Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Nông nghiệp giữ vị trí thiết yếu trong nền kinh tế Việt Nam khi có trên 80% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn và gần 70% lực lượng lao động làm việc trong các ngành nông nghiệp. Ngành sản xuất này đảm bảo cung cấp lương thực, thực phẩm thiết yếu cho xã hội, cung cấp nguyên liệu đầu vào cho khu vực công nghiệp và đô thị, đồng thời là thị trường tiêu thụ tư liệu sản xuất cùng hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp trong nước vẫn đối mặt với nhiều tồn tại: chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn chậm, trình độ ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật hạn chế, công nghiệp chế biến kém phát triển, thị trường tiêu thụ nông sản gặp nhiều trở ngại, cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ và trình độ quản lý còn lạc hậu.
Xã Bảo Cường là một xã miền núi thuộc huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, nằm cách trung tâm huyện 1 km về phía Nam. Toàn xã có tổng diện tích đất tự nhiên là 992,26 ha và dân số năm 2013 là 4.134 người. Kinh tế nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo trong cơ cấu kinh tế của địa phương. Trong lĩnh vực trồng trọt, xã đã bước đầu tập trung thâm canh tăng năng suất các giống cây trồng đặc sản như lúa Bao thai, đồng thời mở rộng diện tích chè cành và cây đậu tương vụ đông. Trong chăn nuôi, cơ cấu đàn gia súc, gia cầm từng bước chuyển dịch theo hướng sản xuất hàng hóa với mô hình nuôi lợn công nghiệp và gà thả vườn.
Dù đạt được những kết quả ban đầu, sự phát triển kinh tế nông nghiệp tại xã Bảo Cường vẫn chưa tương xứng với tiềm năng thực tế. Công tác quy hoạch sản xuất nông nghiệp chưa cụ thể và thiếu tính khả thi; mô hình kinh tế hộ chủ yếu mang quy mô nhỏ lẻ, phân tán, manh mún, dẫn đến giá trị thu được trên một đơn vị diện tích canh tác chưa cao. Địa phương còn thiếu vắng các liên kết kinh tế tập thể như tổ hợp tác hay hợp tác xã trong chuỗi sản xuất và tiêu thụ nông sản; dịch vụ nông nghiệp chậm phát triển và tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức cao (25,9% năm 2013). Xuất phát từ thực trạng này, đề tài "Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn xã Bảo Cường, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện bức tranh sản xuất nông nghiệp và đề xuất các giải pháp khả thi.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:
- Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp của xã Bảo Cường, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên; từ đó đưa ra định hướng và đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương trong thời gian tới.
- Mục tiêu cụ thể:
- Phân tích thực trạng phát triển các phân ngành kinh tế nông nghiệp trên địa bàn xã Bảo Cường; nhận diện và làm rõ các nguyên nhân gây hạn chế tốc độ tăng trưởng.
- Xác định rõ các yếu tố thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến quá trình sản xuất nông nghiệp tại địa phương.
- Đề xuất hệ thống giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn xã Bảo Cường trong những năm tiếp theo.
Nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu của khóa luận tập trung giải quyết 4 vấn đề:
- Tình hình sản xuất kinh doanh nông nghiệp của xã Bảo Cường trong giai đoạn 2011 - 2013 diễn ra như thế nào?
- Những thuận lợi và khó khăn của địa phương trong quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp là gì?
- Định hướng và mục tiêu phát triển kinh tế nông nghiệp của xã trong giai đoạn tới được xác định ra sao?
- Cần thực hiện những giải pháp kinh tế - kỹ thuật và tổ chức nào để thúc đẩy kinh tế nông nghiệp của xã phát triển bền vững?
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề kinh tế gắn liền với hoạt động phát triển nông nghiệp, bao gồm các ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và dịch vụ nông nghiệp của các hộ dân trên địa bàn xã Bảo Cường.
- Phạm vi không gian: Thực hiện tại địa bàn xã Bảo Cường, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên (tập trung khảo sát chi tiết tại 3 thôn đại diện: Đồng Màn, Nà Linh, Khấu Bảo).
- Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích chuỗi số liệu thống kê thứ cấp giai đoạn 2011 - 2013; số liệu điều tra sơ cấp cấp nông hộ được thu thập trong năm 2013. Thời gian triển khai thực hiện khóa luận từ tháng 02/2014 đến tháng 05/2014.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khóa luận dựa trên hệ thống lý luận kinh tế nông nghiệp, đường lối chính sách phát triển nông thôn của Đảng và Nhà nước, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:
Khung lý thuyết và khái niệm vận dụng:
- Khái niệm tăng trưởng và phát triển kinh tế: Tăng trưởng kinh tế phản ánh sự gia tăng về quy mô sản lượng, của cải vật chất trong một thời kỳ nhất định (tính bằng giá trị tuyệt đối hoặc tốc độ tăng trưởng phần trăm). Phát triển kinh tế là quá trình biến đổi toàn diện về mọi mặt, bao gồm tăng trưởng quy mô sản lượng, hoàn thiện cơ cấu kinh tế (giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng công nghiệp và dịch vụ) và nâng cao chất lượng cuộc sống dân cư.
- Bản chất và đặc điểm kinh tế nông nghiệp: Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất sinh học với đối tượng là cây trồng và vật nuôi tuân theo quy luật tự nhiên; đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế; sản xuất phân bố trên không gian rộng lớn, mang tính vùng rõ nét và có tính thời vụ cao.
- Cơ sở pháp lý và chính sách: Khóa luận dẫn chiếu các định hướng lớn từ Nghị quyết Đại hội X của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn; Chỉ thị 100/CT-TW (năm 1981) về khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động; Nghị quyết 10-NQ/TW (năm 1988) về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp, thừa nhận hộ nông dân là đơn vị kinh tế tự chủ.
- Bài học kinh nghiệm thực tiễn: Tác giả tổng hợp kinh nghiệm hiện đại hóa nông nghiệp và giải quyết vấn đề "tam nông" của Trung Quốc, kinh nghiệm thâm canh tăng năng suất trên quy mô đất hẹp và trợ giá nông sản của Nhật Bản, cùng kinh nghiệm phát triển nông nghiệp hàng hóa hướng tới xuất khẩu và bảo hiểm rủi ro nông nghiệp của Thái Lan.
Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu:
- Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Địa bàn xã Bảo Cường được phân chia thành 3 tiểu vùng sinh thái - kinh tế để chọn 3 điểm điều tra đại diện:
- Thôn Nà Linh: Đại diện cho vùng đồng bằng, bằng phẳng ở khu vực trung tâm.
- Thôn Đồng Màn: Đại diện cho vùng đồi thấp ở phía Bắc.
- Thôn Khấu Bảo: Đại diện cho vùng đồi núi ở phía Nam.
- Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội, số liệu kiểm kê đất đai, báo cáo sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2011 - 2013 từ UBND xã Bảo Cường, Phòng Nông nghiệp và Phòng Tài nguyên - Môi trường huyện Định Hóa.
- Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp bảng hỏi bán cấu trúc để điều tra trực tiếp 54 hộ nông dân tại 3 thôn nghiên cứu. Mẫu khảo sát được phân tổ theo mức sống dân cư năm 2013:
| Điểm nghiên cứu |
Tổng số hộ điều tra |
Hộ giàu |
Hộ khá |
Hộ trung bình |
Hộ nghèo |
| Thôn Đồng Màn (Vùng đồi thấp) |
11 |
1 |
3 |
6 |
1 |
| Thôn Nà Linh (Vùng đồng bằng) |
27 |
1 |
9 |
14 |
3 |
| Thôn Khấu Bảo (Vùng đồi núi) |
16 |
1 |
6 |
8 |
2 |
| Tổng cộng |
54 |
3 |
18 |
27 |
6 |
- Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:
- Nhập liệu và xử lý bảng biểu bằng phần mềm Microsoft Excel.
- Áp dụng phương pháp thống kê mô tả nhằm khái quát các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật.
- Phương pháp so sánh định lượng giữa các năm (2011 - 2013) và giữa các nhóm hộ để xác định nhịp độ biến động, tỷ lệ cơ cấu.
- Phương pháp phân tổ thống kê phân tích mối quan hệ giữa quy mô nguồn lực và kết quả sản xuất.
- Phương pháp chuyên gia thông qua phỏng vấn sâu cán bộ quản lý nông nghiệp xã và các chủ hộ sản xuất giỏi.
Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu:
- Tổng giá trị sản xuất ($GO$ - Gross Output): $GO = \sum (Q_i \times P_i)$ (trong đó $Q_i$ là khối lượng sản phẩm thứ $i$, $P_i$ là đơn giá sản phẩm thứ $i$).
- Chi phí trung gian ($IC$ - Intermediate Consumption): Toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài trong chu kỳ sản xuất (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, thú y, điện nước; không gồm thuế và khấu hao).
- Giá trị gia tăng ($VA$ - Value Added): $VA = GO - IC$.
- Thu nhập hỗn hợp ($MI$ - Mixed Income): $MI = VA - (A + T)$ (trong đó $A$ là khấu hao tài sản cố định, $T$ là thuế nông nghiệp).
- Lợi nhuận thuần ($Pr$ - Profit): $Pr = MI - (L \times P_i)$ (trong đó $L$ là số ngày công lao động gia đình, $P_i$ là mức giá ngày công lao động tại địa phương).
- Nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội: Giá trị sản xuất bình quân trên hộ ($GO$/hộ), giá trị sản xuất bình quân đầu người ($GO$/khẩu), thu nhập bình quân đầu người/năm, giá trị sản xuất trên một hecta đất canh tác.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế nông nghiệp
Chương này hệ thống hóa các vấn đề lý luận căn bản về phát triển kinh tế nông nghiệp:
- Làm rõ các khái niệm về tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế và phạm trù kinh tế nông nghiệp theo nghĩa hẹp (trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ) và nghĩa rộng (bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản).
- Phân tích 4 đặc thù cơ bản chi phối sản xuất nông nghiệp: sinh vật là đối tượng sản xuất; đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế; sản xuất mang tính không gian rộng lớn, phụ thuộc tự nhiên; sản xuất có tính thời vụ cao.
- Trình bày vai trò của nông nghiệp đối với việc cung cấp lương thực thực phẩm, cung cấp nguyên liệu công nghiệp, cung cấp nguồn hàng xuất khẩu, giải quyết việc làm và tiêu thụ sản phẩm công nghiệp.
- Phân loại 3 nhóm nhân tố tác động đến phát triển kinh tế nông nghiệp: nhóm nhân tố tự nhiên (đất đai, khí hậu, tài nguyên nước), nhóm nhân tố kinh tế - xã hội (thị trường đầu vào - đầu ra, cơ sở hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực, chính sách) và nhóm nhân tố tổ chức sản xuất, khoa học kỹ thuật.
- Đánh giá bài học kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và tiến trình đổi mới quản lý nông nghiệp tại Việt Nam từ Chỉ thị 100, Nghị quyết 10 đến định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn của Đại hội X.
Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Nội dung chương trình bày chi tiết phương pháp luận triển khai đề tài:
- Xác định đối tượng nghiên cứu là các hoạt động kinh tế thuộc ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và dịch vụ nông nghiệp trên địa bàn xã Bảo Cường.
- Xác lập khung thời gian nghiên cứu giai đoạn 2011 - 2013 và khảo sát thực địa đầu năm 2014.
- Thiết kế phương pháp chọn mẫu phân tầng với 54 phiếu điều tra hộ nông dân tại 3 tiểu vùng sinh thái (Đồng Màn, Nà Linh, Khấu Bảo).
- Xây dựng hệ thống bảng hỏi thu thập thông tin về nhân khẩu, lao động, đất đai, tư liệu sản xuất, nguồn vốn, chi phí đầu tư ($IC$) và doanh thu ($GO$) theo từng phân ngành.
- Trình bày công thức tính toán các chỉ tiêu tài chính ($GO$, $IC$, $VA$, $MI$, $Pr$) và các chỉ tiêu phản ánh mức độ khai thác nguồn lực đất đai, lao động của hộ.
Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Chương 3 tập trung phân tích nguồn dữ liệu thu thập được tại xã Bảo Cường:
- Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội: Xã có địa hình chuyển tiếp tương đối bằng phẳng xen kẽ đồi núi thấp (cao 50 - 200 m); diện tích đất tự nhiên 992,26 ha; nhiệt độ bình quân năm 22,5°C; lượng mưa trung bình năm phân bổ không đều (tập trung 84% vào các tháng mưa từ tháng 4 đến tháng 9).
- Hiện trạng sử dụng đất đai (2011 - 2013): Đất nông nghiệp giảm từ 851,38 ha (85,80%) năm 2011 xuống 850,22 ha (85,69%) năm 2013 do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp phục vụ hạ tầng và nhà ở (tăng từ 85,12 ha lên 86,84 ha). Đất lâm nghiệp chiếm 371,15 ha (trong đó rừng sản xuất chiếm 364,34 ha).
- Biến động dân số và lao động: Toàn xã năm 2013 có 1.086 hộ với 4.134 nhân khẩu và 2.634 lao động. Lao động nông nghiệp chiếm đa số tuyệt đối với 2.425 người (chiếm 92,07% tổng số lao động). Bình quân mỗi hộ có 3,81 nhân khẩu và 2,43 lao động. Tỷ lệ hộ nghèo toàn xã chiếm 25,9% (281 hộ).
- Tình hình sản xuất kinh doanh toàn xã: Tổng giá trị sản xuất ($GO$) năm 2013 đạt 55.902 triệu đồng. Cơ cấu kinh tế có sự dịch chuyển: tỷ trọng nông nghiệp giảm từ 85,36% (năm 2011) xuống 83,00% (năm 2013); công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp tăng từ 10,49% lên 12,03%; thương mại - dịch vụ tăng từ 4,15% lên 4,97%.
- Thực trạng các phân ngành nông nghiệp năm 2013:
- Trồng trọt: Lúa cả năm đạt diện tích gieo trồng 445,96 ha (2 vụ), năng suất bình quân 53,86 tạ/ha, sản lượng 2.401,94 tấn; ngô diện tích 40,3 ha, sản lượng 207,1 tấn; sắn 10,25 ha, năng suất 150 tạ/ha; đậu tương vụ đông 4,2 ha, năng suất 32,68 tạ/ha, sản lượng 13,73 tấn; cây chè đạt diện tích 55 ha (chè hạt 40,15 ha với năng suất 120 tạ/ha; chè cành 14,85 ha với năng suất 233 tạ/ha).
- Chăn nuôi: Tổng đàn trâu đạt 319 con, đàn lợn 2.350 con và đàn gia cầm đạt 26.500 con; hình thức chăn nuôi lợn công nghiệp và gà thả vườn bán công nghiệp bước đầu được mở rộng.
- Lâm nghiệp: Rừng sản xuất được phủ xanh chủ yếu bằng các giống keo lai, keo lá tràm và quế.
- Tổ chức sản xuất và hạ tầng: Hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp chủ yếu vẫn là kinh tế nông hộ quy mô nhỏ lẻ (1.056 hộ); toàn xã mới có 1 trang trại chăn nuôi lợn và chưa hình thành hợp tác xã nông nghiệp. Hạ tầng giao thông liên xã đã nhựa hóa/bê tông hóa 3,18 km; đường liên thôn cứng hóa 8,66/16,75 km; đường nội thôn bê tông hóa 1,3/26,8 km; đường nội đồng bê tông hóa 1,1/7,9 km.
Chương 4: Các giải pháp nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn xã Bảo Cường
Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả xây dựng định hướng và nhóm giải pháp phát triển:
- Quan điểm và định hướng: Chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa; khai thác tối đa tiềm năng đất đai của 3 tiểu vùng sinh thái; ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để tăng giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích.
- Nhóm giải pháp chung:
- Giải pháp đất đai: Rà soát quy hoạch sử dụng đất, thực hiện dồn điền đổi thửa, khai thác quỹ đất chưa sử dụng (55,2 ha), tạo điều kiện cho các hộ tích tụ đất mở rộng trang trại.
- Giải pháp nguồn vốn: Phối hợp với Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT đơn giản hóa thủ tục vay vốn ưu đãi cho hộ nghèo, hộ cận nghèo phát triển chăn nuôi và trồng cây công nghiệp.
- Giải pháp nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp dạy nghề ngắn hạn, bồi dưỡng kỹ thuật canh tác cho lao động nông thôn thông qua các tổ chức Hội Nông dân, Phụ nữ, Đoàn Thanh niên.
- Giải pháp khoa học kỹ thuật và khuyến nông: Chuyển giao các giống lúa thuần chất lượng cao, mở rộng diện tích giống chè cành lai, phổ biến quy trình chăn nuôi an toàn sinh học.
- Giải pháp thị trường: Xây dựng thương hiệu gạo đặc sản Bao thai Định Hóa, kết nối doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm chè búp tươi và nông sản hàng hóa.
- Giải pháp hạ tầng: Tiếp tục kiên cố hóa hệ thống kênh mương nội đồng, bê tông hóa giao thông liên thôn phục vụ cơ giới hóa nông nghiệp.
- Nhóm giải pháp cụ thể theo ngành:
- Ngành trồng trọt: Giữ vững diện tích lúa 2 vụ gắn với thâm canh lúa Bao thai; cải tạo nương chè già cỗi sang giống chè cành mới; mở rộng diện tích ngô và đậu tương trên đất 2 lúa trong vụ đông.
- Ngành chăn nuôi: Phát triển đàn lợn hướng nạc theo quy mô gia trại xa khu dân cư; nhân rộng mô hình gà thả vườn đồi; chú trọng kiểm soát dịch bệnh và tiêm phòng định kỳ.
- Ngành lâm nghiệp: Trồng rừng gỗ lớn bằng cây keo lai, keo lá tràm gắn với trồng xen cây sắn trong những năm đầu; bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng đặc dụng.
- Ngành dịch vụ nông nghiệp: Phát triển các cơ sở cung ứng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đạt chuẩn; phát triển dịch vụ làm đất, thu hoạch bằng máy móc cơ giới.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng hợp và phản ánh chi tiết các số liệu phản ánh sự phát triển kinh tế của xã Bảo Cường qua giai đoạn 2011 - 2013:
| Chỉ tiêu kinh tế - xã hội tổng hợp |
Đơn vị |
Năm 2011 |
Năm 2012 |
Năm 2013 |
So sánh 2013/2011 (%) |
| Tổng diện tích đất tự nhiên |
ha |
992,26 |
992,26 |
992,26 |
100,00 |
| - Diện tích đất nông nghiệp |
ha |
851,38 |
850,96 |
850,22 |
99,86 |
| - Diện tích đất phi nông nghiệp |
ha |
85,12 |
85,74 |
86,84 |
102,02 |
| - Diện tích đất chưa sử dụng |
ha |
55,76 |
55,56 |
55,20 |
99,00 |
| Tổng số nhân khẩu |
Người |
4.051 |
4.096 |
4.134 |
102,05 |
| Tổng số hộ |
Hộ |
1.062 |
1.073 |
1.086 |
102,26 |
| - Trong đó: Hộ nông nghiệp |
Hộ |
1.034 |
1.044 |
1.056 |
102,13 |
| Tổng số lao động |
Người |
2.552 |
2.591 |
2.634 |
103,21 |
| - Trong đó: Lao động nông nghiệp |
Người |
2.354 |
2.387 |
2.425 |
103,02 |
| Tổng giá trị sản xuất (GO) |
Tr. đồng |
47.552 |
50.771 |
55.902 |
117,56 |
| - Ngành Nông nghiệp |
Tr. đồng |
40.589 |
43.123 |
46.396 |
114,31 |
| - Ngành CN - TTCN |
Tr. đồng |
4.989 |
5.618 |
6.723 |
134,76 |
| - Ngành TM - Dịch vụ |
Tr. đồng |
1.974 |
2.030 |
2.783 |
140,98 |
| Tỷ trọng nông nghiệp trong GO |
% |
85,36 |
84,94 |
83,00 |
-2,36 |
| Giá trị sản xuất bình quân/hộ |
Tr. đồng |
44,78 |
47,31 |
51,48 |
114,96 |
| Giá trị sản xuất bình quân/khẩu |
Tr. đồng |
11,74 |
12,40 |
13,52 |
115,16 |
| Thu nhập bình quân đầu người |
Tr. đồng/năm |
- |
- |
12,60 |
- |
| Tỷ lệ hộ nghèo |
% |
- |
- |
25,90 |
- |
Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn của khóa luận:
- Cung cấp bức tranh thực nghiệm hoàn chỉnh về sự phân hóa 3 tiểu vùng sinh thái nông nghiệp tại một xã miền núi (vùng bằng phẳng trung tâm, vùng đồi thấp phía Bắc, vùng núi cao phía Nam), làm rõ sự phù hợp của từng tập đoàn cây trồng, vật nuôi đối với từng loại địa hình và đất đai.
- Làm rõ tính ưu việt của mô hình chuyển đổi giống: năng suất chè cành đạt 233 tạ/ha (gần gấp đôi so với chè hạt truyền thống 120 tạ/ha); khẳng định hiệu quả của việc đưa cây đậu tương vào thâm canh vụ đông (năng suất 32,68 tạ/ha).
- Cung cấp luận cứ khoa học thực tế để UBND xã Bảo Cường và các cơ quan chuyên môn huyện Định Hóa xây dựng đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, lập quy hoạch vùng sản xuất tập trung trong chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu thực tế:
- Chuỗi số liệu thống kê thứ cấp mới chỉ bao quát giai đoạn 3 năm (2011 - 2013), chưa phản ánh được biến động kinh tế nông nghiệp theo chu kỳ dài hạn.
- Phạm vi khảo sát sơ cấp tập trung tại 54 hộ nông dân trên địa bàn 3 thôn đại diện thuộc một xã miền núi; dung lượng mẫu này chưa bao quát toàn bộ các biến số vi mô của 16 thôn bản trong toàn xã.
- Đề tài chưa đi sâu phân tích chuỗi giá trị và kênh phân phối nông sản sau thu hoạch đối với sản phẩm chủ lực (lúa Bao thai và chè cành) ra các thị trường liên tỉnh.
Hướng mở cho các nghiên cứu tiếp theo:
- Mở rộng phạm vi nghiên cứu chuỗi liên kết giá trị nông sản từ khâu sản xuất, chế biến đến tiêu thụ theo chuỗi giá trị hàng hóa.
- Nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả tài chính và kinh tế - xã hội của các mô hình kinh tế trang trại và hợp tác xã kiểu mới trong bối cảnh xã hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:
- Sinh viên, học viên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản trị kinh doanh nông nghiệp, Phát triển nông thôn: Cung cấp khung phương pháp luận rõ ràng về thiết kế bảng hỏi khảo sát nông hộ, phương pháp phân tổ mẫu điều tra theo mức sống, và quy trình tính toán các chỉ tiêu kinh tế ($GO$, $IC$, $VA$, $MI$, $Pr$) trong sản xuất nông nghiệp.
- Cán bộ quản lý kinh tế, khuyến nông cấp cơ sở: Tham khảo cách thức phân tích tiềm năng đất đai theo các tiểu vùng sinh thái để quy hoạch vùng sản xuất cây con đặc sản (lúa Bao thai, chè cành, gà thả vườn) phù hợp với các xã miền núi có địa hình tương đồng.
Câu hỏi thường gặp
1. Cơ cấu kinh tế của xã Bảo Cường trong giai đoạn 2011 - 2013 chuyển dịch theo xu hướng nào?
Trong giai đoạn 2011 - 2013, tổng giá trị sản xuất của xã tăng từ 47.552 triệu đồng lên 55.902 triệu đồng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm dần tỷ trọng ngành nông nghiệp (từ 85,36% năm 2011 xuống 83,00% năm 2013) và tăng dần tỷ trọng ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp (từ 10,49% lên 12,03%) và ngành thương mại - dịch vụ (từ 4,15% lên 4,97%).
2. Xã Bảo Cường được phân chia thành những tiểu vùng sinh thái nông nghiệp nào và thế mạnh từng vùng ra sao?
Địa bàn xã được phân thành 3 tiểu vùng:
- Vùng bằng phẳng (khu vực trung tâm - thôn Nà Linh, Tân Thành, Làng Mạ): Đất phù sa, thế mạnh thâm canh lúa 2 vụ (lúa Bao thai đặc sản), đậu tương vụ đông, chăn nuôi lợn, gà quy mô nhỏ và phát triển dịch vụ.
- Vùng đồi thấp (khu vực phía Bắc - thôn Đồng Màn, Đồng Tủm): Đất đồi rộng, thế mạnh trồng chè cành, trồng ngô phục vụ chăn nuôi, phát triển chăn nuôi lợn và nuôi gà thả vườn bán công nghiệp.
- Vùng núi cao (khu vực phía Nam - thôn Khấu Bảo, Thanh Cường, Làng Chùa, Cắm Xưởng): Đất dốc, thế mạnh trồng rừng sản xuất (keo lai, keo lá tràm), trồng sắn xen canh và chăn thả đại gia súc (trâu, bò).
3. Khảo sát nông hộ trong khóa luận được phân bổ theo các nhóm mức sống như thế nào?
Khóa luận đã khảo sát 54 hộ dân tại 3 thôn đại diện, được phân tổ gồm: 3 hộ giàu (chiếm 5,56%), 18 hộ khá (chiếm 33,33%), 27 hộ trung bình (chiếm 50,00%) và 6 hộ nghèo (chiếm 11,11%).
4. Năng suất và quy mô sản xuất của hai cây trồng chủ lực là lúa và chè tại xã Bảo Cường năm 2013 đạt mức nào?
- Cây lúa: Tổng diện tích gieo trồng 2 vụ là 445,96 ha, năng suất bình quân đạt 53,86 tạ/ha, tổng sản lượng đạt 2.401,94 tấn.
- Cây chè: Tổng diện tích đạt 55 ha; trong đó chè hạt chiếm 40,15 ha với năng suất 120 tạ/ha, chè cành chiếm 14,85 ha với năng suất đạt 233 tạ/ha.
5. Thực trạng tổ chức sản xuất nông nghiệp tại xã Bảo Cường tồn tại những hạn chế cốt lõi nào?
Hình thức tổ chức sản xuất của xã chủ yếu là kinh tế nông hộ quy mô nhỏ lẻ, phân tán (1.056 hộ nông nghiệp); toàn xã chỉ có 1 trang trại chăn nuôi lợn, chưa thành lập được các tổ hợp tác hay hợp tác xã nông nghiệp. Do đó, các mối liên kết từ khâu cung ứng vật tư đầu vào đến khâu bao tiêu sản phẩm nông sản đầu ra chưa được hình thành chặt chẽ.
Kết luận
Khóa luận của tác giả Trần Hải Mây đã phản ánh toàn diện thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp tại xã Bảo Cường, huyện Định Hóa giai đoạn 2011 - 2013 dựa trên nguồn số liệu thống kê địa phương kết hợp khảo sát thực địa 54 hộ nông dân. Công trình đã làm rõ tiềm năng đất đai theo 3 tiểu vùng sinh thái, đánh giá kết quả chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi và chỉ ra những hạn chế căn bản về quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi giá trị và tỷ lệ hộ nghèo còn cao. Hệ thống giải pháp được đề xuất từ quản lý đất đai, hỗ trợ vốn, chuyển giao kỹ thuật giống mới đến phát triển dịch vụ nông nghiệp mang tính thực tiễn cao, đóng góp trực tiếp vào định hướng phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới tại địa phương.
