Thực trạng sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy học phần mĩ thuật và phương pháp dạy học mĩ thuật ở tiểu học

Mỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển trí tưởng tượng, tư duy sáng tạo và kỹ năng thẩm mỹ cho học… 73 trang · Trường Đại Học Hoa Lư · 2024.

• Người hướng dẫn: ThS. Trần Việt Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Hoa Lư
• Chuyên ngành: Mĩ Thuật và Phương Pháp Dạy Học Mĩ Thuật Ở Tiểu Học
• Đề tài: Thực Trạng Sử Dụng Đồ Dùng Trực Quan Trong Giảng Dạy Học Phần “Mĩ Thuật Và Phương Pháp Dạy Học Mĩ Thuật Ở Tiểu Học”
• Loại tài liệu: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Ninh Bình

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tổng quan tình hình nghiên cứu
• Tính cấp thiết của nhiệm vụ KH&CN
• Mục tiêu của nhiệm vụ KH&CN
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của nhiệm vụ KH&CN
• Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm đồ dùng trực quan
• 1.2. Phương pháp dạy học trực quan
• 1.3. Phương pháp dạy học trực quan. Vài nét về học phần “Mĩ thuật và phương pháp dạy học mĩ thuật ở tiểu học” trong chương trình đào tạo GDTH ở Trường Đại học Hoa Lư
• 1.4. Đặc điểm môn Mĩ thuật nói chung. Phương pháp trực quan trong dạy học Mĩ thuật
• 1.5. Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học Mĩ thuật
• 1.6. Quy trình sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học môn Mĩ thuật
• 1.6.1. Đối với loại tiết theo mẫu
• 1.6.2. Loại tiết theo đề tài
• 1.6.3. Loại tiết trang trí
• 1.6.4. Loại tiết theo ý thích
• 1.7. Sự tác động của phương pháp trực quan đến hiệu quả học tập Mĩ thuật
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN TRONG GIẢNG DẠY HỌC PHẦN “MĨ THUẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MĨ THUẬT Ở TIỂU HỌC”
• 2.1. Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu
• 2.2. Tổ chức nghiên cứu
• 2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đồ dùng trực quan
• 2.4. Sự phát triển của công nghệ trong giáo dục và việc áp dụng công nghệ vào đồ dùng trực quan
• 2.5. Thực trạng sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy học phần “Mĩ thuật và PPDH mĩ thuật ở Tiểu học”
• 2.6. Thực trạng việc giảng viên sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy mĩ thuật ở Trường Đại học Hoa Lư
• 2.7. Các loại đồ dùng trực quan được sử dụng
• 2.8. Thách thức gặp phải khi sử dụng đồ dùng trực quan
• 2.9. Hiệu quả đối với sinh viên
• 2.10. Khảo sát nhận thức của sinh viên về tầm quan trọng của đồ dùng trực quan trong học môn Mĩ thuật
• 2.11. Một số biện pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy học phần “Mĩ thuật và PPDH mĩ thuật ở tiểu học”
• 2.11.1. Biện pháp Sử dụng tranh ảnh, hình vẽ minh họa trong giảng dạy Mĩ thuật và PPDH mĩ thuật ở tiểu học
• 2.11.2. Biện pháp Sử dụng đồ vật thực tế (tĩnh vật)
• 2.11.3. Biện pháp Sử dụng mô hình 3D, vật liệu nghệ thuật
• 2.11.4. Biện pháp Sử dụng video, hình ảnh động
• 2.11.5. Biện pháp Sử dụng phần mềm vẽ và thiết kế
• 2.11.6. Biện pháp Sử dụng bảng mô phỏng và đồ dùng sáng tạo
• 2.11.7. Biện pháp Sử dụng các công cụ sáng tạo như giấy, bút màu, sơn, bút chì
• 2.11.8. Biện pháp Sử dụng bộ sưu tập tác phẩm mĩ thuật của SV
• 2.12. Kết luận chương 2
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thực Trạng Dạy Mỹ Thuật Tiểu Học tại Hoa Lư

Mỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển trí tưởng tượng, tư duy sáng tạo và kỹ năng thẩm mỹ cho học sinh tiểu học. Môn học này giúp các em tiếp xúc với nghệ thuật, kích thích sự quan sát, cảm nhận và biểu đạt qua hình ảnh, từ đó nâng cao nhận thức và hiểu biết về thế giới xung quanh. Việc sử dụng đồ dùng trực quan mỹ thuật tiểu học là một phương pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả giảng dạy. Nghị quyết số 29-NQ/TW của Trung ương nhấn mạnh việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ban hành chương trình giáo dục phổ thông 2018 chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống. Tuy nhiên, thực tế việc sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy mỹ thuật tại Đại học Hoa Lư vẫn còn một số hạn chế. Giảng viên chưa tận dụng được tối đa hiệu quả của phương pháp này do cơ sở vật chất chưa đạt tiêu chuẩn và kỹ năng sử dụng đồ dùng trực quan chưa cao. Nói đến phương pháp trực quan là đề cập tới cách dạy sao cho người học thấy ngay, thấy một cách rõ ràng, cụ thể và hiểu nhanh, nhớ lâu, đồng thời có hứng thú học tập.

1.1. Tầm quan trọng của Giáo dục Mỹ thuật Tiểu học

Giáo dục mỹ thuật ở tiểu học không chỉ đơn thuần là dạy vẽ hay nặn tượng. Nó còn là quá trình nuôi dưỡng tâm hồn, phát triển khả năng cảm thụ cái đẹp và khơi gợi tiềm năng sáng tạo cho trẻ em. Môn học này giúp các em hình thành những giá trị thẩm mỹ, biết yêu cái đẹp và trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống. Giáo dục mỹ thuật còn góp phần vào việc phát triển toàn diện nhân cách học sinh, giúp các em tự tin, chủ động và sáng tạo hơn trong học tập và cuộc sống. Việc này đòi hỏi các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học mỹ thuật.

1.2. Vai trò của Đồ dùng Trực quan trong Dạy học Mỹ thuật

Đồ dùng trực quan đóng vai trò cầu nối giữa lý thuyết và thực hành, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập. Thông qua việc quan sát, sờ chạm và tương tác trực tiếp với tài liệu trực quan trong dạy mỹ thuật, học sinh có thể hiểu sâu sắc hơn về các khái niệm, kỹ thuật và nguyên tắc cơ bản của mỹ thuật. Đồ dùng trực quan còn tạo ra môi trường học tập sinh động, hấp dẫn, kích thích sự tò mò và khám phá của học sinh. Hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan là vô cùng to lớn, đặc biệt là ở cấp tiểu học.

II. 6 Cách Nhận Diện Thực Trạng Sử Dụng Đồ Dùng Trực Quan

Để đánh giá đúng thực trạng sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy và học mỹ thuật tiểu học, cần xem xét nhiều yếu tố khác nhau. Từ cơ sở vật chất, trình độ chuyên môn của giảng viên đến mức độ hứng thú và khả năng tiếp thu của học sinh. Việc khảo sát, đánh giá một cách khách quan và toàn diện sẽ giúp chúng ta có cái nhìn chính xác về những điểm mạnh, điểm yếu và những vấn đề còn tồn tại. Điều này là tiền đề quan trọng để đề xuất những giải pháp phù hợp và hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học mỹ thuật tại Đại học Hoa Lư. Cần phải phân tích thực trạng đồ dùng trực quan tại trường tiểu học để hiểu rõ vấn đề.

2.1. Khảo sát Cơ sở Vật chất và Trang thiết bị Mỹ thuật

Cơ sở vật chất đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng dạy và học mỹ thuật. Cần khảo sát xem các phòng học có đủ ánh sáng, không gian và trang thiết bị cần thiết như bàn ghế, giá vẽ, bảng, máy chiếu hay không. Đồng thời, cần đánh giá chất lượng và số lượng các đồ dùng dạy học mỹ thuật sáng tạo như màu vẽ, giấy vẽ, đất nặn, dụng cụ điêu khắc, v.v. Sự thiếu thốn về cơ sở vật chất và trang thiết bị có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan và khả năng thực hành của học sinh.

2.2. Đánh giá Năng lực và Phương pháp của Giảng viên

Năng lực và phương pháp của giảng viên là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của việc sử dụng đồ dùng trực quan. Cần đánh giá xem giảng viên có nắm vững kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm và khả năng sử dụng phương pháp dạy học mỹ thuật trực quan hay không. Đồng thời, cần xem xét xem giảng viên có thường xuyên cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp và sáng tạo trong việc sử dụng đồ dùng trực quan để tạo hứng thú cho học sinh hay không. Cần phải chú trọng đào tạo giáo viên mỹ thuật tiểu học đại học hoa lư.

2.3. Quan sát Mức độ Hứng thú và Tiếp thu của Học sinh

Mức độ hứng thú và khả năng tiếp thu của học sinh là thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng đồ dùng trực quan. Cần quan sát xem học sinh có tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, có chủ động đặt câu hỏi và thảo luận hay không. Đồng thời, cần đánh giá xem học sinh có hiểu bài, nắm vững kiến thức và vận dụng được kiến thức vào thực tế hay không. Sự hứng thú và tiếp thu của học sinh là động lực quan trọng để giảng viên tiếp tục cải thiện và nâng cao chất lượng giảng dạy.

III. Bí Quyết Giải Pháp Sử Dụng Đồ Dùng Trực Quan Hiệu Quả

Việc nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều yếu tố. Từ việc đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao năng lực giảng viên đến việc đổi mới phương pháp dạy học và khuyến khích sự sáng tạo của học sinh. Cần xây dựng một môi trường học tập cởi mở, thân thiện và khuyến khích sự tương tác giữa giảng viên và học sinh. Đồng thời, cần tạo điều kiện để học sinh được trải nghiệm, khám phá và thể hiện bản thân thông qua các hoạt động mỹ thuật đa dạng và phong phú. Đây là những giải pháp nâng cao chất lượng dạy học mỹ thuật thiết thực.

3.1. Đầu tư Cơ sở Vật chất và Trang thiết bị Đầy đủ

Cần đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị đầy đủ, hiện đại để đáp ứng nhu cầu dạy và học mỹ thuật. Các phòng học cần được trang bị đầy đủ ánh sáng, không gian và các thiết bị cần thiết như bàn ghế, giá vẽ, bảng, máy chiếu, v.v. Đồng thời, cần cung cấp đầy đủ các đồ dùng dạy học mỹ thuật sáng tạo như màu vẽ, giấy vẽ, đất nặn, dụng cụ điêu khắc, v.v. Chất lượng của đồ dùng trực quan mỹ thuật tiểu học phải được đảm bảo.

3.2. Nâng cao Năng lực và Bồi dưỡng Phương pháp cho Giảng viên

Cần nâng cao năng lực và bồi dưỡng phương pháp cho giảng viên thông qua các khóa đào tạo, hội thảo và các hoạt động chuyên môn khác. Giảng viên cần được trang bị kiến thức chuyên môn vững chắc, kỹ năng sư phạm tốt và khả năng sử dụng phương pháp dạy học mỹ thuật trực quan hiệu quả. Đồng thời, cần khuyến khích giảng viên thường xuyên cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp và sáng tạo trong việc sử dụng đồ dùng trực quan để tạo hứng thú cho học sinh.

3.3. Đổi mới Phương pháp Dạy học và Khuyến khích Sáng tạo

Cần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Giảng viên cần tạo ra các hoạt động học tập đa dạng, phong phú và phù hợp với trình độ và sở thích của học sinh. Đồng thời, cần khuyến khích học sinh tự do thể hiện bản thân, khám phá và sáng tạo trong các hoạt động mỹ thuật. Cần đảm bảo việc dạy mỹ thuật tiểu học hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Đồ Dùng Trực Quan Mỹ Thuật tại Hoa Lư

Nghiên cứu về việc sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy mỹ thuật tại Đại học Hoa Lư cho thấy tiềm năng lớn trong việc nâng cao chất lượng đào tạo. Thông qua việc khảo sát, đánh giá và áp dụng các giải pháp phù hợp, có thể tạo ra một môi trường học tập mỹ thuật sinh động, hấp dẫn và hiệu quả. Sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học sẽ được trang bị những kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết để trở thành những giáo viên mỹ thuật giỏi, góp phần vào sự phát triển của nền giáo dục địa phương. Ứng dụng đồ dùng trực quan trong mỹ thuật cần được đẩy mạnh.

4.1. Đánh giá Chi tiết Các Loại Đồ Dùng Trực Quan Đang Sử Dụng

Cần đánh giá chi tiết các loại đồ dùng trực quan đang được sử dụng trong giảng dạy mỹ thuật tại Đại học Hoa Lư. Đánh giá này cần tập trung vào các yếu tố như tính hiệu quả, tính thẩm mỹ, tính sáng tạo và tính phù hợp với nội dung bài học. Đồng thời, cần xem xét xem các loại đồ dùng trực quan này có dễ kiếm, dễ làm và có tính ứng dụng cao hay không. Vai trò của đồ dùng trực quan trong mỹ thuật là không thể phủ nhận.

4.2. Phân tích Ưu và Nhược điểm của Phương pháp Sử dụng

Cần phân tích ưu và nhược điểm của phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy mỹ thuật. Ưu điểm có thể là giúp học sinh dễ hiểu bài, tạo hứng thú học tập và phát triển khả năng sáng tạo. Nhược điểm có thể là tốn kém về thời gian và chi phí, đòi hỏi giảng viên phải có kỹ năng sư phạm tốt và có khả năng sáng tạo. Việc phân tích kỹ lưỡng sẽ giúp giảng viên lựa chọn phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan phù hợp và hiệu quả nhất.

4.3. Đề xuất Các Giải pháp Cải thiện và Nâng cao Hiệu quả

Dựa trên kết quả đánh giá và phân tích, cần đề xuất các giải pháp cải thiện và nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy mỹ thuật. Các giải pháp này có thể bao gồm việc đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao năng lực giảng viên, đổi mới phương pháp dạy học, khuyến khích sự sáng tạo của học sinh và xây dựng một môi trường học tập mỹ thuật cởi mở, thân thiện và khuyến khích sự tương tác.

V. Kết Luận Hướng Đi Mới Cho Mỹ Thuật Tiểu Học tại Hoa Lư

Việc nghiên cứu và áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy mỹ thuật tại Đại học Hoa Lư là một quá trình liên tục và không ngừng nghỉ. Cần thường xuyên đánh giá, điều chỉnh và cập nhật các giải pháp để phù hợp với sự phát triển của xã hội và yêu cầu của ngành giáo dục. Với sự nỗ lực của giảng viên và sinh viên, tin rằng chất lượng dạy và học mỹ thuật tại Đại học Hoa Lư sẽ ngày càng được nâng cao, góp phần vào sự phát triển của nền giáo dục địa phương. Mỹ thuật tiểu học theo chương trình mới đòi hỏi sự sáng tạo và đổi mới liên tục.

5.1. Tổng kết Những Thành tựu Đạt được và Bài học Kinh nghiệm

Cần tổng kết những thành tựu đạt được trong quá trình nghiên cứu và áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan. Đồng thời, cần rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu để tiếp tục cải thiện và nâng cao chất lượng giảng dạy. Việc chia sẻ những kinh nghiệm này với các đồng nghiệp và các trường đại học khác sẽ góp phần vào sự phát triển chung của ngành giáo dục.

5.2. Định hướng Phát triển và Nghiên cứu trong Tương lai

Cần định hướng phát triển và nghiên cứu trong tương lai về việc sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy mỹ thuật. Các hướng nghiên cứu có thể bao gồm việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào việc tạo và sử dụng đồ dùng trực quan, nghiên cứu về tác động của đồ dùng trực quan đến sự phát triển tư duy sáng tạo của học sinh và nghiên cứu về các phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan. Cần tiếp tục phát triển tư duy sáng tạo qua mỹ thuật.

Nội dung chính

Thực Trạng và Giải Pháp Sử Dụng Đồ Dùng Trực Quan Trong Giảng Dạy Học Phần Mĩ Thuật Cho Sinh Viên Sư Phạm Tiểu Học

Tóm tắt nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Thực trạng khai thác, sử dụng đồ dùng trực quan (ĐDTQ) trong học phần "Mĩ thuật và phương pháp dạy học mĩ thuật ở tiểu học" tại Trường Đại học Hoa Lư diễn ra như thế nào, và những biện pháp sư phạm nào có thể tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy thực hành cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học trong bối cảnh đổi mới giáo dục?
• Phương pháp nghiên cứu (Methodology Snapshot): Đề tài áp dụng phương pháp tiếp cận phức hợp kết hợp nghiên cứu lý luận (phân tích, tổng hợp tài liệu) và nghiên cứu thực tiễn định lượng - định chất (khảo sát bảng hỏi trên mẫu $N = 100$ sinh viên khóa D15, phỏng vấn sâu giảng viên chuyên trách, quan sát sư phạm trực tiếp trong giờ dạy).
• Phát hiện then chốt (Key Findings): 98% sinh viên đánh giá việc sử dụng ĐDTQ là cần thiết đến rất cần thiết; 100% sinh viên thể hiện thái độ hài lòng và 98% cảm thấy hứng thú học tập rõ rệt khi giảng viên ứng dụng trực quan. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất nằm ở không gian thực hành hạn chế, kỹ năng tích hợp công nghệ số chưa đồng đều và thời lượng chuẩn bị giáo cụ phức tạp.
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực để đổi mới khung năng lực dạy học mỹ thuật thực hành, chuyển dịch từ trực quan tĩnh truyền thống sang hệ sinh thái trực quan đa phương tiện kết hợp mô hình 3D, phần mềm thiết kế và học liệu tự tạo linh hoạt.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

• Bức tranh tổng quan học thuật (Current State of Knowledge): Trong lý luận dạy học hiện đại, phương pháp trực quan được định danh là nhịp cầu tri giác kết nối tư duy cụ thể và tư duy trừu tượng. Đối với giáo dục nghệ thuật, ĐDTQ không chỉ đóng vai trò minh họa tri thức mà còn là đối tượng thẩm mỹ trực tiếp, kích hoạt cảm xúc, thị giác và kỹ năng vận động tinh của người học.
• Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap Identified): Dù các lý thuyết về trực quan dạy học đã được xây dựng bởi nhiều nhà giáo dục uy tín (Nguyễn Cảnh Toàn, Trần Bá Hoành, Nguyễn Quốc Toản), việc khảo sát thực chứng về cơ chế ứng dụng ĐDTQ chuyên biệt cho học phần phương pháp mĩ thuật tại các trường đại học sư phạm địa phương vẫn còn nhiều khoảng trống, đặc biệt là sự thiếu hụt quy trình tích hợp giữa đồ dùng trực quan truyền thống với công cụ số hóa.
• Tính cấp thiết và tính thời điểm (Timeliness & Relevance): Thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 theo định hướng phát triển phẩm chất - năng lực, người giáo viên tiểu học tương lai cần làm chủ các phương pháp trực quan hóa sinh động. Trường Đại học Hoa Lư – cơ sở duy nhất đào tạo cử nhân sư phạm tiểu học tại tỉnh Ninh Bình – đòi hỏi cấp thiết một chuẩn mực giảng dạy thực hành đáp ứng đúng chuẩn đầu ra nghề nghiệp.
• Tác động tiềm năng (Potential Impact): Nghiên cứu góp phần nâng cao năng lực sư phạm cho sinh viên trước khi bước vào thị trường lao động, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn hóa cho các khoa đào tạo giáo viên mầm non – tiểu học trên toàn quốc.

---

Methodology và approach

• Thiết kế nghiên cứu (Research Design): Đề tài áp dụng mô hình nghiên cứu hành động kết hợp đối chiếu thực nghiệm theo trục logic: Cơ sở lý luận $\rightarrow$ Khảo sát thực trạng $\rightarrow$ Thiết kế giải pháp can thiệp sư phạm.
• Thu thập dữ liệu (Data Collection Methods):
  • Phương pháp lý luận: Phân loại, tổng hợp tài liệu quy chuẩn đào tạo, giáo trình chuyên ngành và khung năng lực chuẩn đầu ra Bloom (từ mức độ hiểu, vận dụng, đánh giá đến kỹ năng phi nhận thức).
  • Phương pháp đàm thoại & Phỏng vấn sâu: Trao đổi trực tiếp với giảng viên bộ môn Mĩ thuật và sinh viên các lớp cử nhân Giáo dục Tiểu học.
  • Phương pháp quan sát khoa học: Dự giờ, ghi chép nhật ký quan sát sư phạm trong các tiết dạy chuyên đề (Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí, Vẽ tranh - Nặn tạo dáng, Phương pháp dạy học).
  • Khảo sát điều tra bảng hỏi: Triển khai phiếu trưng cầu ý kiến đồng bộ trên mẫu nghiên cứu $N = 100$ sinh viên thuộc 3 lớp D15TH1, D15TH2 và D15TH3 từ tháng 11/2023 đến tháng 10/2024.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu (Analysis Techniques): Sử dụng thống kê mô tả toán học, phân tích tỷ lệ phần trăm phân bố tần suất và xếp hạng định lượng để lượng hóa các mức độ nhận thức, mức độ hài lòng và hứng thú học tập.
• Độ tin cậy và giá trị đo lường (Validity & Reliability): Dữ liệu thu thập đạt độ bao phủ toàn diện trên tổng thể sinh viên khóa chuyên ngành tại thời điểm khảo sát; công cụ đo lường được chuẩn hóa qua thử nghiệm sơ bộ và kiểm chứng chéo giữa kết quả quan sát dự giờ thực tế với phiếu tự đánh giá của sinh viên.

---

Phát hiện chính

• Phát hiện 1: Sự đồng thuận tuyệt đối về vai trò của ĐDTQ trong đổi mới phương pháp giảng dạy:
  • 62% sinh viên khẳng định ĐDTQ là "Rất cần thiết" và 36% đánh giá "Cần thiết" (tổng cộng 98% tán thành).
  • 100% giảng viên giảng dạy đều ý thức sâu sắc vị trí trung tâm của giáo cụ trực quan trong việc cụ thể hóa các quy luật tạo hình, màu sắc, luật phối cảnh không gian 3 chiều và kích thích tư duy thẩm mỹ.
• Phát hiện 2: Mức độ hài lòng và năng lượng học tập tích cực của người học:
  • 100% sinh viên bày tỏ sự hài lòng đối với hoạt động sử dụng ĐDTQ của giảng viên (42% Rất hài lòng, 58% Hài lòng, 0% Không hài lòng).
  • 98% sinh viên nhận thấy mức độ hứng thú học tập gia tăng vượt trội khi được tương tác cùng ĐDTQ (44% Rất hứng thú, 54% Hứng thú, chỉ 2% Không hứng thú).
• Phát hiện 3: Tồn tại "điểm nghẽn" cơ sở vật chất và phân hóa năng lực công nghệ:
  • Mặc dù giảng viên sử dụng thường xuyên, hiệu quả khai thác chưa đồng đều do thiếu phòng chức năng chuyên dụng đạt chuẩn ánh sáng và thiếu không gian cố định để trưng bày mẫu tĩnh vật, sản phẩm tạo hình.
  • Tỷ lệ ứng dụng công nghệ số (mô hình 3D, phần mềm đồ họa, video động) còn hạn chế do thiếu hụt các chương trình tập huấn kỹ năng số và áp lực quỹ thời gian chuẩn bị học liệu.
• Phát hiện 4: Sự dịch chuyển trong nhu cầu của sinh viên sư phạm thế hệ mới:
  • Sinh viên không chỉ dừng lại ở nhu cầu "xem" trực quan tĩnh (tranh ảnh mẫu) mà có xu hướng mạnh mẽ hướng tới "trải nghiệm" đa phương tiện: mong muốn được tiếp cận phần mềm vẽ/thiết kế đồ họa, làm quen với video mô phỏng động, và đặc biệt là nhu cầu rèn luyện kỹ năng tự sáng tạo ĐDTQ từ vật liệu sẵn có, giá thành thấp phục vụ thực tập sư phạm tiểu học.

---

Đóng góp khoa học

• Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions): Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý thuyết về phương pháp trực quan trong dạy học mĩ thuật đại học sư phạm; xây dựng khung quy trình chuẩn 8 bước cho từng loại hình bài dạy đặc thù: Tiết vẽ theo mẫu, Tiết vẽ theo đề tài, Tiết trang trí và Tiết sáng tác theo ý thích.
• Đổi mới phương pháp luận (Methodological Innovations): Tích hợp cách tiếp cận đa giác quan (Multi-sensory approach) vào quy trình đào tạo thực hành nghệ thuật, liên kết chặt chẽ giữa tri giác thị giác, vận động tạo hình và phản tư thẩm mỹ thông qua phản hồi sư phạm liên tục.
• Ứng dụng thực tiễn (Practical Applications): Đề xuất bộ giải pháp đồng bộ 8 biện pháp sư phạm ứng dụng:
  1. Khai thác tranh ảnh minh họa và tác phẩm kinh điển: Mở rộng chân trời cảm thụ và trường phái nghệ thuật.
  2. Bố trí mẫu vật thực tế (tĩnh vật): Rèn luyện kỹ năng dựng hình, tỷ lệ khối và bắt sáng chuẩn xác.
  3. Tích hợp mô hình 3D và vật liệu nghệ thuật: Khám phá không gian ba chiều và chất cảm bề mặt.
  4. Ứng dụng video và hoạt họa (Animation): Trực quan hóa chi tiết từng thao tác kỹ thuật cọ, pha màu, nặn khối.
  5. Ứng dụng phần mềm vẽ và thiết kế đồ họa: Đưa Photoshop, Illustrator, Paint, Canva vào bài giảng.
  6. Sử dụng bảng mô phỏng và công cụ tương tác: Tăng cường đối thoại sư phạm đa chiều.
  7. Đa dạng hóa công cụ truyền thống: Giấy màu, đất nặn, sơn màu, cọ vẽ linh hoạt.
  8. Xây dựng bộ sưu tập tác phẩm sinh viên làm học liệu: Phát huy tính kế thừa và đánh giá đồng đẳng.
• Hàm ý chính sách và quản trị giáo dục (Policy Implications): Cung cấp luận cứ vững chắc cho ban giám hiệu và hội đồng khoa học các trường đại học trong việc đầu tư cải tạo phòng học mỹ thuật chuyên dụng, trang bị hạ tầng số và cấp phát kinh phí định kỳ cho vật tư thực hành bộ môn.

---

Đối tượng quan tâm

• Các nhà nghiên cứu sư phạm và lý luận dạy học: Tham khảo khung phương pháp luận và dữ liệu thực chứng về tâm lý học nhận thức thị giác trong đào tạo năng khiếu.
• Giảng viên chuyên ngành Mỹ thuật - Nghệ thuật: Ứng dụng trực tiếp bộ 8 biện pháp và quy trình tổ chức bài dạy trực quan để nâng cao chất lượng bài giảng trên lớp.
• Sinh viên sư phạm Giáo dục Tiểu học & Mầm non: Tiếp thu phương pháp học tập tương tác, nâng cao năng lực thẩm mỹ và chuẩn bị kỹ năng tự làm đồ dùng dạy học cho các kỳ kiến tập, thực tập tốt nghiệp.
• Cán bộ quản lý giáo dục và nhà hoạch định chương trình: Định hướng thiết kế chương trình đào tạo theo chuẩn đầu ra (CLOs) tương thích với khung Chương trình GDPT 2018.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp)

1. Phát hiện quan trọng nhất của báo cáo nghiên cứu này là gì?

Phát hiện cốt lõi là sự chênh lệch giữa nhận thức tích cực (98% sinh viên và 100% giảng viên đánh giá ĐDTQ là thiết yếu) với điều kiện thực thi thực tế (hạn chế về hạ tầng chuyên dụng, kỹ năng công nghệ và thời gian thiết kế giáo cụ), từ đó đặt ra yêu cầu phải chuyển đổi từ giáo cụ truyền thống sang hệ thống học liệu trực quan số hóa đa năng.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc thù?

Nghiên cứu áp dụng quy trình kiểm chứng thực tế toàn diện trên mẫu đại diện chuẩn ($N = 100$ sinh viên năm 3 chuyên ngành GDTH) kết hợp giữa quan sát sư phạm trực tiếp trong giờ học thực hành và dữ liệu định lượng, gắn liền chặt chẽ với thang đo chuẩn đầu ra nhận thức Bloom của học phần.

3. Kết quả nghiên cứu có khả năng khái quát hóa (generalize) không?

Có. Mặc dù địa bàn nghiên cứu đặt tại Trường Đại học Hoa Lư (Ninh Bình), mô hình thực trạng và hệ thống 8 biện pháp hoàn toàn có thể áp dụng tương thích cho các khoa Sư phạm Tiểu học và Mầm non tại các trường đại học, cao đẳng sư phạm địa phương trên cả nước có cùng điều kiện cơ sở vật chất.

4. Hướng đi tiếp theo (Next Steps) của nghiên cứu là gì?

Các tác giả khuyến nghị mở rộng thực nghiệm sư phạm đối chứng giữa nhóm áp dụng ĐDTQ số hóa (kết hợp AR/VR, mô hình tương tác 3D) và nhóm trực quan truyền thống, đồng thời xây dựng cẩm nang số hóa giáo cụ giảng dạy mĩ thuật cho giáo viên tiểu học.

5. Những ứng dụng thực tiễn nổi bật nhất cho sinh viên là gì?

Sinh viên được trang bị năng lực tự tạo giáo cụ mĩ thuật chi phí thấp từ vật liệu sẵn có, rèn luyện kỹ năng phân tích tác phẩm nghệ thuật, ứng dụng phần mềm đồ họa và thành thạo quy trình 8 bước tổ chức dạy học trực quan khi ra trường giảng dạy môn Mĩ thuật theo chương trình mới.

---

Kết luận

Báo cáo nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Hoa Lư đã chứng minh vai trò then chốt không thể thay thế của đồ dùng trực quan trong đào tạo năng lực mĩ thuật cho sinh viên sư phạm tiểu học. Bằng việc nhận diện rõ nét những rào cản về cơ sở hạ tầng và kỹ năng công nghệ, đề tài đã đề xuất thành công 8 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao, liên kết chặt chẽ giữa nghệ thuật tạo hình truyền thống và chuyển đổi số giáo dục. Đây là tài liệu quý báu giúp các cơ sở đào tạo giáo viên nâng cao chất lượng giảng dạy, góp phần đào tạo nên đội ngũ nhà giáo vững chuyên môn, giàu tư duy thẩm mỹ và sẵn sàng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, sinh viên sẽ được học những kiến thức chung về vẽ theo mẫu; luật xa gần hay còn gọi là luật phối cảnh; được tìm hiểu cách vẽ khối cơ bản, vẽ tĩnh vật. Từ những kiến thức cơ sở đó sinh viên sẽ được thực hành để rèn luyện kĩ năng. Chương 2: Vẽ trang trí (7LT; 8TH) Trong chương 2 sinh viên sẽ được học những kiến thức chung về vẽ trang trí như: màu sắc, cách sử dụng và một số định luật cơ bản về màu sắc, cách sắp xếp bố cục trong trang trí, được tìm hiểu cách chép và cách điệu họa tiết trang trí. Đồng thời sinh viên sẽ được vận dụng kiến thức chung vào hoạt động thực hành Chương 3: Vẽ tranh, nặn tạo dáng (7LT; 8TH) Nội dung chương 3 sinh viên sẽ được học những kiến thức chung về vẽ tranh, nặn tạo dáng.

Sinh viên sẽ được thực hành để rèn luyện kĩ năng vẽ tranh và kĩ năng nặn, tạo dáng. Chương 4: Phương pháp dạy Mĩ thuật ở Tiểu học (6LT; 9TH) Trong chương 4 sinh viên sẽ được tìm hiểu về mục tiêu, nhiệm vụ, chương trình, nội dung SGK Mĩ thuật ở Tiểu học, bên cạnh đó sinh viên được tìm hiểu các phương pháp dạy học mĩ thuật ở Tiểu học, từ đó sinh viên sẽ vận dụng để thực hành thiết kế kế hoạch dạy học và thực hành tập giảng các phân môn trong chương trình môn Mĩ thuật ở Tiểu học. Đặc điểm môn Mĩ thuật nói chung Khác với các môn học sử dụng ngôn ngữ văn bản, mĩ thuật chủ yếu truyền tải thông điệp và cảm xúc qua hình ảnh, màu sắc, đường nét và hình khối. Đây là ngôn ngữ không lời giúp người học biểu đạt suy nghĩ mà không cần dùng đến từ ngữ.

6 Mĩ thuật khuyến khích khả năng tưởng tượng và sáng tạo cá nhân. Qua các hình thức nghệ thuật như vẽ, điêu khắc, trang trí, người học có thể tự do thể hiện ý tưởng, cảm xúc và góc nhìn độc đáo của mình. Không chỉ gói gọn trong một loại hình duy nhất mà bao gồm nhiều thể loại phong phú, từ hội họa, điêu khắc, đến nghệ thuật trang trí, đồ họa. Điều này cho phép người học khám phá và thử nghiệm nhiều phương pháp sáng tạo khác nhau.

Mĩ thuật không chỉ cung cấp kiến thức lí thuyết về các trường phái, phong cách nghệ thuật mà còn đòi hỏi sự thực hành liên tục. Người học cần trực tiếp tham gia sáng tạo tác phẩm để hiểu sâu sắc hơn về nghệ thuật. Môn học này giúp người học rèn luyện khả năng cảm nhận cái đẹp, phát triển gu thẩm mĩ và tư duy hình ảnh, từ đó biết đánh giá và trân trọng nghệ thuật trong đời sống hàng ngày. Các tác phẩm mĩ thuật không chỉ là phương tiện biểu đạt cảm xúc, tư duy cá nhân mà còn phản ánh văn hóa, xã hội, và các giá trị thời đại.

Nhờ vậy, mĩ thuật là cầu nối giữa cá nhân với xã hội, giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Nhờ những đặc điểm này, mĩ thuật không chỉ giúp phát triển kĩ năng nghệ thuật mà còn góp phần nâng cao khả năng tư duy, sáng tạo và thẩm mĩ cho người học. Phương pháp trực quan trong dạy học Mĩ thuật 1. Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học Mĩ thuật Phương pháp trực quan trong dạy học Mĩ thuật là một trong những phương pháp quan trọng giúp người học dễ dàng tiếp thu kiến thức và phát triển khả năng sáng tạo thông qua việc quan sát và tương tác với hình ảnh, vật thể cụ thể.