự khủng bố của thế kỷ 21. Vì vậy, một chiến lƣợc quốc gia về mó hoỏ, cùng với các chƣơng trỡnh bảo vệ an toàn thụng tin của cỏc cơ quan, doanh nghiệp và của cá nhân đang trở thành một vấn đề rất lớn. Ngày càng có nhiều nƣớc áp dụng các luật ngăn cản không cho dữ liệu đƣợc truyền gửi tới các nƣớc không có - 21 - z Chương 1: Thương mại điện tử - cơ sở lý luận và thực tiễn phƣơng tiện thích đáng để bảo vệ thông tin, nhằm tránh rũ rỉ nhất là cỏc thụng tin liờn quan đến an ninh quốc gia, vũ khí giết ngƣời hàng loạt, quan hệ quốc tế.
Nếu không có các luật và các phƣơng tiện thích đáng để bảo vệ thông tin, thỡ một nƣớc rất có thể sẽ bị cách ly khỏi hoạt động thƣơng mại điện tử quốc tế. * * * Nếu không đảm bảo các nhân tố trên, tất yếu TMĐT sẽ không thể phát triển. Các nhân tố đó lại là một tổng hòa, đan xen vào nhau mà không thể xử lý riêng rẽ từng thứ nhân tố. Cho nên có thể hiểu đƣợc vì sao các nƣớc đang phát triển dù bị thúc ép bởi nhiều yếu tố - trong đó có yếu tố sợ bị tụt hậu - vẫn cẩn trọng, không thể vội vàng tiến hành TMĐT nếu nhƣ các nhân tố cần thiết ở các nƣớc này chƣa đƣợc tạo lập đầy đủ.
Nhƣng cũng không có nghĩa rằng chỉ khi nào tạo lập đầy đủ các nhân tố thì mới có thể triển khai TMĐT. Thực tế cho thấy, TMĐT hình thành và phát triển là một xu thế khách quan, dựa trên những nhân tố sẵn có của nền kinh tế.